Thánh Jôsaphát (1580-1623): Bổn mạng của Ukraina; được kêu cầu cho sự tái hiệp nhất giữa các Kitô hữu Đông phương và Tây phương; được Đức Giáo hoàng Piô IX phong thánh ngày 29 tháng 6 năm 1867.

TRÍCH DẪN

“Hỡi dân thành Vitebsk, anh chị em muốn giết tôi. Anh chị em phục kích tôi khắp nơi: trên đường phố, trên các cây cầu, dọc những con đường lớn và giữa chợ. Tôi hiện diện giữa anh chị em như một mục tử, và anh chị em nên biết rằng tôi sẵn lòng hiến mạng sống mình vì anh chị em. Tôi sẵn sàng chết vì sự hiệp nhất thánh thiện, vì quyền tối thượng của Thánh Phêrô và của đấng kế vị ngài là Đức Giáo hoàng” (Thánh Jôsaphát)

SUY NIỆM

Kể từ cuộc Đại Ly giáo năm 1054, nhiều Kitô hữu trong Đế quốc Đông Rôma (Byzantine) đã tách khỏi sự hiệp thông với Đức Giáo hoàng, hình thành nên các giáo hội thường được gọi chung là Chính thống giáo. Sự chia rẽ ấy vẫn kéo dài đến ngày nay, mặc dù một số Giáo hội Đông phương đã tái lập sự hiệp thông với Rôma. Năm 1439, Công đồng Florence đã nỗ lực tái lập sự hiệp nhất giữa Đông phương và Tây phương. Nỗ lực này đạt được kết quả trong một thời gian ngắn, nhưng sau khi người Thổ Nhĩ Kỳ chiếm Constantinople năm 1453, sự hiệp nhất ấy dần tan rã. Năm 1596, sau nhiều năm thảo luận, theo một thỏa thuận được gọi là Liên hiệp Brest, đa số các giám mục Chính thống Ruthenia đồng ý tái lập sự hiệp thông với Rôma, dưới quyền Đức Giáo hoàng. Theo thỏa thuận này, người Ruthenia nhìn nhận quyền tối thượng của Đức Giáo hoàng, đồng thời vẫn được duy trì các truyền thống phụng vụ Slav, cử hành phụng vụ theo nghi lễ Byzantine, giữ truyền thống có các linh mục đã kết hôn, duy trì giáo luật và cơ cấu quản trị giáo hội riêng, cũng như một số cách diễn đạt thần học riêng liên quan đến Kinh Tin Kính. Dù nhiều tín hữu Chính thống ủng hộ sự hiệp nhất này, không ít người vẫn phản đối. Chính trong bối cảnh lịch sử ấy, Thánh Jôsaphát, vị thánh chúng ta kính nhớ hôm nay, đã sống và hiến mạng sống vì sự hiệp nhất trong Giáo hội.

Thánh nhân chào đời tại thị trấn Volodymyr, thuộc Liên bang Ba Lan-Litva, nay thuộc Ukraina, và được đặt tên là Gioan Kuncevyc. Ngài được rửa tội trong Giáo hội Chính thống, chứ không phải trong Giáo hội Công giáo; cha mẹ ngài là những Kitô hữu Chính thống có đức tin vững vàng. Thuở thiếu thời, ngài được giáo dục chu đáo và học hỏi giáo lý cách nghiêm túc. Ngài thường thích cầu nguyện hơn vui chơi, tham gia phục vụ các buổi cử hành phụng vụ tại nhà thờ, yêu mến các truyền thống đạo đức Slav, sớm thực hành việc sám hối và hãm mình, đồng thời chuyên chăm đọc Kinh Thần vụ. Khi trưởng thành, để phụ giúp kinh tế gia đình, ngài làm nghề buôn bán tại một thành phố gần đó.

Năm 1604, tám năm sau khi giáo phận nơi ngài sinh sống tái lập sự hiệp thông với Rôma, Gioan gia nhập Đan viện Chúa Ba Ngôi thuộc Dòng Thánh Basiliô Cả tại Vilnius và trở thành đan sĩ. Khi gia nhập đan viện, ngài nhận tên dòng là Jôsaphát. Sau năm năm sống trong đan viện, Thầy Jôsaphát được truyền chức linh mục Công giáo theo nghi lễ Đông phương. Ngài tiếp tục sống tại đan viện trong tám năm tiếp theo và trở thành bề trên của đan viện mình cũng như một số đan viện khác.

Trong đời đan tu, ngài chuyên cần nghiên cứu lịch sử Giáo hội, phụng vụ và các văn kiện liên quan đến sự hiệp nhất của Giáo hội. Ngài thực hành những việc hãm mình rất khắc khổ và ngày càng tiến sâu vào đời sống cầu nguyện. Ngoài lòng yêu mến Kinh Thần vụ và phụng vụ, ngài còn liên lỉ đọc Kinh Chúa Giêsu: “Lạy Chúa Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa, xin thương xót con.” Về sau, một số anh em đan sĩ kể lại rằng ngài đọc lời kinh này thường xuyên đến nỗi họ còn nghe thấy ngài thì thầm ngay cả trong giấc ngủ.

Đời sống cầu nguyện và học hỏi đã giúp Cha Jôsaphát xác tín về Liên hiệp Brest. Ngài hết lòng khích lệ các anh em đan sĩ và giáo dân đón nhận sự hiệp thông trọn vẹn với Rôma. Danh tiếng về sự khôn ngoan và thánh thiện của ngài lan rộng, khiến nhiều người tìm đến xin hướng dẫn thiêng liêng. Ngài cũng khích lệ nhiều thanh niên gia nhập đan viện và sống đời đan tu. Ngài là người hướng dẫn thiêng liêng, một con người cầu nguyện và một người tận tâm với sứ mạng hiệp nhất. Ngài không chỉ thuyết phục nhiều tín hữu Chính thống chưa chấp nhận sự hiệp thông với Rôma gia nhập Giáo hội Công giáo, mà còn đưa một số người đã theo phái Calvin sau cuộc Cải cách Tin lành trở về với Giáo hội. Thành quả ấy khiến ngài được đặt biệt danh là “người thu phục các linh hồn”.

Sứ vụ của Cha Jôsaphát có ảnh hưởng lớn đến mức năm 1617, ngài được tấn phong Giám mục Vitebsk và một năm sau được bổ nhiệm làm Tổng Giám mục Polotsk. Đây là một giáo phận quan trọng, nơi những căng thẳng vẫn còn gay gắt: tín hữu, đan sĩ và hàng giáo sĩ tiếp tục chia rẽ về việc tái hiệp thông với Rôma. Một số người lo sợ các truyền thống phụng vụ của mình sẽ bị thay thế bằng những thực hành mang tính Latinh hóa; những người khác phản đối vì lý do thần học. Tuy nhiên, Đức Tổng Giám mục Jôsaphát xác tín rằng việc hiệp thông trọn vẹn với Rôma, đồng thời vẫn gìn giữ những truyền thống tôn giáo quý báu của mình, là thánh ý Thiên Chúa. Ngài nhiệt thành dành sáu năm cuối đời, trong cuộc đời 43 năm của mình, để phục vụ mục tiêu ấy.

Trong cương vị tổng giám mục, ngài đặc biệt quan tâm đến việc đào tạo hàng giáo sĩ. Ngài cho ban hành một bản giáo lý và yêu cầu các linh mục học thuộc, chấn chỉnh kỷ luật đời sống linh mục, tổ chức những cuộc họp đông người để thảo luận các sáng kiến mục vụ và tu sửa các nhà thờ. Ngài cũng phản đối những người chống lại sự hiệp nhất, kể cả vị Đại Chưởng ấn Litva, người tỏ ra quá thiên về phía những người phản đối.

Trong vòng hai năm sau khi Đức cha Jôsaphát được tấn phong Tổng Giám mục Polotsk, một số nhóm Chính thống Ruthenia không chấp nhận hiệp thông với Rôma đã bí mật nhóm họp. Với sự trợ giúp của vị Thượng phụ Chính thống Giêrusalem, họ tấn phong các giám mục Chính thống Ruthenia mới, trong đó có một tổng giám mục, và thiết lập một hàng giáo phẩm song song. Vị tổng giám mục Chính thống mới bắt đầu loan truyền tin đồn rằng Đức Tổng Giám mục Jôsaphát dự định Latinh hóa hoàn toàn giáo hội và loại bỏ các truyền thống Slav. Trong những năm tiếp theo, bạo lực bùng phát, thậm chí xảy ra xung đột giữa các giáo sĩ. Đức Tổng Giám mục Jôsaphát đã tiên liệu mình sẽ chịu tử đạo, nhưng ngài vẫn kiên trì dấn thân cho sự hiệp nhất.

Năm 1623, một linh mục Chính thống cầm đầu cuộc nổi dậy chống lại nơi cư trú của vị tổng giám mục, với sự tham gia của những người Chính thống gồm cả nam giới, phụ nữ và trẻ em. Họ dùng đá và gậy tấn công, xông vào bên trong, dồn Đức Tổng Giám mục Jôsaphát vào một căn phòng, đánh đập ngài, dùng rìu chém vào đầu và bắn ngài. Sau đó, họ kéo thi thể không còn y phục của ngài qua các đường phố rồi ném xuống sông Dvina.

Thoạt nhìn, đó dường như là một kết cục bi thảm cho một cuộc đời thánh thiện. Thế nhưng, Thiên Chúa toàn năng có thể làm nảy sinh điều thiện từ sự dữ. Xét trên nhiều phương diện, cuộc tử đạo của Thánh Jôsaphát đã trở thành một bước ngoặt đối với các tín hữu Công giáo Ruthenia. Dù những chia rẽ vẫn sâu sắc, những người đón nhận sự hiệp thông với Rôma đã tìm thấy nơi Thánh Jôsaphát một vị tử đạo và một tấm gương khích lệ. Máu các vị tử đạo là khí giới mạnh mẽ trong tay Thiên Chúa; Ngài đã dùng cái chết của thánh nhân để củng cố sự hiệp thông với Rôma trong tâm trí những ai mở lòng đón nhận ân sủng của Ngài.

Khi kính nhớ vị thánh đã hiến mình cho sự hiệp nhất Kitô giáo, chúng ta hãy suy nghĩ về thực trạng đáng buồn: biết bao Kitô hữu cùng tuyên xưng đức tin vào Đức Kitô mà vẫn còn chia rẽ. Ngay trong lòng Giáo hội Công giáo cũng có những chia rẽ như thế. Ước gì lễ nhớ Thánh Jôsaphát trở thành dịp để chúng ta không chỉ suy gẫm về những chia rẽ đau lòng trong các Giáo hội và trên thế giới, mà còn cầu nguyện cho mọi người được nên một trong Đức Kitô. Hôm nay, chúng ta hãy xin Thánh Jôsaphát chuyển cầu và noi gương ngài, dâng lên Thiên Chúa những hy sinh, lời cầu nguyện và việc hãm mình, tha thiết nài xin ơn hiệp nhất đích thực và bền vững giữa các Kitô hữu.

CẦU NGUYỆN

Lạy Thánh Jôsaphát, ngay từ thuở thiếu thời, Thiên Chúa đã dẫn đưa ngài đến gần Người, và ngài đã đáp lại ân sủng ấy. Khi ngài lớn lên trong đức tin, Thiên Chúa cũng mời gọi ngài dấn thân cho sứ mạng hiệp nhất Giáo hội. Xin ngài chuyển cầu cho con, cho Giáo hội và cho thế giới, để tất cả được nên một trong Đức Kitô, và để con biết góp phần mình vào việc xây dựng sự hiệp nhất ấy.

Lạy Thánh Jôsaphát, xin cầu cho con. Amen.

Lm. Giuse Phạm Hoài Vũ chuyển ngữ từ mycatholic.life