NHÂN NGÀY THẾ GIỚI TRUYỀN GIÁO NĂM 1970
Phúc âm hoá và sự phát triển
Nhân dịp Ngày Truyền giáo năm nay, chúng tôi cũng muốn ngỏ lời với tất cả những anh chị em của chúng tôi trong Chúa Kitô. Chúng tôi không thể im lặng, ngay cả khi không có gì mới để nói với anh chị em; nhưng lý do truyền giáo thì quan trọng đối với Giáo hội và quan trọng đối với thế giới, nó buộc chúng tôi phải can thiệp trong ngày kỷ niệm này với những cố gắng qua tiếng nói của chúng tôi. Ngày Truyền giáo đã trở thành một sự kiện đáng quan trọng trong đời sống của Giáo hội. Ngày này liên quan trực tiếp và trước hết đến sứ vụ tông đồ của chúng tôi; đó chính là lệnh truyền của Chúa buộc chúng tôi phải nghe thấy, trong ngày này, bổn phận của chúng tôi trong tư cách là những người rao giảng Tin Mừng, không chỉ trong Giáo hội mà thôi, nhưng còn vượt ra khỏi ranh giới cộng đồng và địa lý; và chúng tôi cũng không thể bỏ lỡ cơ hội làm cho chính Giáo hội cảm nhận ơn gọi truyền giáo này đối với anh em trong hàng Giám mục của chúng tôi, đối với các giáo sĩ, các Tu sĩ nam nữ và mọi người Công giáo.
Sau Công đồng, bổn phận đóng góp vào việc truyền bá Đức tin buộc tất cả mọi người, tuỳ theo cách thức khác nhau hoặc mức độ khác nhau, với sự khẩn trương nhất, vì đã được chỉ dẫn, với một nền thần học thâm sâu, rằng “Giáo hội lữ hành có bản chất là truyền giáo” (AG 2); Giáo hội là dấu chỉ và là khí cụ về ý định cứu độ của Thiên Chúa được mở ra cho toàn thể nhân loại (LG 9); và bất cứ ai muốn sống trong Giáo hội, phải cảm thấy sự cấp bách bên trong của tính năng động hữu thể này của Giáo hội (x. AG 1, 2, 6), được thôi thúc dạt dào bẩm sinh của Giáo hội và trách nhiệm thực chất của nó trong việc thông truyền Đức tin cho tất cả mọi người (x. AG 28). Đây chính là sứ mạng của Giáo hội hiểu theo nghĩa này. Nhưng bây giờ chúng tôi nghĩ đến những thể chế cụ thể, trong đó, chúng thực hiện theo nghĩa truyền thống đặc thù, một nỗ lực mở rộng lãnh vực nhân loại về việc loan báo Tin Mừng trên mặt đất, và chúng tôi chúc lành cho những ai nhân danh sứ vụ Công giáo (x. AG 6).
Chúng tôi muốn xác định lại với họ về sứ vụ tông đồ, thẩm vấn họ và trao cho họ sức mạnh của Chúa Thánh Thần để hoàn thành công việc có một không hai của họ; và chúng tôi mong rằng nhiều người dâng hiến đời sống mình cho sứ vụ này, nhiều người cầu nguyện, làm việc, chịu đau khổ vì sứ vụ, họ có thể cảm nhận cách đặc biệt, tâm tình của chúng tôi và lòng biết ơn của chúng tôi. Tại sao ưa thích điều này? Vì bổn phận, vì nhu cầu phổ biến Lời cứu độ đạt tới những bối cảnh đặc biệt ngày nay, mà đối với chúng tôi, dường như là “những dấu chỉ thời đại” để phục hồi mạnh mẽ hoạt động truyền giáo mới. Lời của Chúa Giêsu nói với các môn đệ cũng nói trên môi miệng của chúng tôi: “… này thầy bảo thật anh em: ngước mắt lên mà xem, đồng lúa đã chín vàng đang chờ ngày gặt hái!” (Ga 4, 35). Có nhiều hoàn cảnh làm cho con người dễ dàng liên lạc với nhau: trái đất được mở ra và được khám phá, các phương tiện vận chuyển thì nhanh hơn và truyền đi rộng rãi khắp nơi, nền kinh tế, văn hoá, những mối quan hệ quốc tế có khuynh hướng liên lạc giữa các nền văn minh khác nhau nhằm thống nhất thế giới… nhưng dù ở cấp độ nào? Mức độ thực tế, có; mức độ dân sự, có; nhưng không chỉ chúng tôi thấy, chính tiến trình xích lại gần nhau của con người cho thấy những lỗ hổng mà chúng có thể chuyển sang những mối đe doạ mới và những xung đột nghiêm trọng hơn; ngoài ra, cũng không có vẻ để mong rằng, việc khẳng định các nguyên tắc, sự tuôn đổ năng lực tinh thần, giải pháp của các hệ tư tưởng mâu thuẫn trong chân lý siêu việt duy nhất và huynh đệ, mà chỉ mình Đức Kitô mới có thể đem đến cho thế giới này theo một trật tự thời gian?
Thời điểm mới
Đã tới thời điểm mới cho sứ vụ. Những khó khăn mới và tiện nghi mới là những con đường của Người dành cho những ai, nhân danh Đức Kitô, “loan báo những điều tốt lành” (Rm 10, 15); nhưng thực trạng hiện tại của tâm hồn và điều gì đưa đến một lãnh vực rộng hơn, hấp dẫn hơn, nhưng không chắc dễ hơn cho những người khôn ngoan, hào hiệp và can đảm của Tin Mừng. Chúng tôi muốn rằng, hôm nay và hơn bao giờ hết, hãy để cho lời hấp dẫn của Chúa Kitô vang lên: “các anh hãy theo tôi, tôi sẽ làm cho các anh thành những kẻ lưới người” (Mt 4, 19). Đừng để cho lời phê bình bào mòn chúng ta, đừng bỏ qua thời điểm lịch sử này, mà đối với chúng ta, dường như lời Chúa quyết định những định hướng tương lai của nhân loại, và trao ban tinh thần dũng cảm cho những người trẻ có cơ hội trở thành đối tượng và công cụ của các đặc sủng hứng khởi mới cho đức tin và đức ái.
Điều này có nghĩa là hoạt động truyền giáo phải được nhận thức với lối nhìn mở mang và hiện đại. Một chương trình mới đặt ra: trong những nguyên tắc thần học, trong việc truyền bá, trong việc tuyển dụng, trong sự chuẩn bị, trong các phương pháp, trong các tác phẩm, trong việc tổ chức. Đây là sự rà soát mà chúng tôi biết, được diễn ra trên qui mô lớn từ những người có kinh nghiệm và có khả năng trong vấn đề này, và nhờ sự thúc đẩy, hướng dẫn của tổ chức trung tâm truyền giáo của Giáo hội, Bộ Truyền giảng Tin Mừng cho các dân tộc.
Hai khái niệm
Trong việc rà soát về ơn gọi truyền giáo của Giáo hội, một vấn đề vượt trội hơn những vấn đề khác đang đặt ra để so sánh hai khái niệm khác nhau liên hệ đến phương hướng chung của hoạt động truyền giáo, hai hướng đó được định nghĩa và phân biệt với hai danh từ: phúc âm hoá và sự phát triển. Hành động tôn giáo đúng nghĩa có nghĩa là truyền giáo, được hiểu là sự loan báo về Nước Thiên Chúa, về Tin Mừng cũng như mạc khải về kế hoạch cứu độ trong Đức Kitô là Chúa, nhờ tác động của Chúa Thánh Thần, tìm thấy phương tiện truyền bá của mình trong sứ vụ của Giáo hội và mục đích của nó trong việc xây dựng chính Giáo hội, và tận cùng của nó trong vinh quang của Thiên Chúa: đó là giáo lý truyền thống mà Công đồng đã trao cho Giáo hội quyền chuẩn y đáng tin cậy. Và để phát triển, nghĩa là muốn thăng tiến con người, dân sự, vật chất của các dân tộc đó, thì khi tiếp xúc với nền văn minh hiện đại và với sự trợ giúp mà nó có thể cung cấp, họ sẽ tìm thấy một nhận thức mới về chính mình và bắt đầu với những mức độ cao hơn về văn hoá, về sự thịnh vượng: về sự thăng tiến này phải hấp dẫn các nhà truyền giáo như là một bổn phận phải được lưu tâm (x. AG 11).
Tính nghiêm trọng của vấn đề này được đặt ra để so sánh hai khái niệm trên, xuất phát từ hai nguy cơ: nguy cơ làm cho chúng độc quyền, cái này tôn trọng cái kia; và nguy cơ thiết lập các mối quan hệ không thích đáng phải xen vào giữa chúng.
Chúng tôi tin rằng sự so sánh này không thể được đặt ra như một tình thế tiến thoái lưỡng nan mà nó loại trừ sự phối hợp, bổ túc, tổng hợp giữa tân phúc âm hoá và sự phát triển. Đối với chúng tôi là những người tin, hoạt động truyền giáo như thế không thể chấp nhận được, nó sẽ làm cho thực tại trần thế này một mục đích duy nhất hoặc chính của nó, và đánh mất mục đích chính yếu của nó là: mang đến cho mọi người ánh sáng đức tin, tái tạo họ nhờ phép rửa tội, liên kết họ với mầu nhiệm thân thể của Chúa Kitô là Giáo hội, giáo dục họ về đời sống Kitô giáo, mở ra cho họ niềm hy vọng của cuộc sống mai sau. Cũng như không thể chấp nhận rằng hoạt động truyền giáo của Giáo hội là vô tình trước những nhu cầu và những khát vọng của các dân tộc trên con đường phát triển, và rằng các mục đích tôn giáo của Giáo hội bỏ qua những bổn phận nền tảng của đức ái đối với con người; chúng ta không thể quên diễn từ quan trọng của bài Tin Mừng về tình yêu đối với anh em đau khổ và nghèo túng (x. Mt 25, 3146), được lặp lại từ bài học của vị tông đồ (x. 1Ga 4, 20; Iac 2, 14-18) và được khẳng định từ toàn bộ thói quen truyền giáo của Giáo hội. Bản thân chúng tôi đã thực hiện được mục đích, trong thông điệp Populorum progressio, bổn phận giúp đỡ một cách rõ ràng và khôn ngoan một sự gia tăng dồi dào về kinh tế, văn hoá, xã hội, tinh thần của các dân tộc, đặc biệt những dân tộc được coi là “thế giới thứ ba”, nơi mà hoạt động truyền giáo tìm thấy một lãnh vực rộng lớn để thực hiện chương trình của mình (x. AG 12).
Tiến thoái lưỡng nan không nhất thiết phải như vậy. Vấn đề cần quan tâm ở chỗ ưu tiên cho các mục đích, cho những ý định và cho các bổn phận; và không còn nghi ngờ gì nữa, hoạt động truyền giáo trước hết được hướng tới toàn bộ hoạt động loan báo Tin Mừng, và phải duy trì ưu tiên này vừa trong khái niệm mà nó gợi lên, vừa trong các hình thức mà nó tổ chức và thực hành. Hoạt động truyền giáo sẽ mất đi sự hiện hữu của nó nếu nó tách mình ra khỏi tôn giáo đang điều hành nó: Nước Thiên Chúa, trước bất kỳ điều gì khác; Nước Thiên Chúa được hiểu theo nghĩa thẳng đứng, nghĩa thần học, nghĩa tôn giáo mà nó giải thoát con người khỏi tội lỗi, tất cả trình bày con người như là người được sai đi vĩ đại của tình yêu Chúa, và như là định mệnh cuối cùng của đời sống vĩnh cửu. Nghĩa là lời loan báo đầu tiên, Lời của Chúa Kitô là Tin Mừng, đức tin, ân sủng, lời cầu nguyện, thập giá, phong tục Kitô giáo. Và chúng ta phải tin chắc rằng sự trung thành với chương trình đầu tiên này của hoạt động truyền giáo có thể phát sinh những khó khăn lớn, đôi khi để loại trừ sự giải thích của Lời và sự mở rộng của Lời: “sự điên rồ và gương mù” (x. 1 Cor 1, 18tt) chính là sứ mệnh của chúng ta. Nhưng ngày nay thì không ít hơn so với lúc khởi đầu của việc rao giảng Kitô giáo, phải chăng đây là sức mạnh của lời rao giảng, đây là sự khôn ngoan của lời rao giảng? Kể cả ngày nay, trong việc thực hành, điều mà nền kinh tế trần thế hình thành trở ngại cho việc loan báo Tin Mừng, nghĩa là căn tính tinh thần của nó có thể trở thành tự do từ những kho vật chất của nền kinh tế, từ sự nghi ngờ của chủ nghĩa thực dân, từ sự kém hiệu quả của chủ nghĩa duy tự nhiên trong cuộc gặp gỡ với các nền văn minh khác.
Tái loan báo tin mừng và phục vụ
Một câu hỏi về thuyết nhị nguyên: phúc âm hoá, sự phát triển, đặt ra về phương pháp; phải phúc âm hoá trước hay phát triển trước? Câu trả lời có thể không phải là duy nhất, nhưng phải được quyết định bởi kinh nghiệm, bởi khả năng, bởi chủ nghĩa kinh nghiệm thận trọng và kiên nhẫn, phù hợp với tinh thần tông đồ và những đòi hỏi của các tình huống khác nhau, luôn nhắm đến hiệu quả và sự thánh thiện của hoạt động truyền giáo (x. AG 6). Chúng ta có thể hướng tới 3 giai đoạn: trước, trong và sau khi sau loan báo Tin Mừng, thì luôn giữ ưu tiên thiết yếu và có chủ đích của nó, sự phát triển, nghĩa là việc sử dụng các phương tiện tạm thời, có thể ưu tiên mục vụ riêng. Nói về việc tái loan báo Tin Mừng, nghĩa là tiếp nhận các tín hữu tương lai bằng con đường đức ái, bằng sự giúp đỡ, bằng gương sáng, bằng đời sống chung, bằng sự hiện diện. Còn nói về việc phục vụ: nơi nào Tin Mừng đến thì nơi đó có đức ái; đó là một chứng từ cho việc loan báo Tin Mừng, đồng thời về giá trị nhân bản của việc phục vụ: đây các trường học, các bệnh viện, an sinh xã hội, giáo dục nghề nghiệp; đó là phần thưởng cuối cùng, sau khi loan báo Tin Mừng, nghĩa là một nghệ thuật mới để sống tốt hơn.
Để kết thúc, chúng tôi nhận thấy rằng, nếu câu hỏi về thuyết nhị nguyên “phúc âm hoá và sự phát triển” đặt ra từ phạm vi giáo lý, trong việc so sánh các mục đích tương ứng và trong thứ bậc của những ý định liên quan đến chúng, thì nó sẽ tìm thấy câu trả lời trong định nghĩa của Sắc lệnh: “Mục đích riêng của hoạt động truyền giáo là loan báo Tin Mừng và vun trồng Giáo hội” (AG 6; Fidei Donum 49). Nhưng trong thực tế, những người đảm nhận sự dấn thân truyền giáo phải được thuyết phục rằng việc phúc âm hoá cũng được thực hiện thông qua các hoạt động nhằm phát triển vật chất và con người của mọi dân tộc được phúc âm hoá nhắm tới. Toàn bộ hoạt động này có thể kết hợp với việc phúc âm hoá, khi nó được nâng lên đến mức độ đức ái; chúng cũng có lý do về cùng đích, và ngay cả khi, có lý do ở giữa, chúng có thể đi trước bằng con đường thực hành, và cũng thực hiện công việc truyền giáo. Đó chính là điều có liên quan cách đặc biệt tới người giáo dân, những người nhận được tầm quan trọng lớn lao, được mời gọi để “tìm kiếm Nước Thiên Chúa bằng cách tham gia các việc trần thế” (LG 31), và khả năng, bổn phận của họ “cả những lúc bận tâm lo lắng việc trần thế… cũng thực hiện một hoạt động có giá trị để loan báo Tin Mừng cho thế giới” (LG 35).
Đòi hỏi sự cộng tác
Vậy hoạt động để việc phát triển phải được phối hợp với hoạt động của phúc âm hoá, hoạt động đó còn toả ra ánh sáng của Chúa Kitô, là khái niệm về phẩm giá con người, về luật con người, về tự do, về trách nhiệm, về bổn phận, về công việc, về đời sống xã hội, về việc sử dụng tốt mỗi giá trị cũng như của cải; nó soi sáng viễn cảnh con người và cho thấy vẻ đẹp, sự giàu có, sự trung thực. Và nó cũng vén mở những thiếu thốn, những bất công, những bệnh tật … mà một người mới, là tín hữu, biết phải làm gì trong lúc này để đánh giá và làm thế nào để khắc phục chúng. Và như vậy, sự phát triển đạt được kết quả nhờ sự tiến bộ, nhờ đoàn kết, nhờ công lý và hoà bình (x. AG 12). Hoạt động truyền giáo này: báo hiệu Tin Mừng và mở ra những con đường cho sự phát triển con người. Giờ đây có lẽ chúng ta nên dùng những lời lẽ khác để khuyên nhủ nhờ lời cầu nguyện của anh em, nhờ lòng quảng đại của anh em? Được biết hoạt động này tự nó là một lời biện hộ; nhưng chúng tôi, nhân danh Đức Kitô Chúa chúng ta, chúng tôi xin phó thác cho Người sự hiểu biết thuộc con người và Kitô giáo của anh chị em cùng với đức bác ái.
Và với tất cả các con, những nhà truyền giáo và các bạn hữu thuộc các xứ truyền giáo, chúng tôi gửi tới các con, rộng khắp chân trời của thế giới, Phép lành Toà Thánh của chúng tôi.
Vatican, ngày 05 tháng 06 năm 1970.
GIÁO HOÀNG PHAOLÔ VI
Chuyển ngữ: Ủy Ban Loan Báo Tin Mừng