Dẫn nhập
Chúng ta sang một loạt bài về Giáo huấn xã hội của Giáo hội.
Giáo huấn xã hội của Giáo hội (Catholic Social Teaching – CST) là toàn bộ những nguyên tắc luân lý mà Giáo hội đưa ra để hướng dẫn đời sống xã hội, kinh tế, chính trị, dựa trên phẩm giá con người và công ích. Giáo huấn xã hội của Giáo hội được hình thành từ Kinh thánh, truyền thống và các văn kiện của các Giáo hoàng, đặc biệt là từ thông điệp Rerum Novarum (Tân Sự) (1891) của Đức Giáo hoàng Lêô XIII.
1. Nền tảng Thánh kinh
– Tác giả sách Sáng thế đã viết: “Thiên Chúa dựng nên con người theo hình ảnh Người. Người dựng nên họ có nam và có nữ” (St 1,27). “Giống hình ảnh Thiên Chúa”, điều này làm cho con người có phẩn giá cao trọng và hơn tất cả mọi thụ tạo khác.
– Do tội lỗi, con người phải lìa xa Thiên Chúa và đôi khi chống lại Ngài.
– Khi thời gian tới hồi viên mãn (đầy đủ), Thiên Chúa sai Con của Người xuống thế làm người, mặc lấy thân phận loài người, trừ tội lỗi. Đức Giêsu đã đến thế gian để phục hồi phẩm giá con người. Người đã đồng hóa với những người bé mọn và thiệt phận (x. Mt 25). Qua sự Phục sinh của Chúa Giêsu, chúng ta thấy tương lai của phận người, tức là nếu chúng ta sống trung thành với Chúa, thì được vinh quang vĩnh cửu như Người.
– Dựa vào giáo huấn của Thánh kinh, chúng ta khẳng định: Con người có phẩm giá cao quý và bất khả xâm phạm. Đức Giêsu đã cho thấy, dù bất cứ ở địa vị nào, con người đều có phẩm giá ngang hàng như nhau.
2. Quan điểm của Giáo hội về con người
– Giáo hội dựa trên lời Kinh thánh để khẳng định: “Phẩm giá con người rất cao cả vì con người là hình ảnh của Thiên Chúa, được biểu lộ cách trọn vẹn nơi Chúa Kitô” (x. GS 12.22). Vì vậy, Giáo hội phải có trách nhiệm gìn giữ, bảo vệ và thăng tiến phẩm giá con người trong mọi hoàn cảnh.
– Giáo hội luôn lên án mọi hành vi chà đạp, xúc phạm phẩm giá con người. Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II khẳng định: “Con người là con đường của Giáo hội”, tức là, con người chính là đối tượng quan tâm và phục vụ của Giáo hội. Mọi cơ cấu xã hội, kinh tế, chính trị phải phục vụ con người, chứ không ngược lại.
– Phẩm giá con người đòi hỏi tôn trọng các quyền căn bản, bao gồm: Quyền sống, Quyền tự do tư tưởng và tôn giáo, Quyền làm việc và điều kiện lao động xứng đáng, Quyền lập gia đình, Quyền tham gia đời sống xã hội và chính trị.
3. Giáo huấn của Giáo hội về bảo vệ sự sống
– Giáo hội chủ trương: Sự sống con người phải được tôn trọng từ khi thụ thai trong lòng mẹ. Phá thai là tội giết người, vị phạm Điều răn thứ Năm trong Thập điều (Mười điều răn). Giáo hội mạnh mẽ lên án việc phá thai và không ngừng kêu gọi con người hãy tôn trọng sự sống.
– Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo (GLTHCG) khẳng định: “Sự sống con người, ngay từ lúc tượng thai, phải được tôn trọng và bảo vệ cách tuyệt đối. Ngay từ giây phút bắt đầu hiện hữu, các thụ tạo nhân linh phải được nhìn nhận có các quyền lợi của một nhân vị, trong đó có quyền được sống là quyền bất khả xâm phạm của mọi thụ tạo vô tội…” (số 2270).
– Luật Giáo hội cũng không cho phép sử dụng các phương pháp ngừa thai nhân tạo. Lý do là vì chúng làm sai lệch bản chất của tình yêu vợ chồng là hiến thân trọn vẹn cho nhau, đồng thời ngăn cản vợ chồng cộng tác vào công cuộc trao ban sự sống. Thông điệp Sự sống con người (Humanae vitae) nêu rõ: “Cấm việc hút điều hoà kinh nguyệt, vì là hình thức phá thai non. Cấm những hành động trực tiếp ngăn cản việc thụ thai tạm thời hay vĩnh viễn. Cấm sử dụng các dụng cụ, các loại thuốc ngừa thai” (số 14).
– Bảo vệ sự sống con người, Giáo hội cũng kêu gọi các quốc gia hủy bỏ án tử hình, đồng thời thực hiện hình thức giáo dục phù hợp với nhân phẩm. Thánh Gioan Phaolô II gọi án tử hình là “tàn nhẫn và không cần thiết”.
– Năm 2018, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã điều chỉnh Điều 2267 của Sách GLTHCG với lời khẳng định: Án tử hình là không thể chấp nhận trong bất cứ trường hợp nào, vì nó “xâm phạm đến tính bất khả xâm phạm và phẩm giá của con người”.
– Vào năm 2024, Đức Giáo hoàng Phanxicô, khẳng định: Án tử hình là hành vi vi phạm phẩm giá bất khả xâm phạm của con người và đặt nó cùng nhóm với “diệt chủng, phá thai, trợ tử, tự sát” trong văn kiện Dignitas Infinita.
4. Giáo hội bảo vệ quyền tự do tôn giáo của con người
Trong tuyên ngôn về “Tự do tôn giáo – Dignitatis Humanae” của Công đồng Vatican II. Giáo hội coi việc tự do lựa chọn một tôn giáo là quyền căn bản của con người. Tôn trọng tự do tôn giáo là tôn trọng phẩm giá con người. Giáo hội tuyên bố như sau:
- Con người có quyền tự do tôn giáo, nghĩa là không ai bị cưỡng bức trong việc tìm kiếm, chọn lựa hay thực hành tôn giáo. Quyền này dựa trên phẩm giá của nhân vị, chứ không chỉ là quyền dân sự.
- Sự thật chỉ có thể được đón nhận trong tự do. Sự thật không áp đặt mình bằng bạo lực, nhưng bằng chính sức mạnh của sự thật. Do đó, mọi hình thức ép buộc tôn giáo đều trái với phẩm giá con người.
- Lương tâm là nơi con người gặp gỡ Thiên Chúa. Con người có bổn phận tìm kiếm sự thật, đặc biệt là về Thiên Chúa. Nhưng bổn phận này chỉ có ý nghĩa khi được thực hiện trong tự do lương tâm.
5. Giáo hội với sứ mạng bảo vệ phẩm giá con người
– Nhận thức rõ sứ mạng bảo vệ phẩm giá con người, Giáo hội luôn kêu mời các Kitô hữu sống yêu thương hiệp nhất, tôn trọng và bảo vệ sự sống, thực hành các nhân đức luân lý.
– Giáo hội cũng không ngừng kêu gọi các cường quốc đang thâu tóm quyền lực chính trị, kinh tế xã hội, hãy chấm dứt những hành vi xung đột, bạo lực và bóc lột. Đồng thời, Giáo hội cổ võ thúc đẩy công lý hòa bình trên thế giới, mời gọi các tổ chức và cá nhân xây dựng cuộc sống bình đẳng, tôn trọng phẩm giá con người, sống có trách nhiệm với nhau và với công ích, làm cho thế giới nhân ái hơn.
– Trong khi thi hành sứ vụ bảo vệ quyền lợi và phẩm giá con người, Giáo hội chỉ ra con đường nên hoàn thiện trong Đức Kitô. Người là mẫu mực và lý tưởng tối cao của con người, nhờ Người mà chúng ta có thể đến với Thiên Chúa Cha.
– Trong cơ cấu tổ chức điều hành, Giáo hội Công giáo có một hệ thống cơ quan rất rõ ràng và đa tầng để bảo vệ phẩm giá con người và nhân quyền, dựa trên Giáo huấn Xã hội Công giáo và sứ mạng của Giáo hội trong thế giới.
Xin trích dẫn dưới đây một số cơ quan trung ương của Tòa thánh:
a. Bộ Phục vụ Phát triển Con người Toàn diện(Dicastery for Promoting Integral Human Development): Được thành lập bởi Đức Giáo hoàng Phanxicô (2017). Đây là cơ quan trung tâm của Vatican về nhân quyền, công lý, hòa bình, di dân, môi trường và chống nghèo đói.
b. Bộ Giáo lý Đức tin(Dicastery for the Doctrine of the Faith): Có sứ vụ bảo vệ phẩm giá con người qua hệ thống giáo lý về con người, sự sống và tự do tôn giáo. Bộ này cũng đặc trách những giáo huấn liên quan đến các vấn đề đạo đức sinh học, quyền sống và nhân phẩm.
c. Bộ Truyền thông và Bộ Ngoại giao: Bảo vệ quyền tự do tôn giáo và nhân quyền qua ngoại giao quốc tế. Bộ này cũng đặt Đại diện Tòa thánh tại Liên Hiệp Quốc và các tổ chức nhân quyền.
Ngoài ra, Tòa thánh còn có các cơ quan chuyên trách về công lý – hòa bình – nhân quyền, bao gồm:
a. Ủy ban Tòa thánh về Bảo vệ Trẻ vị thành niên:Có trách nhiệm bảo vệ trẻ em khỏi lạm dụng, đồng thời thúc đẩy các chuẩn mực nhân quyền trong Giáo hội.
b. Học viện Giáo hoàng về Sự sống(Pontifical Academy for Life): Có mục đích nghiên cứu và bảo vệ phẩm giá con người trong các vấn đề sinh học, y đức và sự sống.
Kết luận
– Thánh kinh dạy chúng ta: Con người được tạo dựng giống hình ảnh Thiên Chúa.
– Đức Giêsu là Con Người hoàn hảo. Người đã nhập thể để rao giảng Tin mừng và cứu độ con người, giải thoát nhân loại khỏi quyền lực sự dữ.
– Giáo hội Công giáo luôn ý thức sứ mạng phục vụ con người. Công đồng Vatican II đã khẳng định trong lời mở đầu Hiến chế Mục vụ về Giáo hội (Gaudium et Spes) như sau: “Vui mừng và hy vọng, ưu sầu và lo âu của con người ngày nay, nhất là của người nghèo và của bất cứ ai đang đau khổ, cũng là vui mừng và hy vọng, ưu sầu và lo âu của các môn đệ Chúa Kitô, và không có gì thực sự của con người mà họ lại không cảm nhận trong đáy lòng họ”.
– Sự sống con người là thiêng liêng, bất khả xâm phạm bằng bất cứ hình thức nào.
– Từ những thế kỷ đầu, Giáo hội đã luôn chọn lựa đứng về phía người nghèo để bảo vệ họ và lên án tất cả các hình thức phân biệt, kỳ thị và bóc lột người nghèo.
– Trong cơ cấu tổ chức của Tòa thánh, có các cơ quan nhằm bảo vệ và cổ võ phẩm giá của con người.
Nguồn: tonggiaophanhanoi.org