Dẫn nhập
Môi trường sinh thái là một đề tài ngày càng được các quốc gia và tổ chức quốc tế quan tâm. Nhiều người gọi thiên nhiên là “Mẹ”, và danh xưng này nêu bật tầm quan trọng của thiên nhiên và trái đất. Biến đổi khí hậu và những hệ lụy nghiêm trọng ngày nay là hậu quả của việc tàn phá thiên nhiên. Giáo hội Công giáo dạy rằng: Bảo vệ môi trường là một bổn phận luân lý gắn liền với đức tin, với phẩm giá con người và với trách nhiệm trước Thiên Chúa. Trọng tâm giáo huấn hiện nay được thể hiện rõ nhất trong Thông điệp Laudato Si’ của Đức Giáo hoàng Phanxicô (năm 2015), nhấn mạnh việc “chăm sóc ngôi nhà chung” và “hoán cải sinh thái”.
“Lạy Thiên Chúa của con, chúc tụng Chúa qua người chị của chúng con là Mẹ Trái Đất, người nuôi dưỡng và chi phối chúng con, là người sản sinh hoa trái phong phú với biết bao hoa thơm cỏ lạ” – Bài ca vạn vật của Thánh Phanxicô, được trích dẫn trong Laudato Si’ (số 1).
1. Nền tảng Thánh kinh
– Thiên Chúa là Đấng Tạo Hóa, và con người được trao “quyền thống trị” (St 1,28) nhưng hiểu theo nghĩa quản lý – chăm sóc, không phải khai thác vô độ.
– Vũ trụ phản chiếu vinh quang Thiên Chúa: “Ngắm tầng trời tay Chúa sáng tạo, muôn trăng sao Chúa đã an bài” (Tv 8,4). Vì vậy, phá hoại thiên nhiên cũng là xúc phạm đến công trình của Ngài.
– Con người không tách rời khỏi thiên nhiên, mà là một phần của tạo thành.
– Thánh Augustinô đã viết: “Thế giới là một cuốn sách, và những ai không biết chiêm ngắm nó thì không thể đọc được Thiên Chúa.” (Bài giảng 68, 6). Nơi khác, ngài cũng viết: “Hãy hỏi vẻ đẹp của trái đất, của biển cả, của không khí nhẹ nhàng và lan tỏa khắp nơi, của bầu trời… Tất cả đều trả lời bạn: ‘Hãy nhìn xem, chúng tôi đẹp biết bao.’ Vẻ đẹp của chúng là lời thú nhận. Ai đã làm nên vẻ đẹp ấy, nếu không phải là Đấng Tuyệt Mỹ?” (Tự thuật, quyển 10, chương 6).
2. Giáo huấn của các Đức Giáo hoàng
– Thánh Gioan Phaolô II gọi những khủng hoảng môi trường là “khủng hoảng đạo đức”. Ngài nhấn mạnh: con người phải sống “hòa bình với tạo thành”.
– Đức Bênêđíctô XVI đề xuất “giao ước giữa con người và môi trường” – một mối quan hệ tôn trọng và trách nhiệm. Ngài kêu gọi lối sống tiết độ, giảm tiêu thụ năng lượng và liên đới giữa các quốc gia.
– Đức Phanxicô công bố Thông điệp Laudato Si’ (2015). Đây là văn kiện quan trọng nhất về môi trường trong lịch sử Giáo hội. Một số điểm chính:
+) Mọi sự liên kết với nhau – môi trường, xã hội, kinh tế không thể tách rời.
+) Nghe tiếng kêu của trái đất và tiếng kêu của người nghèo.
+) Phê phán chủ nghĩa tiêu thụ, kinh tế loại trừ, và văn hóa vứt bỏ.
+) Kêu gọi hoán cải sinh thái: Thay đổi lối sống, cách tiêu dùng và cách nhìn thế giới.
– Đề cao công ích, công bằng thế hệ và trách nhiệm toàn cầu. “Sự tàn phá môi trường sinh thái của con người đã rất trầm trọng, vì Thiên Chúa không những trao cho con người trái đất này, nhưng chính sự sống cũng là một quà tặng của Thiên Chúa, con người cần phải bảo vệ nó trước mọi tình trạng sa sút” (Laudato Si’, số 5).
– Đức Giáo hoàng đã trích dẫn Thượng phụ Batôlômêô như sau: “Thực hiện một tội ác chống lại thế giới tự nhiên là một tội chống lại chính bản thân chúng ta và chống lại chính Thiên Chúa” (Laudato Si’, số 9).
3. Giáo dục bảo vệ môi trường: Trách nhiệm chung của nhà nước và Giáo hội
Đức Thánh cha Phanxicô viết: “Trách nhiệm của chính trị và các tổ chức khác là phải chú tâm đến cảm nghiệm của dân chúng. Giáo hội cũng phải nhận trách nhiệm này. Tất cả các cộng đoàn Kitô hữu cũng phải chu toàn vai trò quan trọng trong việc giáo dục này. Tôi cũng hy vọng trong các đại chủng viện, các nơi đào tạo của các dòng tu, người ta giáo dục sự khắc khổ có trách nhiệm, một sự chiêm ngắm với lòng biết ơn cả thế giới và chú tâm đến những sự yếu đuối của người nghèo và của môi trường. Không những các tổ chức có quyền lực cần thiết để phê chuẩn chống lại những tấn công vào môi trường, những cũng cần thiết để chính chúng ta cũng kiểm soát mình và giáo dục nhau” (Laudato Si’, 214)
4. Kitô hữu phải làm gì để bảo vệ môi trường theo giáo huấn của Giáo hội ?
– Sống tiết độ, tránh tiêu thụ lãng phí.
– Giảm rác thải, tái chế, hạn chế nhựa dùng một lần.
– Bảo vệ đa dạng sinh học, trồng cây, giữ gìn nguồn nước.
– Hỗ trợ các chính sách bảo vệ môi trường.
– Giáo dục trẻ em về trách nhiệm với thiên nhiên.
– Cầu nguyện và suy niệm về vẻ đẹp tạo thành.
– Tham gia những hoạt động công ích như trồng cây xanh, làm sạch ao hồ sông ngòi.
– Tiết kiệm điện, nước, dùng những đồ dùng có thể tái sử dụng
5. Trong đời sống thiêng liêng
– Cầu nguyện cho tạo thành: Đặc biệt trong “mùa Thụ tạo” (01/9 – 04/10). “Mùa Thụ tạo là chương trình cầu nguyện cho việc bảo vệ thiên nhiên, được thiết lập do Giáo hội Chính Thống (năm 1989), Giáo hội Tin Lành. Từ năm 2015, Đức Giáo hoàng Phanxicô chính thức thiết lập trong Giáo hội Công giáo. Ngài cũng đặt thánh Phanxicô Assisi làm Bổn mạng của môi trường sinh thái. Mùa Thụ tạo vừa là lời cầu nguyện, vừa là lời kêu gọi chung tay bảo vệ môi trường, và cũng là tinh thần đại kết giữa các Giáo hội Kitô.
– Suy niệm về vẻ đẹp thiên nhiên: Coi đó là cách gặp gỡ Thiên Chúa.
– Hoán cải sinh thái: xét mình về lối sống tiêu thụ, về cách sử dụng tài nguyên (theo lời mời gọi của Thông điệp Laudato Si’).
– Sống tinh thần tạ ơn: Nhận ra mọi sự là quà tặng, không phải tài sản để khai thác vô độ.
Kết luận
– Thiên nhiên vũ trụ là công trình sáng tạo của Thiên Chúa. Ngài trao cho con người quản lý và canh tác. Trong thực tế, con người đã lạm dụng khai thác quá mức, gây nên nhiều hệ lụy tiêu cực như lũ lụt, ô nhiễm, hạn hán…
– Khi chiêm ngưỡng vẻ đẹp của vũ trụ, con người nhận ra vinh quang Thiên Chúa. Tv 19: “Trời xanh tường thuật vinh quang Thiên Chúa…”
– Xúc phạm thiên nhiên là xúc phạm chính Thiên Chúa.
– Giáo hội Công giáo không thờ ơ với vấn đề môi trường, là chủ đề được nhiều người quan tâm.
– Con người cần có trách nhiệm với tương lai.
– Cứu lấy trái đất là cứu lấy chính mình.
– Mỗi người có thể cộng tác bảo vệ môi trường trong đời sống hằng ngày, khởi đi từ những việc đơn giản như giữ vệ sinh nhà cửa, trồng cây xanh, giữ nguồn nước sạch và tránh gây ô nhiễm.
Nguồn: tonggiaophanhanoi.org