I. LÀ MÔN ĐỆ ĐƯỢC GỌI ĐỂ TRUYỀN GIÁO

1. Hiểu sứ vụ (missio = mission) trước hết là loan báo Tin Mừng

Theo nguyên ngữ La-tinh, “missio” bắt nguồn bởi động từ “mittere” có nghĩa: gửi đi, sai đi, phái đi. “Missio” có nghĩa là truyền giáo, cũng có nghĩa là sứ vụ, người được sai đi thực thi sứ vụ. Trong Tân ước, tiên vàn “missio” ám chỉ việc Ðức Giêsu là Ðấng được Chúa Cha sai đến; Ngài đã áp dụng những lời của tiên tri Isaia để diễn tả sứ vụ của Ngài: Thần Khí Chúa đã sai tôi đi... (x. Lc 4,18). Ðức Giêsu cũng đã gọi các môn đệ, tuyển chọn các ông và “sai” các ông “ra đi” (x. Mc 3,13-19);

Trước khi về trời, Đức Giêsu để lại cho các môn đệlệnh truyền: “Anh em hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ, làm phép rửa cho họ nhân danh Cha, và Con, và Thánh Thần” (Mt 28,19). Như thế, Đức Giêsu trao phó sứ vụ của Ngài cho các Tông đồ, và qua các Tông đồ trao cho Giáo hội (x. Ga 20,21). Do đó,toàn bộ sứ vụ của Giáo hội là việc được sai đi và không ngừng được sai đi loan báo Tin Mừng(Mc 16,15) - nghĩa là làm cho mọi ngườinhận biết Ðức Kitô, đi theo Chúa Kitô, xây dựng cộng đoàn và mở rộng Giáo hội (x. Rm 1,1; 1Cr 1,17; Gl 1,6.7.11). Từ đó, các Kitô hữu, được trao ban từ Bí tích Rửa tội và được thúc đẩy bởi ơn Chúa Thánh Thần qua việc lãnh nhận Bí tích Thêm sức, mỗi người đều có sứ vụ ra đi loan báo về Nước Thiên Chúa và kêu gọi mọi người hoán cải và tin vào Tin Mừng.

Như thế, làm sứ vụ trước hết là loan báo Tin Mừng, nghĩa là minh nhiên nói về Chúa và về Nước Thiên Chúa cho mọi người. Tông huấn Niềm Vui Tin Mừng nhắn nhủ: “Chính mầu nhiệm về Thiên Chúa Ba Ngôi nhắc nhở rằng chúng ta được dựng nên theo hình ảnh trong sự hiệp thông của Thiên Chúa, vì thế chúng ta không thể tự mình đạt được sự sung mãn hoặc tự cứu mình. Từ trung tâm của Tin Mừng, chúng ta nhận ra sự kết nối mật thiết giữa việc loan báo Tin Mừng và thăng tiến con người, mà nhất thiết phải được diễn tả và phát triển trong mọi hoạt động truyền giáo. Việc chấp nhận lời công bố ban đầu, mời chúng ta đến để được Thiên Chúa yêu thương và yêu lại Ngài với tình yêu mà Ngài thông truyền cho chúng ta, gây ra trong cuộc sống và hành động của chúng ta một đáp trả đầu tiên và cơ bản: mong muốn, tìm kiếm và quan tâm đến hạnh phúc của những người khác.”[1]

2. Sứ vụ và Thừa tác vụ trong đời sống thánh hiến[2]

2.1. Phân biệt Sứ vụ (Mission) và Thừa tác vụ (Ministry) trong đời tu[3]

Sứ vụ, đó là mục đích của việc sáng lập và duy trì một nhóm tu hành. Sứ vụ, đó là lý do hiện hữu. Sứ vụ nảy sinh trong căn tính tập thể của nhóm và trong đặc sủng của nhóm, kể từ thời đầu cho đến hôm nay. Xét theo yếu tính, nó được nối kết với sứ vụ của Đức Giêsu. Một phần sứ vụ của Đức Giêsu đã được ủy thác cho một Hội Dòng hoặc đã được Hội Dòng đảm đương. Sứ vụ là yếu tố chủ chốt nơi căn tính của nhóm. Đó thực sự là lý do hiện hữu của nhóm.

Thừa tác vụ thì phát sinh từ sứ vụ;đó là cách thức, phương tiện hoặc phương pháp cho phép đi vào sứ vụ và thể hiện sứ vụ. Nó xác định phương pháp mà Hội Dòng sống sứ vụ của mình; đó là điều mà Hội Dòng phải thực hiện.

Sứ vụ của một Hội Dòng, xét về yếu tính, đó là việc thực hiện sự sai đi (missio) của Đức Giêsu, ngang qua Giáo hội, để thi hành một khía cạnh nào đó trong sứ mạng của Đức Giêsu, nhận từ Chúa Cha:“như Cha đã sai Thầy, Thầy cũng sai anh em” (Ga 20,21 ). “Sứ vụ thì ít thay đổi từ thế hệ này sang thế hệ khác, còn tác vụ thì thay đổi theo thời gian, khi thế giới xuất hiện những nhu cầu mới và các phương pháp mới.”[4]

“Sứ vụ chính là thực tại trung tâm ngay từ buổi khai sinh ra dòng tu […] Khi trở về với đặc sủng của Đấng Sáng Lập, các Hội dòng tông đồ tìm lại được sứ vụ nền tảng của mình.”[5]

Sứ vụ cũng có thể bị che lấp bởi những thừa tác vụ. Cần phải đề phòng khuynh hướng muốn đồng hoá sứ vụ với những định chế và công cuộc được lập nên để thi hành sứ vụ. Cần nhận ra rằng đó là những chiến lược chứ không phải sứ vụ; chúng ta có thể thay đổi chiến lược để theo đuổi sứ vụ cho tốt hơn; khi chúng ta thay đổi sứ vụ, nguy cơ rơi vào lệch hướng căn tính đời tu hoặc không trở về nguồn đặc sủng của Đấng Sáng Lập.[6]

Căn tính đời tu phải bén rễ sâu trong sứ vụ chứ không được bám vào các công cuộc, các hoạt động hay các định chế … Chúng ta chỉ có thể khám phá lại căn tính của Hội Dòng trong lý do hiện hữu của sứ vụ chúng ta.[7]

2.2. Người thi hành Sứ vụ (Ministers) / người ra đi truyền giáo – “môn đệ thừa sai – missionaries”

Vì loan báo Tin Mừng cứu độ là việc trọng yếu, đến từ trên và phải được chu toàn với một số điều kiện. Kinh Thánh cho chúng ta biết Chúa Cha sai Con mình đến (x. Dt 5,5)... Chúa Giêsu sai các môn đệ đi..., nên không ai có thể tự sai phái mình đi, mà phải nhận sứ vụ ấy từ người có thẩm quyền trong Giáo hội; Thánh Phaolô cho thấy: “Làm sao mà rao giảng, nếu không được sai đi?” (Rm 10,15a).

Để “ra đi thi hành sứ vụ” thì ta phải được sai phái, lệnh truyền sai phái “ra đi loan báo Tin Mừng” hầu như không đề cập đến yếu tố địa lý, mà chú trọng đến hành động “ra đi” – “loan báo”. Do vậy, thừa tác viên được mời gọi có thể ra đi – loan báo ở vùng ngoại biên, cũng có thể ra đi – loan báo ngay tại nơi mình đang hiện diện, với chính tác vụ mà mình thi hành, nhưng cần nhớ cái cốt yếu của thừa tác vụ là làm cho mọi người nhận biết Ðức Kitô, đi theo Chúa Kitô, xây dựng cộng đoàn và mở rộng Giáo hội. Đối tượng ưu tiên để được loan báo Tin Mừng là người nghèo, người bị bỏ rơi, người bị giam cầm, người đau yếu bệnh tật, người bị áp bức (x. Lc 4,18)

3. Tinh thần của thừa tác viên thi hành sứ vụ

3.1. Trở nên thánh để cứu rỗi các linh hồn

Điều cần thiết nhất của thừa tác viên thi hành sứ vụ là lòng“khao khát phần rỗi các linh hồn,”vàmở rộng Nước Chúa; đây là động cơ của mọi việc thi hành sứ vụ và của sự sẵn sàng từ bỏ mọi sự để dấn thân theo một ơn gọi. Trong các bài nguyện gẫm (208 bài) của Thánh Gioan La San, cụm từ “được cứu rỗi” có thể đếm được 80 lần; điều này cho thấy rằng, đối với Thánh Gioan La San việc thi hành thừa tác vụ giáo dục cốt yếu của là lo sao cho các trẻ em và người nghèo được cứu rỗi.

Thánh thiện là điều kiện tiên quyết, cơ bản và không thay thếtrong việc thực thi sứ vụ của Giáo hội. Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, trong Thông điệp Sứ Vụ Đấng Cứu Thế xác định: ơn gọi làm môn đệ Chúa Giêsu phát sinh từ ơn gọi nên thánh. Ơn gọi nên thánh của thừa tác viên có quan hệ chặt chẽ với thừa tác vụ loan báo Tin Mừng.[8] Để tiến bước trên con đường nên thánh, các thừa tác viên giáo dục cần có những điều cốt yếu sau:

(1)Tinh thần đức tin và lòng nhiệt thành là hai khía cạnh của một đời sống của người loan báo Tin Mừng, giống như hai mặt của đồng tiền, thiếu một trong hai khía cạnh này ta không thể là thừa tác viên của Chúa để thi hành sứ vụ Chúa trao.[9]

(2)Cầu nguyện phải là công việc chính yếu và có chỗ đứng cao trọng trong đời sống của người thi hành thừa tác vụ của Chúa; và chính Thiên Chúa cũng chỉ sẽ đổ xuống những ơn lành cho cộng đoàn và cho công cuộc trong chừng mực mà cộng đoàn ấy là một nhà cầu nguyện.[10] Thừa tác viên giáo dụccầu nguyện mỗi ngày phải làm chủ thân xác và tâm trí mình, thống nhất dần tâm tư tình cảm, các giá trị và các quyết định về một dự tính đức tin và đặt hết niềm tin vào Chúa, niềm tin bao gồm cả sự nắm vững giáo lý lẫn gắn bó, đi lại thân mật với Người.[11]

(3) Một đời sống thống nhất giữa hoạt động và đời sống tâm linh để trở nên sự toàn vẹn; đừng phân biệtcộng đoàn và hiến thánh hay tông đồ và thiêng liêng. Theo Thánh Gioan La San, tu sĩ giáo dục được hiến thánh trong cộng đoàn và được cộng đoàn sai đi cho sứ mạng giáo dục để đem ơn cứu độ cho học sinh và cứu độ thế giới; do đó không có chuyện phân mảnh cái này hay cái kia hoặc phân thứ hạng cái này cao hơn, hay cần thiết hơn cái kia.[12] Với Thánh Gioan La San “một nguyên tắc tốt cho đời sống là hoàn toàn không phân biệt công việc của bổn phận với công việc cứu rỗi và nên thánh của chúng ta.”[13]

(4)Một đời sống khiêm nhường và khó nghèo, theo Thánh Gioan La San, đây là hai đức tính khiến các thừa tác viên giáo dục có khả năng lôi kéo các linh hồn về với Chúa. Ngài dạy: “Không gì lôi kéo các linh hồn đến với Chúa cho bằng cách sống nghèo khó và khiêm hạ của những người muốn dẫn các linh hồn ấy về với Người.”[14]

(5)Trung tín trong những việc bổn phận thường ngàyvới một tình yêudành cho Thiên Chúa. Và Thiên Chúa sẽ xét xử chúng ta về tình yêu. Trung tín trước hết là trung tín với bổn phận thiêng liêng, do vậy, thừa tác viên “trong bao nhiêu công việc liên tục kế tiếp nhau mỗi ngày, hãy cố gắng giữ mình kết hợp với Thiên Chúa là Đấng đã gọi, chọn và sai chúng ta đi.”[15]

(6)Niềm vui của thừa tác viên giáo dục là được làm theo thánh ý Chúa, được để cho ý Cha thể hiện, nước Chúa hiển trị và danh Chúa cả sáng... trong mọi đau khổ, sướng vui, trong những thách đố và cơ hội đưa đến, trong mỗi thành công hay thất bại. Các thánh đã kinh nghiệm một niềm vui rằng: Ai yêu mến Thiên Chúa trong mọi sự, cuối cùng rồi sẽ tìm thấy được Thiên Chúa trong mọi sự.

3.2. Chọn lựa sống theo những giá trị Tin Mừng [16]

Làm môn đệ là bước theo Đức Kitô, chọn lựa sống theo những giá trị Tin Mừng. Người thánh hiến không thể thi hành sứ vụ, không thể truyền giáo, nếu không có một sự từ bỏ tận căn. Theo Chúa là“hãy bỏ hết” (Mt 4,20), đó là sự từ bỏ tận căn để sống theo các giá trị Tin Mừng. Lối sống này được Tin Mừng mô tả bằng rất nhiều hình ảnh. Chẳng hạn như:

– người tìm được viên ngọc quý, anh ta bán hết mọi thứ để mua lấy (Mt 13,46), đối với anh ta chỉ cần có viên ngọc, còn mọi thứ khác là tương đối;

– một sự dứt khoát theo Chúa tới cùng: “đừng ngoái lại phía sau” (Lc 9,62), nghĩa là không chỉ mãi mãi, mà còn là tối đa, không giới hạn, hoàn toàn và trọn vẹn; chỉ phụng sự một mình Chúa thôi: “Không thể làm tôi Thiên Chúa lẫn tiền tài” (Mt 6,24);

– chấp nhận lội ngược dòng:“vác thập giá mình mà theo Chúa”(Lc 14,2), nghĩa là từ bỏ những mạo nhận về việc bước theo Chúa Kitô – “sequela Christi”, theo Chúa Kitô không phải để có quyền bính, tiền bạc, uy tín, hay theo một ý thức hệ…,

– để “đem Tin Mừng đến cho người nghèo” (Mt 11,5), phục vụ anh em, nhất là những người nghèo khổ và bé nhỏ trong khiêm hạ, như người tôi tớ (Mc 10,42 – 44), hiến mạng sống mình làm giá chuộc muôn người (Mc 10,45).

Chính Chúa Kitô đã đi con đường ấy, thì môn đệ của Ngài cũng phải bước đi trên cùng một con đường như thế. Đây là khía cạnh nghịch của người môn đệ nói chung, của đời sống thánh hiến nói riêng, nó làm nên văn hoá Kitô giáo, văn hoá đời tu.[17]

II. SỨ VỤ VÀ THỪA TÁC VỤ GIÁO DỤC

1. Phục vụ giáo dục nhân bản và Kitô giáo, theo thừa tác vụ Giáo hội đã trao phó

Tuyên ngôn về Giáo dục của Công đồng Vatican II xác định rằng, giáo dục có vai trò vô cùng quan trọng và ảnh hưởng trên đà tiến triển của xã hội, nó làm cho việc huấn luyện thanh thiếu niên, kể cả người trưởng thành trở nên dễ dàng và khẩn cấp […][18]... Giáo hội nhìn nhận “nền giáo dục chân chính là đào tạo con người nhằm đạt tới cùng đích của mình cũng như lợi ích của tập thể mà họ là thành viên và sẽ dự phần cho đến tuổi trưởng thành.” “Sứ mệnh giáo dục của Giáo hội bắt nguồn từ bản tính xã hội của mình và từ quyền lợi của con người mà Giáo hội có bổn phận phải thăng tiến;”[19]

Trong lãnh vực giáo dục, Giáo hội vẫn luôn xác tín rằng, “giáo dục là một yếu tố chính yếu trong sứ mạng của Giáo hội” và “toàn thể Giáo hội được Chúa Thánh Thần linh hoạt và cùng với Ngài chu toàn sứ vụ giáo dục.” Trong lòng Giáo hội, tu sĩ của các Dòng chuyên lo về giáo dục giữ một vai trò đặc biệt, “do bởi được kinh nghiệm đặc biệt những ân huệ của Chúa Thánh Thần, …” nhờ hưởng được gia tài phong phú của những truyền thống mà các Dòng đã tích lũy theo thời gian, cùng nhiều yếu tố khác đã giúp người trẻ lớn lên về mặt nhân bản và đức tin. Giáo hội cũng tha thiết xin các tu sĩ giáo dục hãy trung thành với đoàn sủng tiên khởi và truyền thống của Dòng mình, đặc biệt hãy ý thức rằng giáo dục cho người nghèo phải là một chọn lựa dành ưu tiên của Dòng, nhằm kéo họ ra khỏi mọi hình thức đáng thương của cảnh bần cùng vì thiếu đào tạo về văn hoá và tôn giáo.[20]

Luật Dòng Các Sư Huynh Trường Kitô Giáo khẳng định rằng: “Cứu cánh của Dòng là đem lại một nền giáo dục nhân bản và Kitô giáo cho giới trẻ, đặc biệt là trẻ nghèo, theo thừa tác vụ Giáo hội đã trao phó cho Dòng.”“Dòng quan tâm trước hết đến nhu cầu giáo dục của những ai mà phẩm chất và quyền cơ bản của họ không được công nhận…tìm cách làm cho họ có thể sống xứng đáng là con cái của Thiên Chúa.”[21]

Muốn thực thi sứ vụ, trước hết tu sĩ giáo dục phải là một chứng tá đem Tin Mừng vào môi trường giáo dục, sống đời thánh hiến trong tình bác ái và liên đới; khi ấy, họ trở thành chứng nhân của tình huynh đệ trong một cộng đoàn thừa tác vụ, làm cho Nước Thiên Chúa trở nên hữu hình,[22] họ phân định các cách thức thích hợp nhất để làm chứng cho các giá trị Phúc Âm, và trong chừng mực có thể, công bố Lời Chúa.[23]

Một sứ vụ mà thiếu những tác vụ thì người tu sĩ sẽ sống mà thiếu mục tiêu định hướng đời tu của mình. Tuy nhiên khi thực thi các thừa tác vụ mà bỏ rơi hay giảm thiểu chiều kích tôn giáo, và không đưa đến việc loan báo Tin Mừng cách minh nhiên, thì các thừa tác viên giáo dục làm méo mó trầm trọngsứ vụ mà họ lãnh nhận nơi Giáo hội, vì thế, không nên tách rời sinh hoạt huấn giáo và mục vụ ra khỏi hoạt động giáo dục.[24]

Những tác vụ giáo dục (của Dòng La San) là thành lập và điều hành các trường học, dấn thân vào việc thăng tiến công lý và hòa bình, thiết lập các hoạt động giáo dục khácđể phục vụ người nghèo, Phúc âm hoá và huấn giáo.[25]

Dưới cái nhìn của Linh đạo La San, nghề dạy học là một thừa tác vụ, kết hợp sự thăng tiến văn hóa với việc loan báo Tin Mừng và làm cho con người mở ra với ân sủng của Thiên Chúa và với ánh sáng đức tin; cuộc sống và hoạt động của tu sĩ giáo dục là một phần trọn vẹn của công cuộc Phúc Âm Hóa của Giáo hội và việc Huấn giáo là chức năng chính của mình. Họ làm cho cơ sở giáo dục trở thànhphương tiện cứu độ vào tầm tay mọi người, qua việchuấn luyện nhân bản có phẩm chất và bằng cách rao giảng minh nhiên ChúaKitô. Phân biệt một bên là giáo dục và một bên là huấn giáo và mục vụ, đó là thái độ không phù hợp với Luật và truyền thống của Dòng, “Sư huynh coi việc dạy học của mình như một thừa tác vụ.”[26] Họ cũng giúp cho các nhà giáo dục, các cộng tác viên giáo dân biến việc hành nghề chuyên môn trở nên một hình thức của thừa tác vụ Phúc Âm.[27]

2. Ưu tiên phục vụ giáo dục người nghèo

Trong Tông huấn Chứng Tá Phúc Âm - Evangelica Testificatio, Thánh Giáo Hoàng Phaolô VI nhận định rằng: Trong thời đại chúng ta, giữa một thế giới văn minh và phát triển tột bậc, “tiếng kêu của người nghèo đang vang lên khẩn thiết hơn bao giờ hết…”. “Nghèo học vấn cũng làm suy nhược không kém thiếu lương thực, một người mù chữ là một trí óc thiếu dinh dưỡng.” Khi phục vụ giáo dục người nghèo, người tu sĩ làm thăng tiến con người của họ, thăng tiến môi trường sống của họ và giúp thiết lập một trật tự công bằng xã hội, vì “giáo dục căn bản là mục tiêu thứ nhất của một chương trình phát triển.”[28] (ET: Evangelica Testificatio)

Giáo dục người nghèo phải trở thành ưu tiên trong sứ vụ Dòng La San - một dòng tu chuyên về giáo dục, nó thúc giục người tu sĩ đáp trả cách quảng đại và táo bạo tìm ra những hình thức mới để phục vụ người nghèo qua giáo dục. Là tu sĩ nhận sứ vụ giáo dục từ Giáo hội, các sư huynh La San ý thức rằng, do lời khấn, họ cam kết việc giáo dục người nghèo, và trong đức tin, họ được Thiên Chúa chọn cách đặc biệt để đem lại ơn cứu rỗi cho người nghèo và người hèn kém.[29]

Nhân dịp kỷ niệm 300 năm ngày Thánh Gioan La San về trời (1719-2019), trong sứ điệp dành cho các sư huynh và thành viên trong gia đình La San thế giới, ĐGH Phanxicô mô tả: “Tầm nhìn của thánh Gioan La San về trường học đã giúp cho ngài đẩy mạnh rõ ràng hơn bao giờ hết niềm tin rằng giáo dục là quyền của tất cả mọi người, bao gồm những người nghèo. Vì lý do ấy, thánh nhân đã không ngần ngại từ bỏ chức kinh sĩ và gia sản giàu có, để cống hiến trọn vẹn bản thân mình cho việc giáo dục những người thuộc tầng lớp thấp hơn trong xã hội. Ngài đã thành lập một cộng đoàn chỉ gồm những người giáo dân để tiếp tục lý tưởng của ngài, vì ngài tin rằng Giáo hội được mời gọi để đương đầu và không thể thờ ơ với những bất công trong xã hội của từng thời đại.”[30]Đức Giáo Hoàng Phanxicô mời gọi các sư huynh và toàn thể thành viên trong gia đình La San thế giới: “Những người con thiêng liêng của thánh Gioan La San rất yêu quý! Tôi mời gọi anh chị em hãy phát huy và bắt chước lòng say mê của thánh nhân dành cho những người nghèo nhất trong giới người nghèo và bị loại trừ. Theo gương chứng nhân của Thánh Gioan La San, anh chị em là những nhân vật chính trong “văn hóa của sự phục sinh”, cách riêng tại những nơi mà văn hóa của sự chết chiếm ưu thế. Đừng bao giờ mỏi mệt trong việc tìm kiếm những con người đang ở trong các “nấm mồ” hiện đại của lầm lạc, bị nhục mạ, đau khổ, nghèo đói, hầu mang đến cho họ một hy vọng cho cuộc sống mới.”[31]

Như là thừa tác viên của Thiên Chúa và của Giáo hội, các tu sĩ giáo dục phải “khởi động lòng nhiệt thành nơi mình”;một lòng nhiệt thành được tác động bởi sự xúc động trước cảnh khốn cùng của những trẻ em nghèo và được đức tin thúc đẩy, khiến họ“lo lắng tìm cách đánh động lòng trẻ nhỏ”, “sẵn sàng dâng hiến cách quảng đại thời giờ, tài năng và sức lực để phục vụ những người mà Thiên Chúa trao phó cho mình… Không ngừng cố gắng cải tiến khả năng, phẩm chất các mối quan hệ, chứng tá cuộc sống và sức mạnh của đức tin.”[32]

3. Thực thi sứ vụ giáo dục trong sự hiệp thông và huynh đệ

Sứ vụ giáo dục cũng được thực hiện như là mối hiệp thông, mọi thành viên cùng hướng về một sứ mạng chung. Trong cộng đoàn, mỗi tu sĩ cùng với tất cả các thành viên khác của Hội Dòng, có trách nhiệm trở nên chứng tá về sự dấn thân tông đồ, về sự hiệp thông huynh đệ trong cộng đoàn; đòi hỏi mỗi thành viên trong cộng đoàn phải trình các sáng kiến tông đồ của mình cho bề trên và các thành viên khác trong cộng đoàn để phân định chắc chắn rằng hoạt động tông đồ ấy phù hợp với cứu cánh của Dòng.[33]

Trách nhiệm chính yếu và đóng góp đặc biệt của tu sĩ giáo dục cho sứ vụ là chứng nhân cho một cộng đoàn thừa tác vụ, sống đời thánh hiến trong tình bác ái huynh đệ và trong tình liên đới với người nghèo bằng việc phục vụ giáo dục của mình.[34]Chứng tá về tình huynh đệ trong cộng đồng giáo dục, nghĩa là cùng nhau bước đi trong tình huynh đệ;TrongSứ điệp Mùa Chay 2025, Đức giáo hoàng Phanxicô chỉ ra rằng, cùng nhau bước đi trong tình huynh đệ là “bước đi cùng nhau trong sự tôn trọng, là củng cố sự hiệp nhất được đặt nền trên phẩm giá chung của con cái Thiên Chúa (x. Gl 3,26-28); là bước đi bên cạnh nhau, không chà đạp hay lấn át người khác, không đố kỵ hay giả tạo, không để ai bị bỏ lại phía sau hay cảm thấy bị loại trừ.”[35] Để hướng tới một cộng đồng giáo dụccùng nhau bước đi trong tình huynh đệ, không loại trừ; một cộng đoàn không ai cảm thấy mình nằm bên ngoài hay bị bỏ lại phía sau; trong đời sống chung cần loại trừ nói xấu, tìm vết, moi “rác nơi con mắt” người anh em, chị em mình (đó là những hành động của mối tội ghen ghét - một trong bảy mối tội đầu); Thánh Gioan La San chỉ cho thấy đây là “chuyện thường xảy ra trong các cộng đoàn tu trì, là chính trong buổi trò chuyện giải trí mà người ta lỗi phạm nhiều nhất và những lỗi nặng nề nhất. Vì thế cần phải cảnh giác để làm sao cho những cuộc trò chuyện không gây tai hại, như thế những buổi chuyện trò của các anh em trong cộng đoàn phải là những đề tài tốt lành.”[36] Cùng nhau bước đi trong tình huynh đệ là mỗi người có cái nhìn tích cực, nói lời tích cực, để xây dựng những nhịp cầu của sự gặp gỡ huynh đệ bằng thinh lặng – lắng nghe – đối thoại.Một cộng đồng giáo dục sống huynh đệ trở thành một lời loan báo Tin Mừng sống động qua hành động.

Một cộng đoàn sống sung mãn tình huynh đệ cũng là một sự nâng đỡ quý giá cho các thành viên trung thành và bền đỗ trong việc thực thi sứ vụ và trở thành cột trụ chống đỡ đức tin và trung tín của người tu sĩ.[37]

III. NIỀM VUI CỦA THỪA TÁC VIÊN GIÁO DỤC

Là thừa tác viên thi hành tác vụ dạy dỗ, hãy tự hào rằng chúng ta là những người kế vị các Tông đồ trong nhiệm vụ huấn giáo và giảng dạy (x. 1Cr 12,8.28),[38] được chính Thiên Chúa soi sáng con tim chúng ta để ra đi rao giảng Lời Người cho người trẻ và người nghèo, ngõ hầu chúng ta có thể khai lòng mở trí cho người trẻ bằng cách vạch cho chúng thấy vinh quang Thiên Chúa.[39]

Là thừa tác viên thi hành tác vụ dạy dỗ, hãy lấy làm vinh dự được kế nghiệp các thánh Tông đồ trong việc trình bày giáo lý của Chúa Giêsu Kitô và trong việc củng cố luật thánh của Người, trong trí nhớ và trong lòng những người chúng ta dạy dỗ, tỏ bày chân lý cho những người mà chúng ta có phận sự giảng dạy; và trong các bài dạy, chúng ta phải hết sức chú tâm, tự coi mình như “những đầy tớ của Đức Kitô, những người quản lý các mầu nhiệm của Thiên Chúa.” (1Cr 4,1).[40]

Là thừa tác viên thi hành tác vụ dạy dỗ, chúng ta phải “quý trọng thừa tác vụ của mình, mong sao nhờ vậy mà …cứu được một vài người.” (Rm 11,13-14); vì chúng ta đã được tuyển chọn để rao giảng các chân lýTin Mừng cho những người trẻ và đem đến cho chúng những phương tiện cứu rỗi vừa tầm tay của chúng.Và vì đó là chức năng chính của tu sĩ giáo dục.[41]

Là thừa tác viên thi hành tác vụ dạy dỗ, chúng ta hãy cảm tạ Thiên Chúa về hồng ânđược chia sẻ thừa tác vụ của các thánh Tông đồ và của các giám mục và các mục tử của Giáo hội. Mối quan tâm chính của các Tông đồ, là sau khi dạy dỗ các tín hữu tiên khởi, là cho họ được lãnh nhận các bí tích, tụ tập để cùng nhau cầu nguyện, và sống theo tinh thần Kitô giáo.[42] Do đó, “trên hết mọi sự, đây là điều mà chúng ta bắt buộc phải làm trong thừa tác vụ của mình, để noi gương các Tông đồ, chúng ta phải đặc biệt quan tâm đến những người mà chúng ta có trách nhiệm dạy dỗ sao cho họ được lãnh nhận các bí tích.”[43]

Thiên Chúa ban thưởng cho những ai nhiệt thành cứu rỗi các linh hồn là cho chúng ta được tràn đầy ân sủng, được an ủi khi thấy những kẻ mình dạy dỗ biết phụng thờ Thiên Chúa và cho thừa tác vụ được mở rộng. Thánh Gioan La San đã vui sướng về niềm hạnh phúc này rằng: “Ôi thật hạnh phúc khi Anh Chị Em được làm việc trong cánh đồng của Đức Chúa, hãy lo chu toàn bổn phận với lòng nhiệt thành và mộ mến. Đây là một vinh dự lớn lao và Anh Chị Em phải hết lòng cảm tạ Thiên Chúa vì đã ban thưởng cho Anh Chị Em phần thưởng ngay từ đời này.”[44]

IV. VỊ TRÍ CỦA ƠN GỌI SƯ HUYNH LA SAN TRONG GIÁO HỘI VÀ XÃ HỘI

1. Gioan La San khám phá ra nhu cầu của xã hội

Thế kỷ XVII, cuộc cách mạng công nghiệp hình thành một tầng lớp mới trong xã hội, đó là tầng lớp công nhân. Cùng với tầng lớp nông dân, họ là những người nghèo mà thánh Gioan La San trong suy gẫm và cầu nguyện đã được Thiên Chúa soi sáng để khám phá ra rằng “bao lâu họ chưa tìm được công ăn việc làm, họ thường thả lỏng con cái của họ sống buông tuồng như những người lang thang lêu lổng rày đây mai đó, cũng không màng đến việc gửi con cái họ đi học, hoặc vì hoàn cảnh nghèo khó không đủ khả năng trả học phí, hoặc vì phải lo kiếm sống mà làm việc xa nhà, khiến họ bỏ bê con cái của họ.”[45]

Với ơn Chúa và trong nguyện ngắm, thánh Gioan La San lại tiếp tục khám phá ra rằng, hoàn cảnh sống ấy xảy ra “những hậu quả thật tai hại: những đứa trẻ bất hạnh này đã quen thói ăn không ngồi rồi qua nhiều năm tháng, nên càng lâu chúng càng khó thích nghi với việc đi làm. Lại vì la cà lêu lổng với bạn bè xấu, chúng nhiễm rất nhiều tật xấu và nhiều thứ tội, mà sau này rất khó từ bỏ.”[46] Gây ra cho xã hội những tệ nạn và tội phạm.

2. Trường học Kitô giáo - Giải pháp cho vấn đề

Đứng trước tình trạng xã hội và hậu quả thấy rõ tác động đến tâm hồn và sự cứu rỗi của trẻ em và người nghèo ảnh hưởng xấu đến xã hội, với tác động của Thiên Chúa, Gioan La San từng bước tìm được giải pháp cho vấn đề: Lập ra Dòng Anh Em Trường Kitô Giáo. Ngài viết: “Thiên Chúa đã muốn chữa lành điều bất hạnh lớn lao này bằng cách thiết lập trường Kitô, nơi đó giáo dục được cống hiến miễn phí và hoàn toàn chỉ để làm vinh danh Thiên Chúa, và nơi đó, người trẻ sống suốt ngày, học đời, học đạo và nhờ luôn bận rộn như thế, chúng sẽ có khả năng làm việc mỗi khi cha mẹ chúng quyết định để chúng đi làm việc (và sống tự lập).”[47]

Theo Gioan La San, giáo dục là giải pháp nền tảng cho các vấn đề nảy sinh trong xã hội và Giáo hội. Ngài đề xướng phương cách: Mở trường học Kitô giáo cho trẻ em nghèo và lập Dòng Anh Em Trường Kitô Giáo.

– Mở trường học Kitô giáo dạy học cho trẻ em nghèo (miễn phí hoặc trả học phí tuỳ theo khả năng kinh tế). Trong trường học, học sinh được học chữ (tri thức), học đạo đức (nhân bản), rèn luyện nhân đức (hình thành nhân cách), học giáo lý và thực hành các việc thiêng liêng (giáo dục tâm linh).

– Ngoài việc rèn luyện thể lý, Trường học Kitô giáo còn chú trọng đến việc huấn luyện người trẻ về Trí – Tâm – Hồn. Theo Gioan La San, mục tiêu của giáo dục Kitô giáo không được dừng lại nơi tri thức, mà nhà giáo dục còn phải giáo dục cho người trẻ nhân cách, đạo đức và tâm linh, bởi con người muốn có một giá trị tinh thần vững chắc, cần phải có một nhân cách tôn giáo. Như thế, giáo dục Kitô giáo không chỉ nhắm đến việc đem lại sự no đủ cá nhân, sự hưng thịnh cho quốc gia, mà còn mang lại ơn cứu rỗi cho con người.

–Trường học Kitô giáo phải là nơi tác vụ Lời Chúa có thể được thực thi dưới nhiều hình thức như giáo dục tôn giáo, giảng dạy giáo lý, giảng giải Lời Chúa[48] và thực hành các giá trị Kitô giáo đặt thứ men năng động của Tin Mừng vào những kiến thức và những giá trị được cung cấp cho học sinh qua những môn học khác, và “liên kết thực sự với yếu tố của những kiến thức môn học khác, để cho Tin Mừng thấm sâu vào não trạng của học sinh trong môi trường huấn luyện để hoà hợp với văn hoá, giúp học sinh sống và làm việc dưới ánh sáng đức tin hôm nay và sau này ngoài xã hội.”[49]

3. Dòng Anh Em Trường Kitô Giáo – Một ơn gọi được Giáo hội trao phó để loan báo Tin Mừng qua thừa tác vụ giáo dục

Việc dạy học, dạy giáo lý thì có nhiều người làm được, nhưng làm với tất cả nhiệt tâm, thì cần phải có những người hiến thánh, dám sống chết cho công cuộc ấy. Các sư huynh qua các thế hệ đã xác tín rằng: “Thánh Gioan La San được Thiên Chúa tác động, làm cho quan tâm tới cảnh khốn cùng nhân bản và thiêng liêng của “con em thợ thuyền và người nghèo.” Và để đáp lại tiếng Chúa mời gọi, ngài đã hiến mình suốt đời cho Thiên Chúa nhằm đem lại cho người trẻ một nền giáo dục nhân bản và Kitô giáo.” [50]Ngài cũng đào tạo các thầy giáo biết hết mình xả thân cho công cuộc mở mang học vấn và giáo dục Kitô giáo và quy tụ các thầy, rồi cùng các thầy lập ra dòng Anh Em Trường Kitô Giáo.

Từ thời thánh Gioan La San, “Dòng này rất cần thiết.” Giới trẻ, giới nghèo, thế giới và Giáo hội cần thừa tác vụ của Dòng này. Sư huynh La San là người được Thiên Chúa kêu gọi để phục vụ giáo dục nhân bản và Kitô cho giới trẻ và người nghèo. Đây là một thừa tác vụ “tối quan trọng và thật cần thiết trong Giáo hội” mà các sư huynh được các chủ chăn và cha mẹ trao phó,” sư huynh“được Giáo hội chọn để dạy cho trẻ hiểu biết về đạo và tinh thần Kitô giáo.”[51]. Đây là thừa tác vụ Giáo hội đã trao phó cho Dòng Các Anh Em Trường Kitô.[52]

Tuyên Ngôn Về Giáo Dục viết: “Giáo hội hiện diện đặc biệt trong lãnh vực học đường qua trường Công giáo;”[53]nghĩa là, nơi nào có trường học Công giáo, nơi đó Chúa Kitô hiện diện. Khi thi hành thừa tác vụ của mình, các sư huynh, nhờ liên kết với các đồng nghiệp và với các học sinh trong tình bác ái và thấm nhiễm tinh thần tông đồ, sẽ làm chứng cho một vị Thầy duy nhất là Chúa Kitô bằng đời sống cũng như bằng lời giảng dạy.

“Trường học Công giáo huấn luyện học sinh biết mưu cầu lợi ích cho xã hội trần gian một cách hữu hiệu, và chuẩn bị cho chúng biết phục vụ để mở mang Nước Chúa.”[54] Đây là một đóng góp của Dòng La San cho xã hội, các sư huynh đem sự hiện diện của Chúa Kitô và của Giáo hội đến những nơi mà trường học Công giáo hiện diện; những nơi các sư huynh hiện diện, sư huynh trở nên men, muối trong thế gian qua môi trường học đường để làm cho xã hội như khối bột dậy men, ướp mặn cho đời bằng chính đời sống và sự phục vụ của các sư huynh.

Nếu có thể dùng một hình ảnh so sánh để nhận biết tính siêu nhiên về tác vụ của sư huynh, Đức giáo hoàng Lêô XIV, trong huấn từ dành cho các sư huynh La San ngày 15/5/2024 đã dùng hình ảnh “bàn thờ của anh em là bục giảng”.[55] Với sư huynh La San, bục giảng là nơi mỗi ngày họ thi hành thừa tác vụ; và giờ dạy học có thể xem là “hiến lễ” mà mỗi ngày, trong thừa tác vụ của mình, sư huynh hiến tế chính mình cho Thiên Chúa và chuyển thông ơn cứu độ đến cho người trẻ.

Trong một xã hội mà hoàn cảnh không cho phép Giáo hội tham gia vào hoạt động giáo dục qua việc mở trường học Công giáo, các tu sĩ giáo dục cố gắng để thích nghi hoàn cảnh và thi hành thừa tác vụ giáo dục bằng nhiều hình thức giáo dục khác nhau để tiếp tục phục vụ Giáo hội và xã hội. Một lời dí dỏm nhưng đầy ý nghĩa nói lên sự táo bạo mang tính ngôn sứ của tu sĩ giáo dục là “khi bị đóng cửa lớn, họ đã mở cửa sổ để ra đi thi hành sứ vụ, không phải trên “đường cái quan” mà trong “những ngỏ hẻm” với nhiều hình thức phục vụ giáo dục khác nhau, trong sự trung thành với đặc sủng của Đấng Sáng Lập, để xây dựng Giáo hội và xã hội.”[56]

V. CÁCH THỨC ĐỂ TRỞ NÊN THỪA TÁC VIÊN CỦA CHÚA KITÔ VÀ CỦA GIÁO HỘI THI HÀNH SỨ VỤ

Để xứng đáng thi hành thừa tác vụ với tư cách là “thừa tác viên của Thiên Chúa và của Giáo hội”, là “đại sứ của Chúa Kitô”, chúng ta được mời gọi tập luyện cho mình có khả năng hoạt động giáo dục trong chiêm niệm và chiêm niệm giữa các hoạt động giáo dục. Tập luyện có được kinh nghiệm về Thiên Chúa ngang qua cầu nguyện và tập nhận ra Chúa, chiêm ngắm Người trong khuôn mặt của các trẻ em mà anh em sẽ gặp gỡ trong các hoạt động giáo dục hằng ngày. “Vì đi truyền giáo mà không có kinh nghiệm sâu sắc về Thiên Chúa qua cầu nguyện và chiêm niệm, thì ảnh hưởng được rất ít về mặt thiêng liêng, hoặc chẳng thành công được bao nhiêu về mặt truyền giáo.”[57]

Dựa theo hướng dẫn trong Luật Dòng Các Sư Huynh Trường Kitô Giáo, xin gợi ý bảy (07) hành động mà mỗi cá nhân cần tập luyện để trở nên thừa tác viên của Thiên Chúa và của Giáo hội khi thi hành sứ vụ giáo dục:

(1) Đào sâu mối hiệp thông với Thiên Chúa, qua việc ý thức về sự hiện diện của Ngài và yêu mến và phục vụ Ngài nơi những người được trao phó cho chúng ta; nhận ra Chúa Giêsu nơi những trẻ em và người nghèo, trong những bộ áo quần rách rưới và thờ lạy Ngài.[58]

(2) Quan tâm đến đời sống kinh nguyện cá nhân và tìm kiếm những giây phút thinh lặng trong ngày (30 phút mỗi ngày); không phân biệt kinh nguyện với việc tông đồ, biết đưa vào kinh nguyện những gì làm nên thừa tác vụ của mình. Ít là mỗi ngày tham dự cử hành Phụng vụ Giờ kinh (Kinh Thần Vụ) vào giờ buổi sáng và buổi chiều.[59]

(3) Năng đọc Lời Chúa mỗi ngày và tìm thấy nguồn mạch chính của đời sống qua việc cầu nguyện với Lời Chúa. Đặc biệt yêu mến nguyện gẫm và xem là việc chính yếu trong công việc hằng ngày.[60]

(4) Xét mình hằng ngày: trong thinh lặng, duyệt xét đời mình dưới ánh sáng Lời Chúa và tìm thấy trong việc thực hành thiêng liêng này sự trợ giúp để lớn lên về đời sống thiêng liêng.[61]

(5) Đến với Chúa Giêsu trong bí tích Thánh Thể và bí tích Hòa Giải.[62]

(6) Yêu mến, tôn kính và noi gương Đấng Sáng Lập, thấm nhuần những tư tưởng tâm tình và gương sáng cùng những lời chỉ dạy của ngài.[63]

(7) Quan tâm đến người nghèo và sống tinh thần nghèo khó vì Nước Trời. Hãy nhận ra Chúa Giêsu nơi người nghèo, cách riêng là trẻ nghèo. Thánh Gioan La San dạy: “Anh em hãy nhận ra Thầy Giêsu trong bộ áo quần rách rưới của những người nghèo, nhất là trẻ em nghèo. Hãy thờ lạy Ngài trong chúng và hãy tôn trọng chúng.”[64]

Các tu sĩ giáo dục là những con người hy vọng, dấn thân trên cùng một lộ trình để mang tinh thần nghèo khó và trở về với Chúa Giêsu, Đấng tự nguyện trở nên nghèo khó để cho chúng ta được trở nên giàu có. Trong tinh thần nghèo khó, họ sẵn sàng liên kết với nhau, với cộng tác viên, sẵn sàng đáp lời Giáo hội kêu gọi, để liên đới và gần gũi người nghèo mà họ muốn phục vụ.[65] Thánh Gioan La San dạy: “Anh em hãy tin rằng... nếu anh em không nghèo giống như Thầy Giêsu, người nghèo sẽ không mộ mến và coi trọng anh em, anh em sẽ không bao giờ có tư cách là người cứu họ.”[66] “Hãy yêu mến khó nghèo như Chúa Giêsu đã yêu, bởi vì đó là cách chắc chắn nhất anh chị em có thể nên hoàn thiện.” Các tu sĩ phải xin Chúa cho “có tâm hồn tách rời khỏi tiền của, khỏi tính toán lợi nhuận, nhưng làm việc trước hết là để phục vụ tha nhân, phục vụ những ai thiếu thốn.” [67]

VI. THAY LỜI KẾT: HÀNH ĐỘNG DẬY MEN

Khi chọn bước theo Chúa Giêsu để trở nên thừa tác viên của Thiên Chúa và của Giáo hội, trở nên đại sứ của Chúa Kitô – tôi xác tín rằng, trước hết là tôi để cho mình được Chúa biến đổi thành phương tiện trong bàn tay quan phòng của Chúa (trở nên chứng nhân) và để Ngài dùng tôi như khí cụ bình an giúp biến đổi những người tôi gặp gỡ.

Khi thi hành thừa tác vụ, tu sĩ giáo dục đừng chỉ thích thú làm những việc của người đời và dạy những kiến thức các môn khoa học và xã hội, mà còn phải có lòng yêu thích và ham muốn dạy giáo lý (giới thiệu về Chúa Giêsu), sẵn sàng giúp cho những ai Chúa trao phó cho mình được học biết cách tham dự thánh lễ và xưng tội cho sốt sắng;[68]

Khi đến với những người được trao phó cho các tu sĩ (dạy dỗ hay chỉ bảo), hãy quan tâm giúp họ những điều họ cần phải biết, tùy theo tuổi tác, hoàn cảnh và khả năng của họ; đừng bỏ bê, loại trừ một vài người, hay trẻ em chỉ vì họ kém cỏi, chậm trí (dốt), hay vì họ nghèo. Đừng chỉ chú tâm chăm sóc riêng một vài người hay trẻ em nào đó bởi vì họ giàu có, hay học giỏi, dễ thương, lanh lợi hơn những người, những trẻ em khác.[69]

Chúng ta hãy mạnh dạn ra đi thi hành sứ vụ loan báo Tin Mừng, đừng sợ hãi, đừng ngần ngại, can đảm đến những vùng ngoại biên [về địa lý cũng như về tình trạng sống] bởi vì, như các Tông đồ trong ngày lễ Ngũ Tuần (x. Cv 2,10-20), qua việc cầu nguyện, Chúa Thánh Thần sẽ ban sức mạnh cho chúng ta để đủ sức thi hành thánh ý Chúa, và nhờ Thần Khí mà tiến bước (x. Gl 5,25).

PHẢN TỈNH = Hãy soi mình

1/ Đâu là sứ vụ, đâu là những thừa tác vụ của Hội Dòng đã nhận lãnh từ Giáo hội? Tôi ý thức như thế nào về những thừa tác vụ mà tôi đang đảm nhận? Có theo đúng sứ vụ của Hội Dòng không?

2/ Khi thi hành thừa tác vụ được trao phó, tôi có ý thức rằng, việc đầu tiên mà tôi cần làm là “truyền giáo” không? Tôi đã thể hiện / biểu lộ trong các phận vụ hằng ngày (qua lời nói, qua cử chỉ, hành vi trong đời sống…) để minh nhiên giới thiệu về Chúa Kitô, về Nước Thiên Chúa?

3/ Tôi có nhận ra “dấu vân tay” của Thiên Chúa nơi những đối tượng mà tôi được trao phó để giáo dục và tại những nơi tôi được sai đến để thi hành sứ vụ?

4/ Tôi còn có điều gì chưa từ bỏ để phù hợp với những đòi hỏi của Tin Mừng đối với người “môn đệ thừa sai”? Chọn một điều tôi cho là quan trọng nhất, khi chỉnh sửa điều này, tôi thay đổi chính mình…

5/ Tôi có niềm vui nào trong khi thi hành thừa tác vụ của mình? Hãy dành thời gian chiêm ngưỡng kỳ công Chúa đã thực hiện ngang qua sự đáp trả của con người hữu hạn của tôi khi thi hành thừa tác vụ của mình. Tạ ơn Chúa…

Trích Bản tin Hiệp Thông / HĐGMVN, Số 151 (Tháng 01 & 02 năm 2026)