Nhân kỷ niệm 300 năm ngày tuyên thánh Thánh Turibiô thành Mogrovejo, bổn mạng các Giám mục châu Mỹ Latinh, Đức Thánh cha Lêô XIV đã gửi thư đến các Giám mục châu Mỹ Latinh và vùng Caribe, mời gọi các ngài nhìn lại căn tính và sứ mạng mục tử qua chứng tá của vị Tổng Giám mục thánh thiện thành Lima.
Khởi đi từ những cử chỉ trong nghi thức đón tiếp Giám mục tại nhà thờ chính tòa, Đức Thánh cha phác họa những chiều kích căn bản của thừa tác vụ giám mục. Người mục tử được mời gọi gần gũi đoàn chiên, đích thân đến với các cộng đoàn, lắng nghe và tìm đến những người ít có cơ hội gặp gỡ Giám mục. Đồng thời, ngài phải sẵn sàng tự hiến, không ngừng hoán cải và nuôi dưỡng đời sống nội tâm.
Đức Thánh cha đặc biệt mời gọi các Giám mục đặt việc chầu Thánh Thể thành một ưu tiên mục vụ, xây dựng sự hiệp thông trong giáo phận, gần gũi với các linh mục và trung thành với sứ mạng loan báo Tin mừng.
Ngài cũng khuyến khích tìm hiểu chứng tá của các Giám mục thánh thiện tại châu Mỹ Latinh như một “trường học” đào tạo các mục tử, giúp Giáo hội tiếp tục sống sứ mạng với lòng trung thành được đổi mới.
THƯ CỦA ĐỨC THÁNH CHA LÊÔ XIV
GỬI CÁC GIÁM MỤC CHÂU MỸ LATINH VÀ VÙNG CARIBE
NHÂN DỊP KỶ NIỆM 300 NĂM
NGÀY TUYÊN THÁNH THÁNH TURIBIÔ THÀNH MOGROVEJO
Anh em Giám mục thân mến,
Đáp lại lời thỉnh cầu của các Giám mục Peru và nhân dịp kỷ niệm 300 năm ngày tuyên thánh Thánh Turibiô thành Mogrovejo, bổn mạng các Giám mục châu Mỹ Latinh, tôi thân ái gửi đến anh em lời chào trong Chúa và cảm ơn anh em về sự phục vụ mà anh em thực hiện mỗi ngày. Khi nói những lời này với anh em, lòng tôi một lần nữa tràn đầy tâm tình biết ơn vì đã được diễm phúc thi hành sứ vụ Giám mục tại Peru. Chính tại nơi đây, tôi đã trực tiếp cảm nghiệm đức tin của một dân tộc mà tôi đã đón nhận biết bao điều, đồng thời hiểu sâu sắc hơn thế nào là một mục tử. Kinh nghiệm ấy đã đưa tôi đến gần Thánh Turibiô một cách đặc biệt, ngài cũng từ phương xa đến một vùng đất và cuối cùng đã biến nơi ấy thành quê hương của mình bằng đức ái mục tử.
Các vị tiền nhiệm của tôi đã nhiều lần nói về “vị Tổng Giám mục lừng danh của Lima”[1], khi nhắc đến lòng nhiệt thành của ngài đối với công cuộc loan báo Tin mừng,[2] sự dấn thân của ngài trong việc xây dựng và canh tân đời sống Giáo hội[3], cũng như sự gần gũi của ngài với những người nghèo nhất và dễ bị tổn thương nhất.[4] Không nhắc lại tiểu sử của ngài ở đây, tôi muốn suy tư về sứ vụ của ngài dưới ánh sáng của một nghi thức đưa chúng ta trở về với chính nguồn cội sứ mạng của mình: nghi thức đón tiếp Giám mục vào nhà thờ chính tòa của ngài.[5] Một nghi thức tương tự cũng được quy định khi Giám mục thực hiện chuyến viếng thăm mục vụ tại một cộng đoàn,[6] như thể Giáo hội muốn hết lần này đến lần khác đưa vị Giám mục trở về với ý nghĩa của lần đầu tiên ngài bước vào nhà thờ chính tòa. Những gì phụng vụ diễn tả qua một vài cử chỉ, vị tông đồ miền Andes đã thể hiện bằng chính cuộc đời trong suốt những năm thi hành sứ vụ mục tử. Cách tốt nhất để tôn kính ngài là để cho chính cách ngài sống sứ vụ mà chúng ta cũng đã lãnh nhận chất vấn chúng ta và thôi thúc chúng ta noi gương ngài.
Nghi thức bắt đầu tại cửa nhà thờ chính tòa. Tại đó, vị tân Giám mục được Giáo hội mà ngài được sai đến đón tiếp. Ngài đến với một cộng đoàn đã hiện diện trước mình, một cộng đoàn đã trải qua hành trình đức tin và nơi đó Chúa Thánh Thần đã hoạt động. Khi bước qua ngưỡng cửa ấy, ngài bước vào một lịch sử không khởi đầu từ mình và qua sứ vụ, ngài gắn bó với một dân cụ thể. Thánh Turibiô đã đến một vùng đất mà các dân tộc và phong tục nơi đây phần lớn còn xa lạ đối với ngài. Để chăn dắt họ, ngài phải hòa mình vào nền văn hóa ấy bằng cách đi khắp miền. Những chuyến viếng thăm mục vụ cùng với mong muốn Tin mừng được loan báo bằng các ngôn ngữ địa phương đã từng bước thắt chặt mối dây gắn bó của ngài với vùng đất và con người nơi đây. Có những thực tại của một giáo phận khó có thể hiểu thấu nếu chỉ ngồi sau bàn làm việc. Vì thế, chúng ta phải bảo đảm rằng các chuyến viếng thăm mục vụ luôn giữ được sức sống của mình: chúng ta hãy đích thân lên đường gặp gỡ các cộng đoàn, lắng nghe đoàn chiên và tìm đến những người hiếm khi có cơ hội gặp gỡ Giám mục. Sứ vụ của người kế vị các Tông đồ đòi hỏi chúng ta phải sống với tâm hồn hướng về trời cao và đôi chân bước đi trên mọi nẻo đường.
Vẫn đứng tại cửa, vị Giám mục đón nhận thánh giá và hôn kính. Giáo hội đặt trước mặt ngài Đấng đã yêu thương những kẻ thuộc về mình cho đến cùng. Cử chỉ ấy hàm chứa một lời hứa tự hiến. Sứ vụ có thể dẫn ngài vào những nẻo đường mà ngài chưa từng nghĩ tới và đòi hỏi những hy sinh mà ngài chưa bao giờ hình dung. Thánh giá nhắc nhở ngài rằng khi những thời khắc khó khăn xảy đến, ngài phải ở lại với đoàn chiên, và việc bảo vệ đàn chiên có thể khiến chính người mục tử phải trả giá. Qua những hành trình và gian khó, Thánh Turibiô đã nối dài nụ hôn ấy đến chính thân thể đau khổ của Chúa khi ngài bảo vệ các dân tộc bản địa, sửa chữa những lạm dụng và luôn gần gũi với người nghèo cũng như những người đau khổ. Anh em thân mến, chúng ta cần thường xuyên trở về với trường học của thập giá. Việc bỏ rơi đoàn chiên có thể bắt đầu từ rất lâu trước khi người mục tử thực sự rời bỏ họ, đó là khi sự tiện nghi, nỗi sợ hãi hoặc lợi ích riêng được đặt lên trên thiện ích của các tín hữu. Người làm thuê tính toán xem mình có thể mất gì; còn người mục tử biết rằng lòng trung thành đòi hỏi phải trao ban chính mình (x. Ga 10,12-13).
Tiếp đến, vị Giám mục nhận nước thánh, rảy trên mình rồi rảy trên những người hiện diện. Cử chỉ này đưa ngài trở về với nguồn mạch chung là Bí tích Rửa tội. Trước khi là mục tử, ngài là một môn đệ; trước khi lãnh đạo Dân Thiên Chúa, ngài ý thức mình thuộc về đoàn người đã lãnh nhận Bí tích Rửa tội và được trở nên con cái Thiên Chúa trong Đức Kitô. Sự thánh thiện của người mục tử không phải là điều có thể mặc nhiên xem là đã có (x. 1 Tm 4,16). Thánh Turibiô có thể kêu gọi một đời sống Giáo hội trung thành hơn với Tin mừng bởi trước hết, chính ngài đã đòi hỏi bản thân phải sống theo chuẩn mực ấy. Những người được trao phó nhiệm vụ thánh hóa người khác vẫn cần được thánh hóa; những người loan báo lòng thương xót cũng sống nhờ chính lòng thương xót ấy. Vì thế, chúng ta hãy nuôi dưỡng đời sống nội tâm và luôn ý thức rằng chính mình cũng là những môn đệ cần được hoán cải.
Sau đó, nghi thức dẫn vị Giám mục đến trước Nhà Tạm, nơi ngài quỳ xuống thờ lạy. Trước khi bắt đầu sứ vụ, ngài dừng lại trong thinh lặng trước Thánh Thể. Các Giám mục đến rồi đi; Đức Kitô vẫn luôn ở lại (x. Dt 13,8). Các mục tử thay đổi, những thách đố mới xuất hiện và các kế hoạch được triển khai, nhưng Giáo hội sống trong Chúa. Vì thế, tôi muốn mời gọi anh em đặt việc chầu Thánh Thể thành một ưu tiên mục vụ. Tình yêu của Thánh Turibiô dành cho Bí tích Thánh Thể được thể hiện qua mối quan tâm của ngài trong việc đưa mọi người đến gần Chúa Giêsu. Chúng ta hãy dành cho các tín hữu thời gian và không gian để ở lại trước Chúa, đồng thời khuyến khích việc chầu Thánh Thể kéo dài. Tôi xác tín rằng sự hiện diện thánh thiêng của Chúa, khi được chúng ta thành tâm đón nhận và thờ lạy, sẽ nâng đỡ những gì sức riêng của chúng ta không thể thực hiện và mở ra những con đường mà không một kế hoạch nào có thể nghĩ tới. Chính tình yêu của Người sẽ biến đổi các giáo phận của chúng ta.
Sau khi mặc phẩm phục, vị Giám mục tiến đến bàn thờ và hôn kính. Bàn thờ chính là Chúa, Đấng mà ngài vừa quỳ xuống thờ lạy, giờ đây được chiêm ngắm như Đấng quy tụ Giáo hội quanh mình và làm cho Giáo hội trở nên một thân thể (x. 1 Cr 10,17). Thánh Turibiô đã phục vụ một Giáo hội rộng lớn và đa dạng, đồng thời nỗ lực gìn giữ Giáo hội ấy trong sự hiệp nhất. Trách nhiệm của chúng ta cũng là bảo đảm rằng sự đa dạng trong các giáo phận tìm thấy sự hiệp nhất nơi Đức Kitô. Bàn thờ nhắc nhở chúng ta rằng sự hiệp thông nằm ngay ở trung tâm sứ mạng của chúng ta.
Sau đó, vị Giám mục tiến đến ngai tòa Giám mục và Tông thư được công bố, đó là Sắc chỉ của Đức Giáo hoàng, qua đó Đức Giáo hoàng Rôma đã bổ nhiệm ngài làm mục tử của Giáo hội địa phương ấy. Vị Giám mục không tự trao cho mình sứ mạng này; ngài đã lãnh nhận sứ mạng ấy và thi hành trong sự hiệp thông với Giáo hội, hiệp nhất với Đấng kế vị Thánh Phêrô và Giám mục đoàn. Giáo huấn ngài trình bày từ ngai tòa Giám mục không xuất phát từ lời riêng của mình để áp đặt cho người khác. Ngài đã lãnh nhận đức tin của Giáo hội và được mời gọi “gìn giữ kho tàng tốt đẹp”, đào sâu kho tàng ấy và làm cho đức tin trở nên dễ hiểu đối với những người được trao phó cho ngài chăm sóc (x. 2 Tm 1,13-14). Thánh Turibiô hiểu rõ trách nhiệm này. Việc ngài đón nhận Công đồng Trentô, tổ chức các công đồng cấp giáo tỉnh và các công nghị giáo phận, cũng như việc dạy giáo lý của ngài, cho thấy mong muốn truyền đạt đức tin cách trọn vẹn và làm cho đức tin ấy trở nên dễ tiếp cận đối với những người ngài phục vụ. Trong một thời đại mà có quá nhiều tiếng nói tự cho mình có quyền chi phối lương tâm của các tín hữu, bổn phận của Giám mục là đưa ra một giáo huấn rõ ràng, kiên nhẫn và bén rễ trong sự hiệp thông này, để giúp đoàn dân của mình nhận ra tiếng của vị Mục tử duy nhất.
Tiếp đến, hàng giáo sĩ và các tín hữu tiến đến để “bày tỏ sự vâng phục và lòng kính trọng” đối với vị Giám mục.[7] Lòng kính trọng mà ngài nhận được trở thành một trách nhiệm, còn sự vâng phục dành cho ngài đòi hỏi nơi ngài một trái tim của người cha. Điều này được thể hiện rõ nét trong mối tương quan của ngài với các linh mục, những người được liên kết với ngài cách đặc biệt trong cùng một chức tư tế và trong sứ mạng được trao phó cho Giáo hội địa phương. Thánh Turibiô chăm lo việc đào tạo các linh mục, nghiêm ngặt trong việc nhận họ vào chức thánh, thăm viếng các linh mục của mình và duy trì kỷ luật Giáo hội, vì ý thức rằng đời sống của hàng giáo sĩ có ảnh hưởng đến đời sống của dân chúng. Anh em thân mến, chúng ta hãy luôn ở bên các linh mục của mình. Chúng ta hãy đặc biệt quan tâm đến chủng viện và những năm đầu đời linh mục; hãy vun đắp tình huynh đệ đích thực và bảo đảm rằng không một linh mục nào cảm thấy mình chỉ có thể đến gặp Giám mục khi có một vấn đề cần được giải quyết. Tình phụ tử của Giám mục thường được thể hiện khi một linh mục biết rằng mình có thể an tâm gõ cửa nhà của Giám mục.
Sau bài Tin mừng, vị Giám mục lần đầu tiên ngỏ lời với đoàn dân của mình. Cho đến lúc này, phụng vụ đã mời gọi ngài có thái độ cởi mở và lắng nghe, đồng thời dẫn ngài vào sự thinh lặng của việc thờ lạy. Chỉ đến lúc này ngài mới lên tiếng. Trình tự đơn sơ ấy chứa đựng một bài học mà chúng ta phải luôn ghi nhớ. Giữa biết bao bổn phận lấp đầy mỗi ngày, chúng ta được sai đi để loan báo Tin mừng. Cũng như các Tông đồ, chúng ta được mời gọi chuyên tâm “cầu nguyện và phục vụ Lời Chúa” (Cv 6,4). Thánh Turibiô đã biến cuộc đời mình thành một lời rao giảng không ngừng, và sứ điệp của ngài có sức thuyết phục bởi trước hết ngài đã để cho Tin mừng định hình chính cuộc đời mình. Đừng để bất kỳ công việc cấp bách hay nhiệm vụ mục vụ nào, dù cần thiết đến đâu, khiến chúng ta sao nhãng việc cầu nguyện, vốn là sự chuẩn bị cần thiết cho việc rao giảng. Chúng ta hãy luôn dành thời gian cần thiết để lắng nghe Lời Chúa và cẩn trọng suy nghĩ cách trình bày Lời ấy cho đoàn dân của mình.
Sau khi kết thúc các nghi thức mở đầu và cử hành Phụng vụ Lời Chúa, đến lúc tiến dâng lễ vật. Trong phần Dâng lễ, chúng ta có thể thấy trước tất cả những gì vị Giám mục sẽ phó thác từng ngày vào tay Chúa: công việc của ngài, những dự án ngài sẽ thực hiện, những quyết định ngài phải đưa ra, những người được trao phó cho ngài, những mối bận tâm và những niềm hy vọng của ngài. Sẽ có những lúc ngài nhìn thấy rõ con đường phía trước, nhưng cũng có những lúc ngài cảm nghiệm sự nhỏ bé của chính mình: tất cả những điều ấy đều có thể được đặt trên đĩa thánh. Bổn phận của Giám mục là trung thành hiến trao chính mình; còn hoa trái, cuối cùng, thuộc về Thiên Chúa (x. 1 Cr 3,6-7).
Chính việc cử hành thánh lễ cho thấy nguồn mạch của sự sinh hoa trái này. Trong thánh lễ, hy tế duy nhất của Đức Kitô vì ơn cứu độ thế giới được hiện tại hóa cách bí tích, đồng thời dân Người được kết hợp với lễ dâng của Chúa mình. Từ hy tế thánh này tuôn trào ân sủng; nhờ đó, Giáo hội được sống và qua đó Đức Kitô tiếp tục quy tụ và thánh hóa Giáo hội trong suốt dòng lịch sử. Cũng như mọi linh mục, vị Giám mục cho Đức Kitô, Vị Thượng Tế Vĩnh Cửu, mượn tiếng nói và đôi tay của mình, để Người hành động qua thừa tác vụ của ngài. Những gì ngài cử hành cũng phải được nối dài trong chính đời sống mình, một đời sống ngày càng được kết hợp mật thiết hơn với lễ dâng của Chúa, cho đến khi toàn bộ cuộc đời ngài trở thành lễ dâng lên Chúa Cha trong Đức Kitô.
Truyền thống thiêng liêng của Giáo hội tại châu Mỹ Latinh đã được định hình bởi những vị mục tử đã làm cho sự kết hợp giữa bàn thờ và đời sống trở nên hữu hình. Vì thế, Thánh Turibiô không phải là một khuôn mặt đơn độc. Qua nhiều thế kỷ và tại nhiều miền khác nhau của châu lục, đã xuất hiện cả một chòm sao các Giám mục được Giáo hội tôn kính là các thánh và chân phước. Bên cạnh vị Tổng Giám mục vĩ đại của Lima còn có các Thánh Antôn Maria Claret, Êdêkien Moreno, Raphael Guízar và Oscar Romero, cùng các Chân phước Juan de Palafox, Jacinto Vera, Mamerto Esquiú, Enrique Angelelli, Jesús Jaramillo và Eduardo Pironio, bên cạnh biết bao Giám mục lỗi lạc khác. Chúng ta hãy tìm hiểu sâu hơn về sứ vụ và các tác phẩm của những vị mục tử này, đồng thời giúp các ngài được biết đến trong các Giáo hội địa phương của chúng ta. Chứng tá của các ngài có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn sứ mạng của Giám mục và đặc biệt hữu ích cho việc đào tạo các chủng sinh và linh mục. Cuộc đời các ngài cho thấy cùng một sứ mạng có thể mang những hình thức khác nhau tùy theo thời đại và hoàn cảnh; đồng thời, các ngài tạo nên một trường học đào tạo các mục tử được sinh ra từ chính lịch sử Giáo hội của chúng ta. Quả thật, các thánh vẫn tiếp tục đào tạo nên những vị thánh (x. Dt 13,7).
Chúng ta hãy phó thác cho Đức Mẹ Guadalupe ước nguyện sống sứ mạng đã lãnh nhận với một lòng trung thành được đổi mới. Vào buổi bình minh của công cuộc loan báo Tin mừng tại châu lục thân yêu ấy, Đức Mẹ đã muốn Thánh Juan Diego trình bày lời thỉnh cầu của Mẹ với vị Giám mục, để ngài phân định và đón nhận điều Chúa đang thực hiện qua một sứ giả khiêm nhường. Cuộc gặp gỡ ấy vẫn là lời mời gọi chúng ta, những người mục tử, biết chú tâm đến hoạt động của Thiên Chúa, vốn thường tỏ lộ theo những cách thức bất ngờ và sử dụng những người mà chúng ta ít ngờ tới nhất. Nhờ lời chuyển cầu của Mẹ Thiên Chúa, chúng ta hãy xin ơn nhận biết, phục vụ và yêu mến các Giáo hội được trao phó cho mình, để khi đến lúc phải trả lẽ với Chúa về thừa tác vụ của chúng ta, chúng ta có thể được nghe Người nói: “Khá lắm! Hỡi đầy tớ tài giỏi và trung thành! […] Hãy vào mà hưởng niềm vui của chủ anh!” (Mt 25,21).
Với tình huynh đệ, tôi thân ái ban phép lành cho anh em.
Từ Vatican, ngày 8 tháng 9 năm 2026, lễ Sinh nhật Đức Trinh Nữ Maria
LÊÔ PP. XIV
______________________________
[1] ĐGH Piô XII, Sứ điệp phát thanh gửi Đại hội Liên Mỹ lần thứ V về Giáo dục Công giáo, ngày 12 tháng 01 năm 1954.
[2] X. Thánh Gioan Phaolô II, Gặp gỡ các Giám mục Peru, ngày 02 tháng 02 năm 1985.
[3] X. Bênêđictô XVI, “Sứ điệp nhân dịp kỷ niệm 400 năm ngày qua đời của Thánh Turibiô thành Mogrovejo,” ngày 23 tháng 03 năm 2006.
[4] X. Phanxicô, Gặp gỡ các Giám mục Peru, ngày 21 tháng 01 năm 2018.
[5] X. Cæremoniale Episcoporum (Sách Nghi thức Giám mục), số 1141–1144.
[6] X. Ibid., số 1180.
[7] Ibid., số 1143.
Nguồn: vatican.va