Thánh Martinô Porres (1579-1639): Bổn mạng của người Mỹ gốc Phi, người lai chủng tộc, thợ cắt tóc, chủ quán trọ, người nghèo, nước Peru, nhân viên y tế công cộng, các trường công lập, ngành truyền hình, cũng như những người hoạt động vì công bằng chủng tộc và công bằng xã hội.

Được phong thánh: ngày 06/05/1962 do Đức Giáo hoàng Gioan XXIII.

TRÍCH DẪN

Xác tín rằng vì tội lỗi mình, ngài đáng phải chịu hình phạt nặng nề hơn người khác, ngài sẵn lòng bỏ qua cả những lỗi phạm nghiêm trọng nhất của người khác. Ngài không biết mệt mỏi trong nỗ lực cải hóa những kẻ phạm pháp, và thức trắng đêm bên người bệnh để an ủi họ. Ngài cung cấp lương thực, quần áo và thuốc men cho người nghèo. Ngài làm tất cả những gì có thể để chăm sóc những người làm thuê nghèo khổ trên các nông trại, những người da đen và người lai, vốn bị coi khinh như nô lệ, như cặn bã của xã hội thời bấy giờ. Vì thế, dân chúng gọi ngài là “Martinô giàu lòng bác ái”. Ngài luôn tìm cách cảm thông và bỏ qua những lỗi phạm của người khác. Ngài tha thứ ngay cả những xúc phạm nặng nề nhất, vì xác tín rằng chính mình đáng phải chịu những hình phạt nặng nề hơn nhiều bởi tội lỗi của mình (Trích Bài giảng của Thánh Giáo hoàng Gioan XXIII trong Thánh lễ tôn phong hiển thánh cho Martinô Porres)

SUY NIỆM

Năm 1532, các nhà thám hiểm Tây Ban Nha đặt chân đến vùng đất nay là Peru và bắt giữ Hoàng đế Inca là Atahualpa, mở đầu thời kỳ Tây Ban Nha cai trị khu vực này. Chỉ năm năm sau, Đức Giáo hoàng Phaolô III ban hành một sắc chỉ, bày tỏ nỗi đau buồn trước những tin tức cho biết nhiều tướng lĩnh Tây Ban Nha đang hành xử như những bạo chúa và kẻ cướp bóc, áp bức các dân tộc bản địa cách tàn bạo. Họ cướp đoạt vàng bạc, chiếm đoạt đất đai, cưỡng bức người bản địa lao dịch như nô lệ và đối xử với họ như thể họ không phải là con người. Năm 1542, Tây Ban Nha thiết lập Phó vương quốc Peru, chính thức đặt vùng đất này dưới quyền cai trị của Tây Ban Nha. Mặc dù một số nhà truyền giáo đến đây đã lên tiếng bảo vệ quyền lợi của người bản địa, phần lớn những hành vi tàn ác vẫn tiếp diễn. Vua Philip II của Tây Ban Nha cũng biết rõ tình trạng hỗn loạn ấy và đã tìm cách can thiệp, nhưng không mấy thành công. Năm 1581, nhà vua quyết định gửi đến Peru vị giám mục ưu tú nhất. Nhà vua đã chọn Đức cha Turibiô Mogrovejo, người sau này được tuyên thánh, người đã góp phần làm thay đổi vùng đất này trong suốt hai mươi lăm năm sau đó. Thánh Turibiô là một trong năm vị thánh xuất thân từ Peru vào khoảng cuối thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XVII. Bốn vị còn lại là các thánh Rôsa Lima, Gioan Macías, Phanxicô Solanô và vị thánh chúng ta mừng kính hôm nay, Martinô Porres.

Martín de Porres y Velázquez chào đời tại Lima, thuộc Phó vương quốc Peru, chỉ hai năm trước khi Thánh Turibiô Mogrovejo đến nhận nhiệm vụ tổng giám mục, và ba mươi bảy năm sau khi Phó vương quốc Peru dưới quyền Tây Ban Nha được thiết lập. Thân phụ của Martinô là người Tây Ban Nha, còn thân mẫu là một nữ nô lệ đã được trả tự do, mang dòng máu châu Phi hoặc bản địa. Theo tập quán thời ấy, điều này khiến Martinô bị coi là một đứa con ngoài giá thú, mang dòng máu lai, và cậu bị gọi bằng danh xưng miệt thị “mulatto” (người lai). Cậu có một người em gái nhỏ hơn hai tuổi.

Sau khi em gái Martinô ra đời, vì xấu hổ khi có hai người con mang nước da sẫm màu, người cha đã bỏ rơi gia đình, để mặc người mẹ là bà Ana một mình nuôi dạy các con. Bà Ana sống chật vật bằng nghề giặt thuê, nên gia đình rất nghèo khó. Cùng với những người Tây Ban Nha đến định cư, các nhà truyền giáo cũng hiện diện tại đây. Trong những thập niên trước đó, nhiều nỗ lực có tổ chức đã được thực hiện nhằm dạy giáo lý và rửa tội cho cả người bản địa lẫn những nô lệ gốc Phi. Dù còn rất ít tư liệu về việc giáo dục đức tin cho Martinô và em gái trong những năm đầu đời, nhưng rõ ràng ngay từ thuở nhỏ, Martinô đã có lòng yêu mến Thiên Chúa sâu xa và tình thương dành cho người nghèo cùng những người đau khổ. Chuyện kể rằng, mỗi khi bà Ana sai Martinô ra chợ mua thức ăn cho gia đình, cậu thường đem cho người nghèo ngay trên đường về. Khi Martinô lên mười hai tuổi, mẹ cậu không còn đủ khả năng lo liệu việc ăn uống cho con, nên bà gửi cậu vào một trường học, nơi cậu được ăn ở và học hành trong vài năm. Sau đó, một người thợ cạo kiêm thầy giải phẫu đã nhận cậu về và truyền nghề cho cậu. Dù “thợ cạo” và “thầy giải phẫu” thoạt nghe có vẻ chẳng cùng một nghề, nhưng thời đó, đây là những người hành nghề y phổ biến nhất. Vì thợ cạo thành thạo việc dùng dao để cắt tóc, nên họ cũng được mời làm phẫu thuật và học thêm những kỹ thuật y khoa căn bản khác. Chẳng bao lâu, Martinô trở nên yêu thích công việc ấy, vì nó không chỉ giúp cậu tự nuôi sống bản thân mà còn mở ra cho cậu cơ hội phục vụ tha nhân.

Trong thời gian học việc làm thợ cạo kiêm thầy giải phẫu, đời sống cầu nguyện của Martinô ngày càng sâu xa. Cậu thường dành nhiều giờ mỗi đêm để cầu nguyện, ngày càng kết hợp mật thiết hơn với Thiên Chúa. Cậu luôn ngưỡng mộ các tu sĩ Dòng Đaminh ở Lima, nhưng luật pháp Tây Ban Nha không cho phép người lai trở thành tu sĩ khấn dòng. Vì tha thiết muốn tham dự vào đời sống của Dòng Đaminh, cậu đã đến tu viện Mân Côi ở Lima và xin bề trên cho phép mình sống trong tu viện với tư cách một trợ sĩ chưa tuyên khấn. Lời thỉnh cầu ấy đã được chấp thuận.

Trong tám năm tiếp theo, Martinô sống trong tu viện, mặc tu phục Đaminh, nhưng đảm nhận những công việc phục vụ cộng đoàn như một người giúp việc. Ngài cắt tóc cho các tu sĩ, nấu ăn, dọn dẹp, giặt giũ, và dùng kiến thức y khoa để chăm sóc bệnh nhân. Dần dần, ngài chu toàn bổn phận tốt đến nỗi được giao phụ trách việc phân phát của bố thí cho người nghèo. Trong suốt tám năm ấy, Martinô đã sống tinh thần khiêm nhường sâu sắc. Martinô không bao giờ than phiền, nhưng hăng hái phục vụ các tu sĩ và cộng đồng địa phương trong những công việc hèn mọn nhất, với tất cả lòng thương cảm và sự ân cần. Dù vẫn có người khinh rẻ ngài là “đồ lai căng” và “con hoang”, nhưng những người sống tinh thần Kitô giáo đều không thể không nhận ra nhân đức phi thường tỏa sáng nơi Martinô. Vì thế, sau tám năm phục vụ khiêm hạ, vị bề trên của tu viện có 300 tu sĩ đã quyết định không áp dụng quy định ấy của luật pháp Tây Ban Nha, và đề nghị Martinô tuyên khấn chính thức làm tu sĩ Đaminh khi ngài hai mươi bốn tuổi, ngài đã vâng lời và tuyên khấn. Trong mười năm sau đó, Thầy Martinô tiếp tục phục vụ cách khiêm hạ và đời sống cầu nguyện của Thầy ngày càng thêm sâu sắc, dành vô số giờ trước Thánh Thể và vun đắp lòng sùng kính sâu xa đối với Đức Mẹ. Thầy cũng thực hành những việc hãm mình khắc khổ, và Thầy ngày càng trở nên khiêm nhường hơn. Một ngày kia, khi tu viện đang gặp khó khăn về tài chính và vị bề trên đang tìm những thứ có thể bán đi để có tiền, Thầy Martinô đã chân thành thốt lên: “Con chỉ là một người lai nghèo hèn, xin cha cứ bán con đi!”

Năm ba mươi bốn tuổi, Thầy Martinô được giao phụ trách bệnh xá của tu viện, Thầy đảm nhận công việc này trong suốt hai mươi lăm năm, cho đến khi qua đời. Trong vai trò người chăm sóc bệnh nhân, Thầy Martinô đã dùng những kỹ năng học được thời còn làm thợ cạo kiêm thầy giải phẫu để chữa lành cho nhiều người. Tuy nhiên, người ta bắt đầu nhận thấy những phương thuốc thầy sử dụng dường như còn có sự tác động của một quyền năng siêu nhiên. Người ta bắt đầu kể lại những phép lạ xảy ra. Dù điều này khiến nhiều người thán phục, nhưng chính sự khiêm nhường sâu thẳm, lòng trắc ẩn và sự khôn ngoan thiêng liêng của Thầy Martinô mới đã gây ấn tượng sâu sắc hơn cả nơi mọi người. Thầy không chỉ chăm sóc các tu sĩ Đaminh, mà còn thường xuyên tìm đến những người nghèo và bệnh tật trong vùng, có khi còn đưa những người mắc bệnh trầm trọng và suy kiệt nhất vào tu viện, thậm chí nhường cả giường của mình cho họ. Dù có vài tu sĩ phàn nàn, nhưng lòng bác ái sâu xa của Thầy Martinô đã khiến mọi người cảm phục đến nỗi những lời phàn nàn ấy chẳng mấy chốc đã tan biến.

Dần dần, Thầy Martinô bắt đầu có ảnh hưởng sâu rộng không chỉ trong cộng đoàn tu sĩ mà còn khắp thành Lima. Các phép lạ của Thầy ngày càng nhiều. Có khi Thầy xuất hiện cách lạ lùng trong phòng của một tu sĩ đau ốm để chăm sóc, dù cửa phòng không hề được mở. Người ta còn thuật lại những trường hợp thầy hiện diện đồng thời ở hai nơi, và có những người từ châu Âu và châu Phi đến còn quả quyết rằng Thầy đã hiện ra với họ ngay tại đó, trước khi họ đặt chân đến Peru. Thầy lập một mái ấm cho trẻ mồ côi. Thầy thường xuyên đi khắp thành phố để quyên góp của bố thí, rồi phân phát tất cả những gì nhận được cho các tu sĩ khác và người nghèo trong thành. Một số người đã thấy Thầy được bao phủ trong ánh sáng hoặc được nhấc bổng khỏi mặt đất trong lúc cầu nguyện. Thầy có thể đọc thấu tâm hồn người khác và được ban ơn khôn ngoan và hiểu biết phi thường, đến nỗi những bậc thông thái nhất cũng tìm đến xin Thầy chỉ bảo. Nhiều người đã được chữa lành cách lạ lùng, và lòng bác ái của thầy không bao giờ ngơi nghỉ. Thầy còn yêu thương cả những con vật đi lạc, trân trọng chúng như những thụ tạo của Thiên Chúa; thậm chí có người còn cho rằng thầy có thể giao tiếp với chúng cách kỳ diệu. Sau khi Thầy qua đời, các phép lạ càng gia tăng khi người ta tìm đến xin Thầy chuyển cầu. Hai mươi lăm năm sau khi Thầy qua đời, thi hài Thầy được cải táng và người ta nhận thấy vẫn còn nguyên vẹn, không hề bị hư nát.

Thánh Martinô Porres sinh ra và lớn lên trong cảnh nghèo khó, bị người đời hắt hủi. Tuy nhiên, những đau khổ ấy không khiến tâm hồn ngài trở nên cay đắng, trái lại chỉ làm cho nhân đức nơi ngài thêm lớn mạnh. Tâm hồn ngài kết hợp mật thiết với Thiên Chúa đến nỗi Thiên Chúa đã thực hiện nhiều phép lạ qua ngài. Khi tôn kính người tu sĩ Đaminh khiêm hạ và thánh thiện này, bạn hãy suy gẫm về những điều trong cuộc sống đang khiến bạn giận dữ hoặc nản lòng. Thánh Martinô cũng đã phải đối diện với nhiều cám dỗ như thế, nhưng ngài đã biến tất cả thành những cơ hội đón nhận ân sủng. Hãy noi gương thánh Martinô, biết biến những thử thách ấy thành cơ hội đón nhận ân sủng, để Thiên Chúa có thể dùng mọi thập giá trong đời bạn mà làm trổ sinh dồi dào tình yêu của Ngài.

CẦU NGUYỆN

Lạy Thánh Martinô Porres, cảnh nghèo khó và sự hắt hủi của người đời đã không ngăn cản ngài kiên trì tìm kiếm và sống trong tình yêu Thiên Chúa. Chính lòng mến Chúa đã giúp ngài ngày càng tăng trưởng trong các nhân đức cùng một tình yêu sâu xa đối với dân Chúa. Xin cầu cho con, để con biết học nơi cuộc đời ngài bài học khiêm nhường và luôn kiên trì trong đời sống cầu nguyện, hầu Thiên Chúa có thể thực hiện những điều cao cả nơi con và qua con, để mưu ích cho thế giới. Lạy Thánh Martinô Porres, xin cầu cho con!

Lm. Giuse Phạm Hoài Vũ chuyển ngữ từ mycatholic.life