“Chính ở nơi Người mà chúng ta sống, cử động và hiện hữu” (Cv 17,28) (ảnh từ pakutaso.com) 

Thiên Chúa liên tục tạo dựng thế giới như thế nào?

Câu hỏi: Trong bài giảng, cha xứ của tôi nói rằng Thiên Chúa không chỉ là Đấng Tạo Hóa mà còn tiếp tục hoạt động trong công trình tạo dựng, nghĩa là duy trì thế giới trong hiện hữu. Điều đó có nghĩa là gì?

Trả lời: Khi tuyên xưng Thiên Chúa là “Đấng tạo thành trời đất”, các Kitô hữu không chỉ khẳng định một biến cố đã xảy ra trong quá khứ xa xăm. Thần học Công giáo dạy rằng Thiên Chúa không những đã đưa thế giới vào hiện hữu mà còn không ngừng duy trì thế giới ấy trong hiện hữu ở mọi khoảnh khắc. Niềm tin này thường được diễn tả qua sự phân biệt giữa creatio prima (hành vi tạo dựng ban đầu) và creatio continua (việc liên tục duy trì công trình tạo dựng). Nói rằng Thiên Chúa không chỉ là Đấng Tạo Hóa mà còn liên tục tạo dựng có nghĩa là vũ trụ lệ thuộc vào Ngài cả về nguồn gốc lẫn về sự hiện hữu liên tục của mình.

Kinh thánh đặt nền tảng cho niềm tin này. Thư gửi tín hữu Do Thái tuyên xưng rằng Đức Kitô “duy trì vạn vật bằng lời quyền năng của Người” (Dt 1,3). Tương tự, Thánh Phaolô viết: “Tất cả đều tồn tại trong Người” (Cl 1,17). Những đoạn Kinh thánh này cho thấy hoạt động của Thiên Chúa không chỉ giới hạn ở khởi đầu của thời gian, nhưng vẫn tiếp diễn trong từng khoảnh khắc hiện hữu. Nếu không có quyền năng duy trì của Thiên Chúa, công trình tạo dựng sẽ trở về hư vô.

Thánh Tôma Aquinô diễn tả chân lý này một cách chính xác về mặt triết học. Trong bộ Tổng luận Thần học (Summa Theologiae), ngài viết rằng “việc bảo tồn là một sự tạo dựng liên tục” (ST I, q.104, a.1). Theo Thánh Tôma, các thụ tạo không tự mình có được hiện hữu; sự hiện hữu của chúng hoàn toàn lệ thuộc vào Thiên Chúa, Đấng là ipsum esse subsistens, tức chính Hữu Thể tự thân. Vì thế, cũng như bóng đèn phải có điện mới có thể phát sáng, toàn thể công trình tạo dựng cũng lệ thuộc vào hành động không ngừng của Thiên Chúa. Nếu Thiên Chúa không còn muốn duy trì chúng, các thụ tạo sẽ trở về tình trạng không hiện hữu, vì “hiện hữu của mọi thụ tạo tùy thuộc vào sự thông ban liên tục của hữu thể thần linh” (ST I, q.104, a.1, ad 3).

Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo cũng khẳng định giáo huấn này: “Sau khi tạo dựng, Thiên Chúa không bỏ mặc thụ tạo của Ngài. Không những Thiên Chúa cho chúng hữu thể và hiện hữu, nhưng Ngài còn luôn luôn giữ gìn chúng ‘hiện hữu’” (GLHTCG, số 301). Việc liên tục duy trì công trình tạo dựng biểu lộ sự quan phòng của Thiên Chúa: Ngài khôn ngoan hướng dẫn vũ trụ đến cùng đích của nó. Như Thánh Augustinô từng nhận xét: “Nếu Thiên Chúa rút tay lại, thế giới sẽ trở về hư vô” (Tự thuật, XII.25). Như thế, việc Thiên Chúa duy trì công trình tạo dựng không chỉ là một hoạt động âm thầm ở phía sau, nhưng chính là nhịp sống của toàn thể thụ tạo.

Về mặt thần học, niềm tin này bảo vệ hai chân lý. Thứ nhất, Thiên Chúa vừa siêu việt vừa hiện diện nội tại. Ngài không phải là một “Thiên Chúa kiểu thợ đồng hồ” lên dây cót cho vũ trụ rồi bỏ mặc nó, nhưng là Thiên Chúa hằng sống, luôn hiện diện và hoạt động trong từng chi tiết của công trình tạo dựng. Thứ hai, niềm tin ấy nhấn mạnh sự lệ thuộc hoàn toàn của các thụ tạo vào Thiên Chúa. Tất cả những gì chúng ta là và chúng ta có đều là hồng ân được ban tặng từng giây từng phút nhờ tình yêu duy trì của Ngài. Đây là nền tảng của thái độ khiêm nhường và biết ơn trong đời sống Kitô hữu: “Chính ở nơi Người mà chúng ta sống, cử động và hiện hữu” (Cv 17,28).

Tóm lại, nói rằng Thiên Chúa không chỉ là Đấng Tạo Hóa mà còn liên tục duy trì công trình tạo dựng có nghĩa là vũ trụ lệ thuộc vào Ngài, không chỉ ở lúc khởi đầu mà trong từng khoảnh khắc hiện hữu. Kinh thánh, Thánh Tôma Aquinô và Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo đều khẳng định rằng việc Thiên Chúa bảo tồn công trình tạo dựng là một sự tạo dựng liên tục; nếu không có sự bảo tồn ấy, không có gì có thể tồn tại. Quyền năng duy trì của Thiên Chúa là nền tảng cho cả vũ trụ lẫn đời sống hằng ngày của mỗi tín hữu, và nhắc chúng ta rằng chính sự hiện hữu của mình là sự tham dự không ngừng vào tình yêu sáng tạo của Người.

Tác giả: Lm. John P. Cush, STD - hprweb.com (11/11/2026)

Chuyển ngữ: Lm. Giuse Phạm Hoài Vũ