Dẫn nhập

Học viện Công giáo Việt Nam là Đại học Công giáo đầu tiên tại Việt Nam được thành lập với sự phê chuẩn của Tòa thánh và sự đồng ý của Ban Tôn giáo Chính phủ. Học viện chuyên nghiên cứu Triết học và Thần học, trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam và Bộ Giáo dục Công giáo của Tòa thánh. Học viện có sứ mạng xây dựng một môi trường thuận lợi để đào sâu các suy tư về Triết học, Thần học, Kinh thánh, Mục vụ và Truyền giáo. Ngoài ra, Học viện còn chuyên nghiên cứu về Lịch sử, Văn hóa và các Tôn giáo, về mối liên hệ giữa học thuyết của Giáo hội với truyền thống khôn ngoan của nhân loại nói chung và của người Việt Nam nói riêng.

Trong đào tạo về loan báo Tin mừng, Học viện Công giáo Việt Nam có ba chương trình:

- Thần học về loan báo Tin mừng cho đào tạo Cử nhân thần học (STB) mà học viên là các tu sĩ, chủng sinh và giáo dân;

- Sứ vụ loan báo Tin mừng/ Tin mừng hóa tại Á châu ngày nay cho đào tạo cao học thần học (STL), học viên là linh mục, tu sĩ và giáo dân (đã có STB thần học);

- Mục vụ loan báo Tin mừng (Truyền giáo) cho các linh mục tu sĩ và giáo dân đang và sẽ trực tiếp tham gia sứ vụ loan báo Tin mừng.

Chúng ta cùng tìm hiểu ba chương trình này:

1. Thần học về loan báo Tin mừngcung cấp cho sinh viên STB nền tảng thần học (Ba Ngôi, Kitô học, Thần Khí học, Giáo hội học) của sứ vụ loan báo Tin mừng. Nhận diện các chiều kích và phương thức khác nhau của loan báo Tin mừng trong thực tế mục vụ. Đọc lại lịch sử loan báo Tin mừng để rút ra những bài học mục vụ thực tiễn. Hiểu biết và đối thoại với các tôn giáo khác trong tinh thần tôn trọng và loan báo Tin mừng. Hình thành một linh đạo loan báo Tin mừng mang tính hội nhập và thích nghi.

Nội dung gồm bốn phần chính:

- Phần I. Nền tảng thần học của sứ vụ truyền giáo: Nhập đề Truyền giáo học, Nền tảng Ba Ngôi của sứ mạng truyền giáo. Nền tảng về cứu độ và Kitô học truyền giáo, Nền tảng Thần Khí của sứ vụ truyền giáo, Nền tảng Giáo hội của sứ vụ truyền giáo.

- Phần II. Những nẻo đường truyền giáo: Việc rao giảng, Đối thoại liên tôn, Hội nhập văn hóa, Giải phóng và thăng tiến con người, Linh đạo truyền giáo, Đức Maria và việc rao giảng Tin mừng. Tiến trình Tin mừng hóa: từ việc rao giảng đầu tiên, Đại kết và rao giảng Tin mừng.

- Phần III. Lịch sử truyền giáo: Lịch sử truyền giáo tại Châu Á và Thái Bình Dương, Lịch sử truyền giáo tại Châu Mỹ La Tinh, Lịch sử truyền giáo tại Bắc Mỹ.

- Phần IV. Truyền giáo và các tôn giáo: Thần học tôn giáo, Ấn Độ giáo, Phật giáo, Hồi giáo, Tôn giáo truyền thống, Các phong trào tôn giáo mới.

Phương pháp giảng dạy: Diễn giảng, hệ thống hóa kiến thức kết hợp thảo luận nhóm; Đọc và phản biện các tài liệu thần học nền tảng; Thuyết trình và trình bày đề tài cá nhân.

Với nội dung và phương pháp giúp các sinh viên đang được đào tạo trong chuông trình STB thần học nắm chắc căn bản nền tảng thần học của sứ vụ truyền giáo, các nhà thần học tương lai nhận định và đánh giá các mô hình truyền giáo hiện đại. Cũng như ứng dụng kiến thức truyền giáo vào đời sống mục vụ cụ thể. Phát triển khả năng đối thoại và hội nhập văn hóa trong môi trường truyền giáo. Từ đó hình thành nơi người thụ huấn một linh đạo truyền giáo cá nhân dựa trên sứ vụ của Giáo hội.

2. Sứ vụ loan báo Tin mừng/ Tin mừng hóa tại Á châu ngày nay (Mission and Evangelization in the Contemporary Asian Context), trình bày và phân tíchbối cảnh văn hóa, tôn giáo và xã hội đặc thù của Châu Á – lục địa giàu truyền thống tâm linh nhưng cũng đầy thách đố trong việc đón nhận Tin mừng. Tiếp cận các nền tảng thần học về sứ vụ loan báo Tin mừng trong ánh sáng của mầu nhiệm Ba Ngôi, cứu độ, Kitô học, Thánh Thần và Giáo hội học. Nhận diện những chuyển biến thần học và thực hành loan báo Tin mừng tại Châu Á sau Công đồng Vatican II. Từ đó định hướng để xây dựng mô hình loan báo Tin mừng mới, mang tính hội nhập, đối thoại và phục vụ. Khơi dậy lòng yêu mến Giáo hội Á Châu và sẵn sàng dấn thân vào những vùng loan báo Tin mừng còn đang thiếu vắng Tin mừng.

Nội dung gồm ba phần chính với các chuyên đề:

- Phần I. Nền tảng thần học truyền giáo: Tổng quát về truyền giáo, Thần học truyền giáo hiện đại, Nền tảng Ba Ngôi của sứ mạng truyền giáo, Nền tảng Cứu độ và Kitô học truyền giáo, Nền tảng Thần Khí của sứ vụ truyền giáo, Nền tảng Giáo hội học của sứ vụ truyền giáo.

- Phần II: Bối cảnh và đặc thù Châu Á: Châu Á tiếp nhận Công đồng Vatican II: Phân tích lịch sử và thần học, Giáo hội Á Châu và Công đồng Vatican II – nhìn lại lịch sử, Giáo hội Á Châu: hiện trạng, địa lý và dân số.

- Phần III. Những mô hình và hướng đi mới: Đa dạng văn hóa và đa nguyên tôn giáo: Sứ mạng của Giáo hội tại Châu Á, Sứ mạng ở Châu Á ngày nay: Một kiểu thức thần học sứ mạng mới, Hội nhập văn hóa và Giáo hội tại Châu Á, Đối thoại liên tôn tại Châu Á – Những vấn đề và thách đố hiện nay, Những ưu tiên trong sứ mạng phục vụ của Giáo hội tại Châu Á, Những thách đố trong sứ vụ truyền giáo tại Châu Á nhìn từ Thượng Hội đồng Giám mục Á Châu, Tầm nhìn cho thế kỷ mới, Châu Á – Một lục địa đang xuất hiện niềm hy vọng truyền giáo.

Phương pháp giảng dạy:Thuyết trình – hệ thống hóa kiến thức khi trình bày nền tảng thần học và bối cảnh thực tiễn; Thảo luận nhóm: Phân tích tình huống loan báo Tin mừng cụ thể tại các quốc gia Á Châu; Phân tích văn kiện: Vatican II, FABC, các văn kiện mục vụ tại Châu Á; Đọc và phản tỉnh tài liệu tham khảo chọn lọc về Giáo hội Á châu; Trình chiếu – hình ảnh thực tế về các nền văn hóa, đời sống đức tin và bối cảnh tôn giáo tại Châu Á; Cầu nguyện – suy niệm sứ vụ: Liên kết giữa đời sống nội tâm và hành động loan báo Tin mừng.

Với nội dung chương trình và các phương pháp trình bày, các sinh viên nghiên cứu thần học có nền tảng vững chắc về thần học truyền giáo, đặc biệt trong bối cảnh Châu Á. Các nhà thần học tương lai nhận diện rõ nét những cơ hội và thách đố của sứ vụ truyền giáo trong một lục địa đa văn hóa, đa tôn giáo. Cũng như có khả năng phân tích bối cảnh, lập kế hoạch và thực hiện sứ vụ truyền giáo thích hợp với môi trường mục vụ tại Châu Á. Nhất là các học viên phát triển tinh thần đối thoại, hội nhập và phục vụ như những ưu tiên truyền giáo mới mẻ, nuôi dưỡng lòng yêu mến và dấn thân vì sứ vụ loan báo Tin mừng tại những vùng đất chưa được biết đến hoặc đang cần được phục hồi đức tin, cũng như tái loan báo Tin mừng.

3. Chương trình Đào tạo Mục vụ loan báo Tin mừngdành cho linh mục, tu sĩ, và giáo dân (đã có ít nhất hai năm chương trình Thần học Giáo dân, hoặc có kiến thức căn bản về thần học). Chương trình nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cấp thiết về loan báo Tin mừng của Giáo hội tại Việt Nam, đồng thời năng động hóa tinh thần loan báo Tin mừng nơi các thành phần Dân Chúa trong bối cảnh hiện nay. Chương trình được nâng cấp lên trình độ Cao đẳng Mục vụ, chuyên ngành Truyền giáo.

Chương trình Đào tạo Mục vụ loan báo Tin mừng giúp học viên:

- Nắm vững những kiến thức nền tảng về thần học, linh đạo và tu đức loan báo Tin mừng/ Tin mừng hóa;

- Hiểu rõ giáo huấn và định hướng loan báo Tin mừng của Giáo hội qua các văn kiện chính thức;

- Được trang bị các kỹ năng mục vụ, phương pháp loan báo Tin mừng đa dạng và cụ thể, có thể thích nghi với hoàn cảnh loan báo Tin mừng tại địa phương hoặc giáo điểm. Cũng nên trang bị một số tài lẻ như: Cắt tóc, sửa chữa điện, nước, hay chút chuyên môn (vi tính, ngoại ngữ..) sẽ giúp ích rất nhiều, nhất là tạo nhiều cơ hội gặp gỡ…

- Khơi dậy lòng nhiệt thành loan báo Tin mừng, giúp học viên trở thành những chứng nhân Tin mừng sống động trong cộng đoàn và xã hội. Vì “người thời nay tin vào các chứng nhân hơn là thầy dạy, và nếu họ có tin vào thầy dạy là vì các thầy dạy ấy đã là những chứng nhân”. (Lời Đức Phaolô VI, trong Tông huấn Rao giảng Tin mừng, 1975, số 41).

Chương trình được tổ chức theo các hình thức đa dạng và sinh động:

Thuyết trình chuyên đề, hội thảo, chia sẻ kinh nghiệm thực tế; làm việc nhóm, thực hành thiết kế hoạt động loan báo Tin mừng và khảo sát thực tế tại các giáo điểm loan báo Tin mừng, tăng cường trải nghiệm mục vụ thực tế.

Chương trình gồm các nội dung:

- Hiệp hành với Đức Kitô trên đường sứ vụ: Nền tảng và Phương thức loan báo Tin mừngcung cấp nền tảng thần học về Ba Ngôi, Kitô học, Thần Khí và Giáo hội trong sứ vụtruyền rao Tin mừng. Trang bị các phương pháp thực hành như rao giảng Tin mừng, hội nhập văn hóa, đối thoại liên tôn, chăm lo người nghèo, tiến trình Tin mừng hóa, truyền thông và đại kết.

- Tu Đức loan báo Tin mừng (Truyền Giáo) với các yếu tố nền tảng của linh đạo truyền rao Lời Chúa và Tin mừng, là yếu tố cốt lõi trong đời sống người loan báo Tin mừng. Phân biệt giữa các khái niệm như tu đức, linh đạo, loan báo Tin mừng, tông đồ và mục vụ, giúp định hình rõ nét hơn căn tính loan báo Tin mừng, truyền rao Tin mừng. Tu Đức về loan báo Tin mừnggiúp học viên sống kết hiệp mật thiết với Thiên Chúa và triển nở ơn gọi loan báo Tin mừng trong đời sống mục vụ thực tiễn.

- Huấn luyện Kitô hữu – Cộng tác viên loan báo Tin mừngphân tích mối tương quan lịch sử giữa Kitô hữu và lương dân tại Việt Nam, đồng thời nhận diện các yếu tố như văn hóa, chính trị, chiến tranh, chủ nghĩa vô thần và nghèo đói ảnh hưởng đến tâm thức người Việt. Khơi dậy và củng cố ý thứcloan báo Tin mừng nơi Kitô hữu, huấn luyện họ trở thành chứng nhân sống động giữa đời thường. Hướng đến việc chọn lựa phương pháp loan báo Tin mừng phù hợp, chia sẻ kinh nghiệm từ các hồi ký loan báo Tin mừng, giúp học viên biết đáp lại lời mời gọi loan báo Tin mừng bằng hành động cụ thể.

- Giáo huấn Giáo hội về loan báo Tin mừng (Truyền giáo) (Các Văn kiện về loan báo Tin mừng) trong và sau Công đồng Vatican II, cũng như các tài liệu của các giáo phận và dòng tu. Các văn kiện nền tảng của Giáo hội về loan báo Tin mừng, hiểu rõ bối cảnh, nội dung và định hướng mục vụ, từ đó biết cách áp dụng hiệu quả vào thực tế sứ vụ.

- Đào tạo Tác viên Tin mừng và Thiết kế các hoạt động truyền rao Tin mừng trang bị kiến thức thần học nền tảng, linh đạo thừa sai sâu sắc, kỹ năng mục vụ thiết yếu và khả năng thiết kế các hoạt động truyền rao Tin mừng phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể. Khả năng đáp ứng trước những thách đố của thời đại trong bối cảnh thực tế của Giáo hội Việt Nam, nơi sứ mạng truyền rao Tin mừng đang đối diện với cả cơ hội lẫn thách thức từ xu hướng tục hóa, đa dạng tôn giáo và sự thay đổi nhanh chóng của xã hội. Đào tạo, rèn luyện kỹ năng như lắng nghe, đối thoại liên tôn, trình bày đức tin, sử dụng truyền thông, và thực hành truyền rao Tin mừng tại các môi trường như giáo xứ, giới trẻ, gia đình và cộng đoàn cơ bản.

- Thần học về Loan báo Tin mừnggiúp người Kitô hữu hiểu rõ hơn về bản chất loan báo Tin mừng của Giáo hội, được nhấn mạnh từ Công đồng Vatican II và đặc biệt qua các văn kiện như Evangelii Nuntiandi và Redemptoris Missio. Loan báo Tin mừng xuất phát từ căn tính của chính Giáo hội. Mỗi người, tùy theo hoàn cảnh và khả năng của mình, đều được mời gọi dấn thân tích cực vào sứ mạng này. Hiểu và ứng dụng các phương pháp loan báo Tin mừng cách linh hoạt và phù hợp với từng bối cảnh văn hóa, xã hội và thời đại.

- Các chuyên đề bổ sung: truyền thông, loan báo Tin mừng và môi trường, chia sẻ mục vụ loan báo Tin mừng: Cung cấp kiến thức chuyên sâu, các kỹ năng và cập nhật về các lĩnh vực truyền thông, loan báo Tin mừng và môi trường, giúp các cộng đồng, mục vụ và cá nhân nâng cao năng lực hoạt động. Hỗ trợ hoạt động mục vụ và truyền rao Tin mừng. Thúc đẩy sự hiểu biết liên ngành, khuyến khích sự phối hợp giữa các lĩnh vực để giải quyết các vấn đề phức tạp, như vai trò của truyền thông trong việc loan báo Tin mừng và bảo vệ môi trường.

Chương trình đào tạo giúp học viên có những kiến thức cơ bản về thần học, tu đức và linh đạo loan báo Tin mừng. Ngoài ra, khóa học nhằm khơi dậy tinh thần loan báo Tin mừng của người Kitô hữu, lòng nhiệt thành sứ vụ để có thể trở thành nhà loan báo Tin mừng hoặc cộng tác viên loan báo Tin mừng đắc lực, hầu có thể đảm trách chương trình loan báo Tin mừng của cộng đoàn dòng tu, giáo xứ và giáo phận.

Trong số các yếu tố cần thiết cho sứ vụ loan báo Tin mừng, đặc biệt ở Cao nguyên Việt Nam, phải kể đến ngôn ngữ và văn hóa của những người mà các nhà thừa sai được gửi đến để loan báo Tin mừng như thông điệp Maximum Illud của Đức Giáo hoàng Bênêđictô XV đã dạy các nhà thừa sai:

“Không được bằng lòng với sự hiểu biết hời hợt về ngôn ngữ, nhưng phải có khả năng nói ngôn ngữ ấy một cách lưu loát và thông thạo. Nhờ hiểu biết thông thạo tiếng nói, nhà thừa sai sẽ lôi kéo được cảm tình của dân chúng địa phương và còn có thể truyền sứ điệp Tin mừng” (MI 24).

Ngôn ngữ và văn hóa là những phương tiện rất quan trọng để con người hiểu nhau hơn vì, có thể nói, ngôn ngữ và văn hóa là cửa sổ của tâm hồn, bày tỏ những suy nghĩ, tình cảm và cả những điều tinh anh linh thiêng ẩn tàng trong lòng của cá nhân cũng như của cả dân tộc. Do đó, biết được ngôn ngữ và văn hóa của tha nhân, người ta có thể đi vào mối tương giao chiều sâu của tâm hồn để thông truyền cũng như đón nhận những rung động sâu thẳm của nhau.

Trong viễn tượng đó, Học viện Công giáo Việt Nam đề nghị môn học về ngôn ngữ và văn hóa của ba dân tộc: K’HO, ÊĐÊ, MNÔNG, giúp các nhà loan báo Tin mừng - truyền rao Tin mừng của Chúa hiểu biết về ngôn ngữ và văn hóa của dân tộc muốn tiếp cận, từ những ý niệm nền tảng đến khả năng hiểu biết sâu xa để truyền đạt sứ điệp Tin mừng và góp phần gìn giữ, phát triển những giá trị văn hóa của dân tộc đó.

Tổng kết

Một cách vô tình nhưng thật ý nghĩa, khi Cẩm nang học tập của Học viện Công giáo Việt Nam, có đề ra hướng đến các mục tiêu chính sau đây:

a/ Đóng góp vào những nỗ lực của Giáo hội Việt Nam nhằm nâng cao sự hiểu biết đức tin cho mọi thành phần Dân Chúa để sống và làm chứng cho Tin mừng, đặc biệt trong hoàn cảnh có nhiều biến động về mọi mặt và xu hướng tục hóa;

b/ Chuẩn bị cho Giáo hội Việt Nam một đội ngũ giảng viên có khả năng dạy Thần học tại các cơ sở đào tạo của Giáo hội;

c/ Xây dựng môi trường suy tư Thần học dựa trên kinh nghiệm sống đức tin và văn hóa của dân tộc Việt, từ đó góp phần vào việc suy tư Thần học của Giáo hội hoàn vũ;

d/ Tìm kiếm những phương pháp mới, sáng tạo nhằm đáp ứng nhu cầu mục vụ và truyền giáo của Giáo hội Việt Nam trong hoàn cảnh đặc trưng của mình;

e/ Đối thoại với các hệ tư tưởng trong văn hóa và tín ngưỡng Việt Nam, cũng như những trào lưu tư tưởng đương thời.

Nghiền ngẫm các mục tiêu này, chúng ta thầy đều phù hợp và hỗ trợ cần thiết cho việc đào tạo và loan báo Tin mừng ở tại Việt Nam.

Giáo hội Công giáo tại Việt Nam đang dần chuyển mình từ một Giáo hội chú trọng “giữ gìn, bảo toàn đức tin” sang một Giáo hội tích cực loan báo Tin mừng. Các nội dung vừa trình bày và các mục tiêu đào tạo này cung cấp lộ trình và phương tiệc để thực hiện hành trình chuyển đổi mang tâm tình người lữ hành hy vọng, giúp mọi thành phần Dân Chúa ý thức được sứ mạng loan báo Tin mừng. Tông huấn Niềm vui Tin mừng Evangelii Gaudium của Đức Giáo hoàng Phanxicô, với lời mời gọi về một “Giáo hội đi ra”, có ý nghĩa và thúc đẩy việc đào tạo và loan báo Tin mừng trên thế giới, cách riêng ở Việt Nam.

Sứ mạng loan báo Tin mừng không hoạt động nhất thời nhưng ở mọi thời đại và luôn mang tính cấp bách. Việc đào tạo toàn diện Kitô hữu nói chung và cách riêng với linh mục tu sĩ đặc biệt về chiều kích thiêng liêng và tu đức trải nghiệm Đức Kitô sâu sắc, nuôi dưỡng liên tục từ mối tương quan sâu sắc với Đức Kitô, luôn đảm bảo nhiệt huyết truyền giáo, giúp sứ mạng loan báo Tin mừng luôn bền vững và sinh hoa trái trong mọi hoàn cảnh thuận tiện cũng như khó khăn. Tất cả chúng ta từ linh mục, tu sĩ đến giáo dân hòa với tâm tình của Đức Tân Giáo hoàng Lêô XIV trong ngày 08.5.2025:

“Chúng ta cần cùng nhau tìm cách trở thành một Giáo hội loan báo Tin mừng, một Giáo hội xây dựng các nhịp cầu, đối thoại, luôn rộng mở để đón nhận… mở rộng vòng tay chào đón tất cả mọi người, tất cả những ai cần đến lòng bác ái, sự hiện diện, sự đối thoại và tình yêu của chúng ta”.

Trích Bản tin Hiệp Thông / HĐGMVN, Số 149 (tháng 9 & 10 năm 2025)