DẪN NHẬP
Con người tự bản chất có xã hội tính, được sinh ra và lớn lên trong các cộng đoàn thân thương của mình như gia đình, hàng xóm láng giềng, học đường, nơi làm việc, khu phố, giáo xứ, đoàn thể, thành phố, dân tộc, giáo hội, thế giới… Con người đã được hưởng vô số những tiện ích và hạnh phúc từ các cộng đoàn của mình, đồng thời cũng luôn ý thức rằng mình phải thường xuyên góp phần xây dựng và phát triển các cộng đoàn thân yêu ấy để chính bản thân của mình cùng với tha nhân cũng được phát triển phong phú thêm mãi trong niềm vui và hạnh phúc chung của cộng đoàn.
Để xây dựng cộng đoàn, thúc đẩy sự hiệp thông, và tạo nên “cảm thức thuộc về” cộng đoàn, con người không thể quên vai trò của truyền thông xã hội, vì cốt lõi của truyền thông xã hội không chỉ là trao đổi thông tin, mà còn là hành vi kết nối và thấu hiểu sâu xa, mang con người đến gần nhau hơn.
Hoạt động và phương tiện truyền thông thì rất nhiều, rất đa dạng. Bài viết này - triển khai những chia sẻ của Giáo sư Richardus Eko Indrajit trong Hội nghị Truyền thông FABC 2024 - chỉ giới hạn trong việc lưu ý đến tầm quan trọng của tương tác cá nhân như là nền tảng để thiết lập những mối quan hệ có hiệu quả và lành mạnh trong cộng đoàn, nhấn mạnh đến việc xây dựng mạng lưới kết nối, nâng cao khả năng làm việc nhóm và nêu bật vai trò chiến lược của truyền thông trong tương tác cá nhân để đạt tới các mục tiêu chung.
Bài viết gồm 4 phần:
– Tương quan của con người với truyền thông xã hội: nhấn mạnh vai trò nền tảng của tương tác cá nhân trong việc kết nối các cá nhân trong một cộng đoàn.
– Chiều kích cảm giác và nhận thức của truyền thông: làm nổi bật tầm quan trọng của việc thấy, nghe, lắng nghe và gặp gỡ trong tiến trình hiểu biết và thông cảm lẫn nhau.
– Xây dựng và duy trì cộng đoàn: thực hiện các chiến lược truyền thông tương tác cá nhân, tạo nên “cảm thức thuộc về” và thúc đẩy mọi người tích cực tham gia đạt mục tiêu chung của tập thể.
– Chiều kích thiêng liêng của truyền thông: là những yếu tố sâu xa và vô hình trong các mối tương quan liên nhân vị, nuôi dưỡng sự cảm thông và xây dựng các mối tương quan cần thiết.
Tất cả nhằm mang đến một cái nhìn toàn diện về sức mạnh của truyền thông trong việc định hình tương tác giữa các cá nhân với sự phát triển của cộng đoàn.
I. TƯƠNG QUAN CỦA CON NGƯỜI & TRUYỀN THÔNG XÃ HỘI
Các mối tương quan của con người được hình thành và nuôi dưỡng nhờ những cuộc trao đổi có ý nghĩa, tạo được sự thấu hiểu và tin tưởng. Những cuộc trao đổi ấy chính là vai trò của truyền thông - là phương tiện để chia sẻ ý tưởng, cảm xúc và giá trị, từ đó trở thành công cụ thiết yếu cho sự cộng tác và xây dựng cộng đoàn.
Truyền thông giúp con ngườichủ động dấn thân để tạo sự thấu hiểu và cảm thông trong các tương tác giữa con người với nhau.
Vì thế, con người cần khám phá các yếu tố vận hành của truyền thông trong nhiều môi trường xã hội khác nhau, và nhận ra những thách đố thường gặp, để từ đó đưa ra được chiến lược cải thiện hiệu quả giao tiếp.
1. Truyền thông nuôi dưỡng các mối tương quan
Tương quan con người được hiểu là những mối dây gắn kết và liên hệ mà ta thiết lập với người khác. Còn truyền thông là tiến trình trao đổi thông tin, cảm xúc và giá trị, góp phần củng cố những mối tương quan ấy.
Các yếu tố then chốt tạo nên hoạt động truyền thông hiệu quả bao gồm: sự cảm thông, cùng nhau hiểu biết, niềm tin tưởng, và tính hoán cải trong tương tác. Chính những yếu tố này tạo nên nền tảng cho các mối liên hệ có ý nghĩa, thúc đẩy sự thấu hiểu, gần gũi và tôn trọng lẫn nhau.
“Truyền thông dẫn đến cộng đoàn” - câu nói này của Rollo May đã khẳng định tầm quan trọng của truyền thông trong việc hình thành “cảm thức thuộc về” cộng đoàn và xây dựng mục tiêu chung cho cộng đoàn.
Truyền thông có chủ đích và mang tính cảm thông có thể biến các tương tác thường ngày của các cá nhân thành những cơ hội để gắn kết sâu sắc hơn và cộng tác có hiệu quả hơn.
Vì thế cần vận dụng truyền thông như một công cụ chiến lược để xây dựng những cộng đoàn bền vững và gắn kết hơn.
Trước hết, các mối tương quan bền vững giữa con người với nhau được xây dựng trên chất lượng và chiều sâu, đòi hỏi sự chân thành và sự dấn thân về mặt cảm xúc. Cần có đối thoại cởi mở và trung thực, là đặc điểm thiết yếu của sự kết nối sâu sắc, nhờ đó mỗi người đều cảm thấy an toàn khi tha thiết bộc lộ các nỗi niềm “dễ bị tổn thương” của mình và thật lòng thổ lộ tâm sự.
“Phải dành ưu tiên cho sự thấu hiểu, chứ không phải cho sự phán xét” - đây là yếu tố quan trọng, thúc đẩy những tương tác mang tính cảm thông, từ đó củng cố niềm tin và sự tôn trọng lẫn nhau.
Nền tảng của mối liên hệ có ý nghĩa nằm ở khả năng giao tiếp một cách chân thật, mở ra không gian chung để cùng nhau lớn lên và cộng tác với nhau.
Ví dụ, một người hướng dẫn (mentor) thực sự quan tâm đến sự phát triển cá nhân của người được hướng dẫn (mentee), sẽ tạo nên sự gắn bó sâu sắc.
Các mối quan hệ tốt đẹp như thế sẽ không mang tính trao đổi đơn thuần (transactional), mà mang tính chuyển hóa biến đổi (transformational). Chúng đòi hỏi nỗ lực bền bỉ, sự hiện diện đầy cảm xúc, và sẵn sàng kết nối sâu xa, vượt qua hình thức nông cạn bên ngoài.
Khi nắm được những nguyên tắc này, mỗi người có thể nuôi dưỡng những mối liên hệ trọn vẹn và bền lâu hơn, nhờ sức mạnh của sự chân thành và chiều sâu cảm xúc trong việc xây dựng những mối tương quan thực sự có giá trị.
2. Cảm thông
Sự cảm thông (empathy) trong truyền thông là khả năng thấu hiểu và chia sẻ cảm xúc với người khác. Sự cảm thông được trình bày như một kỹ năng thiết yếu để xây dựng các mối quan hệ có ý nghĩa, với những thực hành cụ thể như: lắng nghe không phán xét, đặt câu hỏi mở để làm rõ quan điểm, và nhận biết cảm xúc của người khác ngay cả trong những tình huống bất đồng.
Những thực hành này góp phần xây dựng sự tin tưởng, giảm bớt xung đột trong tương quan, và khơi dậy một môi trường nơi con người cảm thấy được thấu hiểu và kết nối.
Tác động của sự cảm thông là rất lớn trong việc tạo ra một bầu khí, trong đó mỗi cá nhân cảm thấy mình được trân trọng và nâng đỡ. Ví dụ: một người lãnh đạo biết lắng nghe để cảm thông những khó khăn của nhân viên, từ đó nâng cao tinh thần làm việc và củng cố mối quan hệ nghề nghiệp.
Khi nhận biết cảm xúc của tha nhân với khả năng đặt mình vào hoàn cảnh của người khác, sự cảm thông sẽ tạo điều kiện cho các tương tác trở nên xây dựng hơn và hài hòa hơn.
Như vậy, sự cảm thông không chỉ là một kỹ năng mang tính cảm xúc, mà còn là một công cụ thực tiễn khiến cho truyền thông đạt hiệu quả, cả trong đời sống cá nhân lẫn nghề nghiệp. Cảm thông chính là “xỏ chân vào đôi giày của người khác”, là điều thiết yếu để tạo nên những mối liên hệ sâu sắc và giải quyết mâu thuẫn một cách hiệu quả.
3. Đồng thuận trong hiểu biết
“Cùng nhau hiểu biết” (shared meaning) - nền tảng cho sự kết nối giữa con người - được định nghĩa là sự đồng thuận trong hiểu biết giữa các cá nhân thông qua đối thoại có hiệu quả.
“Đồng thuận trong hiểu biết” được hình thành thông qua các thực hành như:
- lắng nghe chăm chú: người nghe hoàn toàn chú ý đến người nói;
- phản hồi bằng cách lặp lại những điểm chính để làm rõ và xác nhận;
- điều chỉnh tương tác đôi bên, dựa trên phản hồi nhận được từ đối phương.
Những thực hành này giúp ngăn ngừa sự hiểu lầm và củng cố sự hợp tác, khiến sự “đồng thuận trong hiểu biết” trở thành yếu tố thiết yếu trong mối quan hệ hiệu quả.
Tầm quan trọng của “đồng thuận trong hiểu biết” nằm ở chỗ nó tạo ra mẫu số chung, bảo đảm rằng cả hai phía đều cảm thấy được hiểu và được coi trọng.
Như vậy tạo ra sự đồng thuận không chỉ để giải quyết mâu thuẫn, mà còn nhằm bồi đắp niềm tin và tinh thần cộng tác.
Khi dành ưu tiên cho việc kiến tạo “đồng thuận trong hiểu biết”, người ta có thể đào sâu mối liên kết và đạt đến kết quả truyền thông thực sự ý nghĩa.
4. Niềm tin và sự hỗ tương
Niềm tin phát sinh từ sự nhất quán giữa lời nói và hành động, là nền tảng tạo nên các mối quan hệ đáng tin cậy.
Còn sự hỗ tương (reciprocity) thì được hiểu là sự cân bằng giữa cho và nhận, nhấn mạnh đến nỗ lực chung và trách nhiệm được chia sẻ giữa đôi bên.
Các chiến lược thực tiễn để xây dựng niềm tin và sự hỗ tương bao gồm:
- Giữ đúng cam kết, dù là những điều nhỏ nhất,
- Thể hiện lòng biết ơn bằng cách ghi nhận sự cố gắng của người khác.
Những thực hành này tạo nên một môi trường tương tác tích cực, ở đó cả hai bên đều cảm thấy được trân trọng và có động lực để cùng nhau đóng góp. Một “vòng tròn cốt lõi” (core circle) được phát sinh như một tiến trình - nơi niềm tin, truyền thông và sự nhất quán liên tục hỗ trợ và củng cố lẫn nhau, từ đó tạo ra mối dây liên kết ngày càng sâu sắc.
Niềm tin và sự hỗ tương không phải là những yếu tố thụ động, mà đòi hỏi sự nỗ lực chủ động và liên tục để được duy trì. Những mối quan hệ có ý nghĩa sẽ được nuôi dưỡng bằng niềm tin tưởng lẫn nhau, nhờ truyền thông nhất quán và những hành động tương hỗ chân thành.
5. Truyền thông nuôi dưỡng cảm thức cộng đoàn
Cộng đoàn được định nghĩa là một nhóm người trong đó “tính cách chào đón (inclusivity)” và “cảm thức thuộc về (belonging)” được đặt lên hàng đầu. Việc công nhận sự đa dạng là yếu tố quan trọng, khuyến khích sự tham gia tích cực của mọi thành viên.
Truyền thông chính là phương tiên nuôi dưỡng “cảm thức thuộc về”, bằng cách tạo ra những không gian nơi mỗi người cảm thấy luôn được trân trọng chào đón và kết nối.
Truyền thông xây dựng cộng đoàn bằng cách tạo ra những không gian an toàn cho đối thoại cởi mở, nơi mỗi người có thể chia sẻ quan điểm của mình mà không lo sợ bị phán xét. Truyền thông hiệu quả có khả năng biến một tập hợp rời rạc thành một cộng đoàn gắn kết và hiệp nhất.
Trong môi trường làm việc, nhân viên cảm thấy được lắng nghe và được ghi nhận, từ đó tạo nên văn hóa tích cực và cộng tác hiệu quả.
Khi khuyến khích sự niềm nở chào đón và truyền thông cởi mở, các mối quan hệ trong nhóm trở nên vững chắc hơn, góp phần tăng cường sự tôn trọng lẫn nhau và định hướng về mục tiêu chung.
Sử dụng truyền thông để tạo ra những “không gian thuộc về” - chính là điều thiết yếu để vun đắp niềm tin, sự cộng tác và tinh thần gắn bó trong bất kỳ cộng đoàn nào. Truyền thông để gây nên sự cảm thông và cảm thức cộng đoàn sẽ xây dựng được những nhóm người làm việc hài hòa và đầy hiệu quả.
6. Truyền thông mang tính hoán cải và biến đổi
Cần thực hiện sự chuyển đổi từ mối quan hệ mang tính giao dịch (transactional) sang mối quan hệ mang tính chuyển hóa biến đổi (transformative), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng chiều sâu thay vì chỉ tập trung vào hiệu quả bề mặt.
Truyền thông mang tính “giao dịch” được mô tả là hướng đến mục tiêu và chỉ ở mức độ bề mặt, nơi mà các tương tác chỉ nhằm đạt được kết quả cụ thể mà thiếu đi sự gắn kết cá nhân chân thật; ví dụ: yêu cầu sự giúp đỡ mà không thực sự quan tâm đến người được nhờ.
Ngược lại, truyền thông mang tính “chuyển hóa biến đổi” đặt ưu tiên vào sự thấu hiểu và kết nối cảm xúc, từ đó hình thành những mối quan hệ sâu sắc và có tác động tích cực lâu dài, ví dụ: một người thầy dành thời gian để lắng nghe và tìm hiểu những khó khăn của học sinh, thể hiện nỗ lực kết nối ở mức độ sâu xa.
Thay vì xem truyền thông như một sự trao đổi thông tin đơn thuần, hãy dùng nó như một phương tiện để xây dựng các mối quan hệ đích thực, thông qua sự cảm thông và kết nối chân thành. Đây là việc cần làm để kiến tạo môi trường cho niềm tin, sự cộng tác và sự tôn trọng lẫn nhau được phát triển.
Bằng cách đón nhận truyền thông mang tính “chuyển hóa biến đổi”, cả cá nhân lẫn tổ chức đều có thể bồi dưỡng các tương tác phong phú và ý nghĩa hơn, từ đó thúc đẩy sự tăng trưởng cá nhân và tập thể.
7. Hiệp thông
Hiệp thông (communion) là chiều sâu thiêng liêng của truyền thông, được định nghĩa là sự kết nối sâu xa giữa các cá nhân, thường vượt lên trên ngôn từ, bao gồm cả mối dây liên kết về mặt tinh thần và cảm xúc.
Để nuôi dưỡng sự hiệp thông, mỗi người cần hiện diện trọn vẹn trong cuộc trò chuyện, nhờ đó có thể thực sự gặp gỡ và lắng nghe nhau một cách sâu sắc.
Cần trân trọng sự thinh lặng sau những lời nói có ý nghĩa, vì khoảng lặng ấy mở ra không gian cho suy tư và kết nối vượt bên trên lời nói, ví dụ: hai người bạn chia sẻ một khoảnh khắc yên lặng sau một cuộc trò chuyện sâu sắc, cho thấy hiệp thông có thể nuôi dưỡng một mối liên hệ gần gũi và bền lâu.
Hiệp thông vượt khỏi giới hạn của ngôn từ, tạo nên những mối dây liên kết mang tính lâu dài và đầy ý nghĩa. Khi bước vào cấp độ truyền thông sâu xa này, con người có thể trải nghiệm những mối tương quan được làm phong phú bởi sự cảm thông, thấu hiểu, với mục tiêu chung.
Điều này cho thấy sức mạnh “chuyển hóa biến đổi” của việc hiện diện trọn vẹn và chủ ý trong các tương tác, để hướng đến một mối kết nối sâu hơn và mang chiều kích thiêng liêng với tha nhân.
8. Thực hành truyền thông có chủ đích
Mỗi người cần nâng cao chất lượng các mối tương quan, thông qua những thực hành truyền thông có chủ đích.
Bước đầu tiên là luyện tập lắng nghe tích cực, tập trung hoàn toàn và thực sự thấu hiểu những gì người khác đang nói.
Bước thứ hai là giao tiếp cách chân thành, tạo nên những tương tác thật lòng và có ý nghĩa, từ đó xây dựng niềm tin vững bền.
Bước thứ ba là xây dựng sự hiểu biết chung trong mỗi cuộc đối thoại, bảo đảm rằng cả hai phía hiểu rõ và đồng thuận với nhau một cách rõ ràng.
Khi được thực hành cùng nhau, những hành động này tạo nên nền tảng cho các mối liên hệ sâu sắc và đời sống tương quan viên mãn hơn.
“Chất lượng cuộc sống của bạn chính là chất lượng các mối quan hệ của bạn” -
câu nói này của Tony Robbins tái khẳng định: các mối quan hệ mạnh mẽ là chìa khóa dẫn đến một đời sống tràn đầy ý nghĩa và phong phú.
Bằng cách áp dụng những bước đi cụ thể này, mỗi người có thể thay đổi cách mình giao tiếp, hướng đến sự gắn bó bền vững và kết nối cảm xúc sâu sắc hơn, cả trong môi trường cá nhân lẫn nghề nghiệp.
II. CÁC CHIỀU KÍCH CẢM GIÁC TRONG TRUYỀN THÔNG
“Thấy, Nghe, Lắng nghe và Gặp gỡ” chính là các chiều kích cảm giác và trải nghiệm trong truyền thông. Khi cảm nhận người khác bằng giác quan, chúng ta cần phải nỗ lực giao tiếp với họ một cách có ý nghĩa, thông qua quan sát tích cực và chăm chú lắng nghe:
– “Thấy” được hiểu là sự hiện diện trọn vẹn và khả năng nhận biết những dấu hiệu phi ngôn ngữ (cử chỉ, ánh mắt, nét mặt...).
– “Nghe” là việc tiếp nhận và xử lý các lời nói được phát ra.
– “Lắng nghe” là đi xa hơn, đòi hỏi sự chú tâm có chủ ý, để thực sự hiểu điều đang được truyền đạt, cả bằng lời lẫn qua các biểu hiện không lời.
– “Gặp gỡ” làm nổi bật chiều kích liên vị của các hành động này, cho thấy sức mạnh biến đổi khi con người thực sự hiện diện và tương tác một cách chân thành với nhau.
Những yếu tố trên tạo thành nền tảng cho truyền thông liên nhân vị hiệu quả, giúp hình thành kết nối sâu sắc hơn và tôn trọng nhau nhiều hơn.
Khi thực hành thành thạo các kỹ năng này, mỗi người sẽ cải thiện khả năng thấu hiểu, cảm thông và gắn kết với người khác, từ đó kiến tạo nên các mối quan hệ phong phú và có chiều sâu, góp phần hình thành tương tác nhân bản và sự hiểu biết chung thực sự.
1. Gặp gỡ nhau
“Gặp gỡ nhau” là khoảnh khắc kết nối chân thật, khi các cá nhân thực sự hiện diện và tương tác trọn vẹn với nhau.
Bốn chiều kích chính: “thấy, nghe, lắng nghe và gặp gỡ” là những yếu tố hợp thành nền tảng của các tương tác liên nhân vị có ý nghĩa.
Các chiều kích này làm nổi bật tầm quan trọng của việc:
- hiện diện trọn vẹn,
- quan sát và cảm nhận một cách chú tâm,
- thực sự thấu hiểu người đối diện, qua ngôn ngữ và vô ngôn.
Gặp gỡ nhau là điều quan trọng vì nó giúp nuôi dưỡng sự cảm thông và thấu hiểu, xóa bỏ rào cản truyền thông, và tạo nền tảng cho những mối dây liên kết sâu sắc hơn.
Cần phải “thấy người khác như chính họ là”, không bị chi phối bởi kỳ vọng chủ quan: “Khi chúng ta thấy người khác - thực sự thấy họ - chúng ta bắt đầu gặp họ như họ là, chứ không phải như chúng ta muốn họ trở thành.”
Khi chuyển từ những tương tác hời hợt sang những cuộc gặp gỡ đích thực như thế, chúng ta sẽ nuôi dưỡng niềm tin, sự tôn trọng và giúp nhau phát triển trong các mối quan hệ.
2. “Thấy” trong truyền thông
“Thấy” trong truyền thông là một kỹ năng thiết yếu để xây dựng các mối tương quan có ý nghĩa và hiểu được những điều không được nói ra trong tương tác giữa người với người. “Thấy” với sự tỉnh thức và chú tâm chính là những công cụ giúp con người kết nối sâu sắc hơn trong truyền thông hằng ngày, vượt khỏi bề mặt để nhận ra sự độc đáo và nhân phẩm nơi người khác, khẳng định sự hiện diện và giá trị của người đối diện.
Những thực hành then chốt để “thấy” một cách hiệu quả bao gồm:
- duy trì giao tiếp bằng ánh mắt một cách có chủ ý,
- quan sát ngôn ngữ cơ thể và các dấu hiệu phi ngôn ngữ,
- nhận diện cảm xúc và các sắc thái ngữ cảnh đang diễn ra.
Các thực hành này giúp đào sâu sự thấu hiểu và khơi dậy niềm cảm thông, từ đó tạo ra kết nối và xác nhận nội tâm nơi người khác.
Tác động của việc “thấy” trong truyền thông là rất lớn, bởi nó giúp người đối diện cảm thấy được ghi nhận, được trân trọng, và hiểu rằng sự hiện diện của họ có ý nghĩa trong tương tác đó.
Ví dụ, một người thầy nhận ra những khó khăn thầm lặng của học sinh qua sự quan sát tinh tế, chứng tỏ rằng “thấy” một cách có ý thức có thể dẫn đến cái nhìn sâu sắc và hành động nâng đỡ kịp thời.
3. “Nghe” trong truyền thông
“Nghe” trong truyền thông, không chỉ là hành động thể lý để tiếp nhận âm thanh, mà còn là biểu hiện của sự rộng mở đón nhận tiếng nói và quan điểm của người khác. Đây là một kỹ năng tương tác liên nhân vị, giúp người đối diện cảm thấy rằng tiếng nói của họ được tôn trọng và có giá trị.
Những thực hành thiết yếu bao gồm:
- tạo ra không gian an toàn để người khác có thể tự do bày tỏ,
- tránh ngắt lời,
- không vội đưa ra phán xét trong lúc đối thoại.
“Nghe” trong ngữ cảnh này thúc đẩy sự cởi mở và cảm giác được lắng nghe, từ đó củng cố niềm tin và sự gắn kết trong mối quan hệ.
Ví dụ, một người cha hoặc mẹ kiên nhẫn lắng nghe con kể chuyện mà không vội vàng đưa ra lời khuyên, qua đó thể hiện rằng việc lắng nghe chân thành có thể xác nhận trải nghiệm của người nói.
“Nghe” không chỉ là tiếp nhận âm thanh, mà là tạo nên tương tác có ý nghĩa, khiến người nói cảm thấy tiếng nói của mình được tôn trọng và ghi nhận.
Bằng cách thực hành việc nghe một cách có chủ đích, mỗi người có thể xây dựng những mối quan hệ giàu niềm cảm thông hơn, khuyến khích đối thoại cởi mở cùng sự thấu hiểu nhau.
4. Lắng nghe: Chìa khóa của sự biến đổi
Khi “lắng nghe” là một quá trình chủ động, bao gồm sự tập trung, diễn giải và kết nối cảm xúc, thì “lắng nghe” sẽ trở thành chìa khóa của sự biến đổi.
Khác với việc “nghe” đơn thuần, “lắng nghe” đòi hỏi nỗ lực có ý thức để thực sự hiểu quan điểm và tâm tư của người nói.
Các bước quan trọng để “lắng nghe” có hiệu quả, bao gồm:
– Dành trọn sự chú ý, tránh mọi sao nhãng,
– Phản hồi lại những ý chính để xác nhận mình đã hiểu đúng,
– Và đáp lại với sự cảm thông và đồng cảm.
Tác động của việc lắng nghe rất sâu sắc, vì nó giúp nuôi dưỡng niềm tin và gửi đi thông điệp rằng người nói thật sự được quan tâm và coi trọng.
Ví dụ: một người lãnh đạo lắng nghe mối quan ngại của thành viên trong nhóm, sau đó áp dụng đề xuất ấy vào thực tiễn, cho thấy rằng việc lắng nghe chú tâm có thể dẫn đến hành động thiết thực và quan hệ bền chặt hơn.
Lắng nghe như thế không phải là hành vi thụ động, mà là một hành vi “chuyển hóa biến đổi”, xây dựng mối kết nối và tôn trọng nhau.
Bằng cách thực hành lắng nghe cách chủ động và có chủ đích, mỗi người có thể tạo nên môi trường truyền thông hiệu quả, nơi các tương tác trở nên sâu sắc và đầy ý nghĩa.
Lắng nghe đích thực được định nghĩa là vượt qua lời nói bên ngoài để hiểu được cảm xúc và ý định ẩn sau thông điệp. Trọng tâm là khám phá “vì sao” đằng sau điều đang được nói, từ đó tạo ra sự thấu hiểu sâu sắc và kết nối chân thành.
Ví dụ, trong bối cảnh xung đột, thay vì phản bác, người nghe chọn lắng nghe một cách cảm thông; điều này góp phần giải quyết mâu thuẫn và xây dựng sự tôn trọng lẫn nhau.
“Lắng nghe chuyển hóa” đòi hỏi nỗ lực chủ động để bước vào thế giới nội tâm của người nói, đặt sự cảm thông lên trên phản ứng.
Cách tiếp cận này tăng cường niềm tin và sự cộng tác, trở thành một kỹ năng thiết yếu để tháo gỡ hiểu lầm và nuôi dưỡng các mối quan hệ bền chặt.
5. “Gặp gỡ” trong truyền thông
“Gặp gỡ” trong truyền thông, được mô tả như là sự hội tụ của việc thấy, nghe và lắng nghe, để tạo nên một cuộc gặp gỡ đích thực giữa các cá nhân.
Gặp gỡ không chỉ là một tương tác đơn thuần, mà là một sự kết nối chân thành, được xây dựng qua sự công nhận lẫn nhau, sự dám mở lòng về mặt cảm xúc, và tôn trọng người khác như một con người bình đẳng.
Khái niệm “Tôi-Bạn (I-Thou)” của Martin Buber nhấn mạnh chiều sâu và sự hiện diện trọn vẹn trong tương quan, vượt khỏi thái độ khách thể hóa, để đón nhận tính duy nhất và phẩm giá của mỗi con người.
Những đặc điểm của một cuộc gặp gỡ có ý nghĩa cho thấy tiềm năng “chuyển hóa biến đổi” của nó trong việc xây dựng niềm tin và sự thấu hiểu sâu sắc.
Khi mỗi người hiện diện cách trọn vẹn, họ sẽ tạo ra một không gian để mối tương quan chân thật được lớn lên, cả hai phía đều cảm thấy mình được nhìn thấy, được lắng nghe và được trân trọng.
Cách tiếp cận này đối với tương quan con người sẽ làm nổi bật tầm quan trọng của sự chủ ý và lòng tôn trọng nhau, để hướng tới những kết nối sâu xa và có ý nghĩa hơn.
Những cuộc gặp gỡ như thế không chỉ củng cố các mối tương quan liên cá nhân, mà còn nuôi dưỡng ý thức về một nhân loại chung – sự liên đới và tình người.
Những khoảnh khắc đời thường hoàn toàn có thể trở thành tương tác có ý nghĩa và mang tính chuyển hóa biến đổi, ví dụ:
- một người thầy dành trọn sự chú ý cho học sinh,
- một người bạn lắng nghe chân thành trong một cuộc trò chuyện khó khăn,
- hoặc một bác sĩ khiến bệnh nhân cảm thấy được nhìn thấy và lắng nghe trong buổi khám bệnh.
Những tình huống này cho thấy tầm quan trọng của sự hiện diện và niềm cảm thông trong việc nuôi dưỡng sự kết nối chân thành.
Các gợi ý thực tế để nâng cao chất lượng của một cuộc gặp gỡ nhân vị:
– ưu tiên cho sự hiện diện trọn vẹn thay vì làm nhiều việc cùng lúc,
– thực hiện mỗi cuộc trò chuyện với sự cởi mở và tinh thần học hỏi.
Khi chúng ta tập trung trọn vẹn vào người đối diện và sẵn sàng đón nhận họ, các tương tác sẽ trở thành cơ hội để xây dựng niềm tin, sự thấu hiểu và kết nối cảm xúc.
Sự chủ ý trong những cuộc gặp gỡ thường nhật, cho thấy rằng ngay cả những hành động nhỏ như sự hiện diện và chú tâm cũng có thể tạo nên ảnh hưởng sâu sắc trong các mối quan hệ và trong truyền thông giữa người với người.
6. Ba thực hành then chốt
Mỗi người cần nuôi dưỡng các tương tác cá nhân có ý nghĩa, thông qua 3 thực hành then chốt:
1/ Trước hết, “thấy” người khác một cách có chủ ý, tức là nhận ra nhân phẩm và sự độc nhất vô nhị của từng người.
2/ Thứ hai, “nghe” với tâm hồn rộng mở, nghĩa là trân trọng tiếng nói của người khác, tạo nên một không gian đối thoại chân thành và tôn trọng lẫn nhau.
3/ Thứ ba, “lắng nghe” sâu sắc, để nuôi dưỡng sự thấu hiểu và xây dựng niềm tin, làm nổi bật sức mạnh chuyển hóa của sự hiện diện tích cực trong giao tiếp.
“Lắng nghe là nhẹ nhàng nghiêng mình với một tâm thế sẵn sàng được biến đổi bởi điều mình nghe thấy” - câu nói này của Mark Nepo tái khẳng định rằng: kết nối thực sự đòi hỏi sự cởi mở và sẵn sàng lớn lên qua tương tác.
Ba bước trên đây giúp mỗi người tiếp cận các mối quan hệ bằng niềm cảm thông và tâm thế tỉnh thức, lấy sự chân thật và tôn trọng lẫn nhau làm nền tảng để xây dựng niềm tin và sự hiểu biết sâu xa.
III. CHIẾN LƯỢC TƯƠNG TÁC CÁ NHÂN
Vai trò của truyền thông trong việc xây dựng cộng đoàn cho thấy chức năng then chốt của truyền thông trong việc hình thành những nhóm gắn kết và có liên hệ sâu sắc với nhau. Truyền thông hiệu quả chính là nền tảng để nuôi dưỡng các mối tương quan, thúc đẩy sự thấu hiểu, và hướng đến mục tiêu chung trong lòng cộng đoàn.
Thông qua đối thoại cởi mở, sự cảm thông và lòng tôn trọng lẫn nhau, truyền thông biến một tập hợp cá nhân riêng lẻ thành một tập thể thống nhất, cùng nhau chia sẻ “cảm thức thuộc về”.
Những cuộc trao đổi có chủ đích và đầy ý nghĩa có thể củng cố sự liên kết, vượt qua khác biệt, và nâng cao khả năng cộng tác trong cộng đồng. Truyền thông có sức mạnh xóa bỏ rào cản, nuôi dưỡng tinh thần bao dung, và hình thành một ý thức chung về sứ mạng hoặc mục tiêu.
Khi biết vận dụng các kỹ năng truyền thông, mỗi người đều có thể góp phần xây dựng những cộng đoàn vững mạnh và nâng đỡ lẫn nhau, nơi mà mọi tiếng nói đều được lắng nghe và trân trọng.
Như vậy, truyền thông là một khí cụ mạnh mẽ để nối kết những khác biệt, và gieo trồng sự hiệp nhất trong các bối cảnh xã hội đa dạng.
1. Truyền thông: yếu tố cốt lõi của cộng đoàn
Truyền thông đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy sự thấu hiểu và tinh thần chào đón, cho phép mỗi cá nhân xây dựng các mối tương quan đầy ý nghĩa thông qua những trải nghiệm được chia sẻ.
Truyền thông cũng là động lực thúc đẩy hành động chung hướng đến mục tiêu tập thể, vì thế nó trở thành yếu tố cốt lõi để hình thành và duy trì một tập thể gắn kết.
“Không có truyền thông thì không có mối quan hệ. Không có tôn trọng thì không có tình yêu. Không có niềm tin thì chẳng còn lý do để tiếp tục.” - câu nói này làm nổi bật mối liên hệ thiết yếu giữa truyền thông, niềm tin và sự tôn trọng nhau trong việc duy trì và phát triển các mối quan hệ.
Bằng cách tạo điều kiện cho đối thoại chân thành, truyền thông thắt chặt sợi dây liên kết giữa các thành viên, khơi dậy tinh thần cộng tác, cảm thông và sứ mạng chung. Truyền thông có sức mạnh chuyển hóa, là chìa khóa để nuôi dưỡng các mối tương quan và đạt đến sự hiệp nhất trong bất kỳ cộng đoàn nào.
2. Sức mạnh của đối thoại
Nhờ sức mạnh của đối thoại, truyền thông tạo ra nhịp cầu, nối liền giữa những chia cách về văn hóa, tư tưởng và quan hệ liên cá nhân, nuôi dưỡng sự thấu hiểu.
Thông qua những cuộc đối thoại cởi mở và niềm nở chào đón, con người có thể vượt qua sự khác biệt và xây dựng những mối liên kết vững chắc hơn.
Các thực hành thiết yếu để “kết nối qua khác biệt” gồm có:
– Chủ động lắng nghe mọi góc nhìn,
– Khuyến khích sự trao đổi tôn trọng,
– Tìm kiếm điểm chung để xây dựng sự thấu hiểu đôi bên.
Ví dụ: Một diễn đàn cộng đồng - nơi các nhóm văn hóa đa dạng tìm cách giải quyết căng thẳng, khi áp dụng các thực hành này thông qua đối thoại, sẽ mang lại hiệu quả trong thực tế. Sức mạnh chuyển hóa của truyền thông sẽ thúc đẩy sự bao dung và hợp tác giữa các nhóm khác biệt.
Bằng cách tham gia vào những cuộc trò chuyện có ý nghĩa và đầy tôn trọng, các cá nhân và cộng đoàn có thể vượt qua sự khác biệt và tiến tới hiệp nhất, từ đó củng cố mối quan hệ và tạo dựng một môi trường hài hòa hơn.
3. Chiến lược
“Chiến lược kết nối những khác biệt” tập trung vào cách thức truyền thông nhằm chuyển hóa xung đột thành sự gắn kết.
Các bước quan trọng - để vượt qua khác biệt - bao gồm:
– Công nhận và tôn trọng các quan điểm đa dạng,
– Sử dụng “ngôn ngữ bao hàm (inclusive language)”, tránh thiên kiến,
– Dành ưu tiên cho mục tiêu chung hơn là những lợi ích cá nhân.
Ví dụ: Một môi trường làm việc đã giải quyết được sự hiểu lầm về văn hóa, nhờ các buổi thảo luận cởi mở giữa các thành viên trong nhóm, cho thấy hiệu quả của truyền thông trong việc thúc đẩy sự thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau.
Diễn tiến của các mối quan hệ: xung đột → đối thoại → thấu hiểu → chào đón, cho thấy rằng: xung đột - nếu được tiếp cận bằng đối thoại chân thành - có thể trở thành cơ hội để phát triển sự hiệp nhất.
Những chiến lược này mời gọi mỗi người thực hành sự chủ động và cảm thông để vượt qua khác biệt, giúp các cá nhân và tập thể cộng tác hiệu quả hơn, bất chấp sự đa dạng trong quan điểm.
Khi áp dụng những phương pháp này, truyền thông trở thành một công cụ hữu hiệu để kết nối các nhóm đa dạng, giải quyết mâu thuẫn, và hướng đến các mục tiêu chung một cách hài hòa.
4. Kể chuyện
Việc kể chuyện chính là chiếc cầu kết nối và nuôi dưỡng “cảm giác thuộc về” trong các nhóm và các cộng đoàn. Đây là phương tiện xây dựng các mối liên kết bằng cách nuôi dưỡng sự thấu hiểu và hình thành bản sắc tập thể.
Các nghi thức và truyền thống, chẳng hạn như bữa tối gia đình hay sự kiện cộng đồng, càng củng cố mối liên kết đó thông qua những tương tác thường xuyên lặp lại đầy ý nghĩa, tạo nên những không gian cho sự kết nối và tiếp nối.
Tác động của các câu chuyện và các nghi thức được chia sẻ là rất lớn: chúng nuôi dưỡng lòng tin, sự trung thành và sự gắn bó cảm xúc giữa các thành viên.
Ví dụ: Một khu dân cư cùng tổ chức lễ hội văn hóa hằng năm, trở thành một sự kiện gắn kết các cư dân, củng cố tình làng nghĩa xóm và tăng cường tinh thần cộng đoàn.
Việc kể chuyện và những trải nghiệm chung chính là những công cụ quý giá đầy sức mạnh để vun đắp các mối tương quan sâu sắc và xây dựng một cộng đồng hiệp nhất, giàu tình thân ái.
Khi chủ động tham gia vào những thực hành này, cá nhân và tập thể có thể tạo nên những kết nối vững chắc và có ý nghĩa hơn trong hành trình chung sống và cộng tác với nhau.
5. Cử hành các nghi thức chung
Những nghi thức cùng cử hành với nhau chính là những trải nghiệm chung, có khả năng kích hoạt các mối liên kết đầy cảm xúc, tạo nên sự đồng điệu giữa các thành viên và củng cố các mối quan hệ.
Vì thế, để khuyến khích tinh thần gắn bó trong một tập thể, hãy sử dụng truyền thông để nhấn mạnh những trải nghiệm chung này cùng với những điểm tương đồng, thay vì tập trung vào sự khác biệt cá nhân.
Ví dụ: Một đội thể thao cùng nhau chia sẻ và trò chuyện với nhau về các nghi thức sau mỗi trận đấu, cho thấy rằng những hoạt động được chia sẻ có thể gia tăng sự tin tưởng và khả năng làm việc nhóm.
Bằng cách tập trung vào trải nghiệm tập thể, truyền thông trở thành một công cụ hữu hiệu để thu hẹp khoảng cách và xây dựng các mối liên kết bền vững. Những khoảnh khắc được chia sẻ chính là nền tảng để nuôi dưỡng sự kết nối sâu sắc và nâng cao sự hiệp nhất trong một nhóm.
6. Thúc đẩy hành động tập thể
Hành động tập thể là những nỗ lực phối hợp của một nhóm người cùng làm việc để đạt được một mục đích chung.
Cần thúc đẩy hành động tập thể để định hướng các cá nhân về một mục tiêu chung, từ đó tạo động lực cho tinh thần làm việc nhóm và cộng tác với nhau.
Truyền thông thúc đẩy hành động này bằng cách:
– Làm rõ mục tiêu và kỳ vọng,
– Bảo đảm mọi người hiểu rõ vai trò và phần đóng góp của mình,
– Xây dựng niềm tin và cảm thức về sứ mạng chung trong nhóm.
Truyền thông có khả năng truyền cảm hứng, giúp nhóm duy trì năng lượng tích cực thông qua những thông điệp rõ ràng và đầy động lực.
Ví dụ: Một cộng đoàn cùng nhau chung tay tái thiết sau một thiên tai, nhờ sự phối hợp có hiệu quả và truyền thông rõ ràng, cho thấy sức mạnh của mục tiêu chung và nỗ lực tập thể.
Như vậy, truyền thông không chỉ là công cụ trao đổi thông tin, mà còn là chất xúc tác mạnh mẽ để liên kết con người và thúc đẩy những kết quả đầy ý nghĩa và có sức lan tỏa.
Bằng cách nuôi dưỡng sự minh bạch, niềm tin và động lực, truyền thông trở thành nền tảng cho những hành động tập thể thành công và bền vững.
7. Chiến lược thực tiễn
Cần có chiến lược thực tiễn để thúc đẩy những hành động tập thể nhằm chuyển hóa truyền thông thành những nỗ lực nhóm có ý nghĩa và hiệu quả.
Các bước cụ thể bao gồm:
– Xác định rõ tầm nhìn (vision) và sứ mạng (mission): giúp nhóm có định hướng và mục tiêu rõ ràng;
– Sử dụng “ngôn ngữ bao hàm” (inclusive language): để truyền cảm hứng và thu hút các thành viên đa dạng;
– Ăn mừng (celebrating) những thành quả nhỏ: nhằm duy trì động lực và tinh thần tích cực trong quá trình làm việc.
Những hành động này giúp đảm bảo rằng mọi thành viên đều cảm thấy mình được trân trọng, và được liên kết chặt chẽ với mục tiêu chung của nhóm.
Ví dụ: Một tổ chức tình nguyện đã tăng cường đáng kể mức độ tham gia của các thành viên, nhờ giao tiếp thường xuyên và tiếp nhận phản hồi liên tục. Trường hợp này cho thấy tầm quan trọng của việc giữ cho các thành viên được cập nhật thông tin và luôn có động lực.
Như vậy, để nuôi dưỡng hoạt động tập thể, cần có những nỗ lực có chủ đích, nhằm liên kết, truyền năng lượng và hướng cả nhóm về những mục tiêu chung. Bằng cách ưu tiên giao tiếp minh bạch, niềm nở đón nhận và công nhận thành quả, các nhóm có thể cộng tác hiệu quả và duy trì tiến độ hướng tới thành công lâu dài.
8. Vào thời điểm khó khăn
Truyền thông chính là nền tảng của sự kiên cường cộng đồng, có thể giúp duy trì sự bền vững và đoàn kết của cộng đồng trong những thời điểm khó khăn.
– Truyền thông hiệu quả mang lại sự minh bạch và giảm thiểu hoang mang trong khủng hoảng, bằng cách cung cấp thông tin chính xác và kịp thời cho người dân.
– Truyền thông củng cố niềm tin và tinh thần đoàn kết, nuôi dưỡng tinh thần hỗ trợ lẫn nhau và cộng tác chung trong tập thể.
– Truyền thông còn khuyến khích giải quyết vấn đề theo hướng hợp tác, giúp cộng đồng cùng nhau đối mặt và vượt qua thử thách.
Ví dụ: Một thị trấn phục hồi sau trận lũ lụt bằng cách sử dụng mạng xã hội để điều phối hoạt động cứu trợ và cập nhật thông tin kịp thời cho người dân, thể hiện ứng dụng thiết thực của truyền thông trong việc xây dựng khả năng thích ứng và kiên cường.
Như vậy, truyền thông không chỉ cần thiết để ứng phó với khủng hoảng tức thời, mà còn là nền tảng xây dựng niềm tin và sự hợp tác, giúp cộng đồng vững vàng hơn trong hành trình vượt qua nghịch cảnh lâu dài.
9. Ba hành động then chốt
Mỗi người cần chủ động xây dựng cộng đoàn mình vững mạnh hơn nhờ những thực hành truyền thông có chủ đích và đầy ý nghĩa vừa được trình bày trên đây với 3 hành động then chốt:
1/ Chủ động lắng nghe để hiểu và công nhận quan điểm của người khác.
2/ Chia sẻ những câu chuyện có tính kết nối hơn là chia rẽ để xây dựng nền tảng chung.
3/ Giao tiếp rõ ràng và có mục đích nhằm truyền cảm hứng, thúc đẩy sự hợp tác và hướng tới những nỗ lực chung.
“Trong mỗi cộng đồng, có những việc cần làm. Trong mỗi quốc gia, có những vết thương cần chữa lành. Và trong mỗi trái tim, có sức mạnh để làm điều đó.” – Câu nói này của Marianne Williamson muốn nhấn mạnh rằng: Mỗi cá nhân đều có khả năng tạo ra sự thay đổi tích cực, nhờ truyền thông đầy suy tư và cảm thông. Mỗi người đều cần nhận ra vai trò của mình trong việc nuôi dưỡng sự hiệp nhất, thấu hiểu và hợp tác trong chính cộng đoàn của mình.
IV. CHIỀU KÍCH THIÊNG LIÊNG CỦA TRUYỀN THÔNG
Truyền thông có thể tạo ra mối liên kết sâu sắc, chạm đến tầng sâu thiêng liêng và cảm xúc mãnh liệt trong mỗi con người.
Quả thực, có những khía cạnh sâu xa và vô hình trong tương tác giữa con người với nhau, - vượt lên trên lời nói và hành động đơn thuần - được gọi là “chiều kích thiêng liêng của truyền thông”. Chiều kích này làm nổi bật sự xác thực, cảm thông và hiện diện trọn vẹn trong giao tiếp – khiến cho truyền thông không chỉ là trao đổi thông tin, mà còn nuôi dưỡng sự thấu hiểu, tôn trọng và cùng nhau lớn lên.
Khi con người tương tác ở chiều kích này, truyền thông vượt khỏi chức năng thực dụng, trở thành cầu nối tạo ra những mối liên hệ ý nghĩa, làm phong phú các tương quan và thôi thúc “cảm thức thuộc về”.
Việc thực hành truyền thông có chủ ý - lắng nghe và phân định cùng với Chúa trong lòng và có niềm trắc ẩn - sẽ dẫn đến những trải nghiệm biến đổi nội tâm, thôi thúc suy tư về vai trò của mình trong việc xây dựng những kết nối sâu xa hơn, qua ý thức thiêng liêng trong từng tương tác.
1. Định nghĩa chiều kích thiêng liêng của truyền thông
Chiều kích thiêng liêng của truyền thông là một hình thức vượt lên trên sự trao đổi thể chất, để tạo nên những kết nối sâu sắc trên bình diện cảm xúc và tâm linh. Loại hình truyền thông này đòi hỏi sự mở lòng (tự bộc lộ), sự lắng nghe mang tính linh thánh (sacred listening), và đối thoại chữa lành, nhằm khuyến khích sự xác thực và niềm cảm thông trong các tương tác.
Tầm quan trọng của chiều kích này nằm ở khả năng tạo ra những không gian cho sự chữa lành và tăng trưởng nội tâm, đồng thời củng cố các mối tương quan nhờ thấu hiểu và tha thứ.
“Truyền thông không chỉ là lời nói, mà là sự kết nối giữa những tâm hồn” - câu nói này nhấn mạnh: Giao tiếp thiêng liêng chạm đến cốt lõi của các mối quan hệ con người, vượt lên trên những tương tác bề mặt. Đó chính là tiềm năng biến đổi của truyền thông, khi nó được đặt nền trên sự tôn trọng, niềm trắc ẩn, và khát vọng được kết nối ở tầng sâu hơn.
2. Nỗi niềm “dễ bị tổn thương” của truyền thông
Khi chia sẻ bản thân cách xác thực, truyền thông mang lấy đặc tính dễ bị tổn thương – bao gồm những nỗi sợ hãi, hy vọng và xúc động. Nhưng những nỗi niềm “dễ bị tổn thương ấy” lại đóng vai trò thiết yếu trong việc xây dựng sự thân mật và tôn trọng lẫn nhau, từ đó nuôi dưỡng những mối quan hệ sâu sắc và ý nghĩa hơn.
Khi một người dám mở lòng một cách chân thật, điều đó khuyến khích người khác cũng can đảm chia sẻ, góp phần tạo nên văn hóa của sự tin tưởng và kết nối chân thực.
Ví dụ: Một người lãnh đạo thành thật thừa nhận sai lầm của mình trước đội nhóm, từ đó gây dựng được niềm tin và thắt chặt tinh thần hợp tác.
Như vậy, dám bộc lộ bản thân không phải là yếu đuối, mà chính là một sức mạnh – giúp hình thành tương quan chân thành, nuôi dưỡng sự thấu hiểu và đưa tới sự trưởng thành – cả về cá nhân lẫn cộng đồng.
3. Chia sẻ “nỗi niềm dễ bị tổn thương”
Chia sẻ “nỗi niềm dễ bị tổn thương” chính là cách giao tiếp chân thật, với việc chia sẻ con người thật của mình.
Các bước thực hành cụ thể bao gồm:
1/ Chân thành chia sẻ cảm xúc và ý hướng của bản thân, từ đó tạo dựng sự tin tưởng và cởi mở trong các mối quan hệ.
2/ Chia sẻ những trải nghiệm cá nhân có thể gợi được sự đồng cảm nơi người khác, giúp kết nối thông qua sự thấu hiểu chung.
3/ Chấp nhận rằng việc bộc lộ bản thân có thể gây cảm giác không thoải mái, nhưng đó là con đường dẫn đến sự trưởng thành và gắn bó sâu sắc hơn trong các tương quan.
Ví dụ: Một người cha, hay người mẹ, chia sẻ những khó khăn từng trải qua trong quá khứ, để giúp con cái vượt qua một thử thách tương tự – qua đó xây dựng sự hướng dẫn bằng tình cảm chân thành và củng cố mối liên hệ gia đình.
Chia sẻ “nỗi niềm dễ bị tổn thương” là một hành động can đảm, giúp xây dựng niềm tin, thúc đẩy sự cảm thông, và nâng cao chất lượng truyền thông cũng như các mối quan hệ trong cuộc sống.
4. “Lắng nghe” như một hành vi linh thánh
“Lắng nghe như một hành vi linh thánh” (Sacred Listening) – được định nghĩa là tiếp cận cuộc trò chuyện với sự hiện diện trọn vẹn, đồng thời nhận ra điều thiêng liêng hoặc sâu xa nơi tiếng nói của người đối diện.
Việc lắng nghe trở nên linh thánh bởi vì nó tôn trọng phẩm giá của người nói, đối xử với lời nói và cảm xúc của họ bằng sự kính trọng sâu sắc.
Thực hành lắng nghe cách linh thánh này giúp xây dựng niềm tin, đào sâu sự thấu hiểu, và hình thành mối liên kết đầy ý nghĩa giữa con người với nhau.
Ví dụ: Một nhà tư vấn tâm lý tạo ra một không gian an toàn để thân chủ có thể chia sẻ câu chuyện của mình mà không bị phán xét – cho thấy thái độ lắng nghe cách linh thánh nuôi dưỡng sự cảm thông và chấp nhận.
Như vậy, lắng nghe không đơn thuần là tiếp nhận thông tin, mà là một hành động có chủ ý và đầy tôn kính, vượt trên giao tiếp thông thường, giúp hình thành những mối tương quan sâu sắc và sự thấu hiểu đích thực giữa các tâm hồn.
Cần “thực hành lắng nghe cách linh thánh”, với những bước cụ thể, bao gồm:
- Loại bỏ mọi sự phân tâm để hoàn toàn tập trung vào người đang nói.
- Công nhận cảm xúc của người đối diện mà không vội vàng đưa ra giải pháp.
- Tiếp cận mỗi cuộc trò chuyện với sự khiêm nhường và trân trọng.
Những thực hành này góp phần tạo nên một môi trường cho người nói cảm thấy thực sự được lắng nghe và trân trọng.
Ví dụ: Một người bạn lắng nghe nỗi đau buồn của bạn mình một cách chủ động, thể hiện sự hiện diện và nâng đỡ, mà không vội đưa ra lời khuyên không được yêu cầu.
Cách tiếp cận này cho thấy rằng: Lắng nghe cách linh thánh là việc hiện diện trọn vẹn, tạo ra một không gian an toàn cho sự biểu đạt chân thật.
Việc thực hành lắng nghe cách linh thánh nuôi dưỡng niềm tin, sự cảm thông và các mối tương quan sâu sắc, khiến nó trở thành một công cụ mạnh mẽ của giao tiếp đầy ý nghĩa.
5. Đối thoại phục hồi
“Đối thoại phục hồi” được định nghĩa là việc sử dụng truyền thông để giải quyết xung đột, chữa lành vết thương cảm xúc và hàn gắn những mối quan hệ bị rạn nứt.
Ba yếu tố then chốt của “đối thoại phục hồi” là:
- Thành thật nhìn nhận những tổn thương trong quá khứ,
- Lời xin lỗi chân thành đi kèm với sự tha thứ,
- Nỗ lực hợp tác để xây dựng lại niềm tin.
Những yếu tố này là thiết yếu để nuôi dưỡng sự thấu hiểu và giải hòa trong các mối quan hệ bị tổn thương.
Ví dụ: Một gia đình vượt qua nhiều năm hiểu lầm bằng cách trò chuyện cởi mở và chân thành – cho thấy đối thoại phục hồi có thể hàn gắn và củng cố các mối liên kết.
Hình thức truyền thông này không chỉ nhằm giải quyết vấn đề, mà còn xây dựng nền tảng cho sự tôn trọng, niềm cảm thông và tiến trình chữa lành lâu dài.
6. Tác động của giao tiếp thiêng liêng
Những hoa trái của giao tiếp thiêng liêng bao gồm:
- Củng cố sâu sắc các mối tương quan nhờ tôn trọng nhau,
- Chữa lành các vết thương tình cảm và đổ vỡ trong mối quan hệ,
- Củng cố cộng đoàn nhờ cùng nhau hiểu biết.
Khi giao tiếp được thực hiện với niềm cảm thông và sự chân thành, nó có thể hàn gắn và làm phong phú thêm các kết nối giữa các cá nhân và tập thể.
Ví dụ: Một cộng đoàn vượt qua chia rẽ bằng các buổi họp mặt đối thoại để chữa lành – cho thấy giao tiếp thiêng liêng có thể dẫn đến sự hòa giải và hiệp nhất.
Giao tiếp thiêng liêng vượt khỏi sự trao đổi ngôn từ thông thường – nó nuôi dưỡng mối dây tình cảm, thúc đẩy sự tha thứ, và tạo nền tảng cho sự phát triển chung và tình liên đới – từ đó chuyển hóa biến đổi cả các mối tương quan lẫn cộng đoàn.
7. Ba bước hành động cụ thể
Mỗi người cần thực hành những phương cách thiêng liêng giúp giao tiếp trở nên có ý nghĩa và nuôi dưỡng sự kết nối sâu xa.
Ba bước hành động cụ thể gồm:
1/ Chia sẻ “nỗi niềm dễ bị tổn thương” trong trò chuyện cách cởi mở và chân thành để xây dựng niềm tin.
2/ Lắng nghe như thể mỗi tiếng nói của người đối diện đều mang giá trị sâu sắc, thể hiện sự tôn trọng và hiện diện chăm chú.
3/ Sử dụng đối thoại để hàn gắn chia rẽ và chữa lành vết thương, xem giao tiếp như một khí cụ cho sự hòa giải và thấu hiểu.
“Lời nói là những hạt giống. Cách ta sử dụng chúng sẽ tạo nên sự kết nối hoặc chia cách. Hãy chọn lựa cách khôn ngoan.” Lời mời gọi này truyền cảm hứng để thực hiện giao tiếp có chủ đích và cảm thông, dẫn đến sự liên kết vững bền và hiệp nhất sâu sắc hơn trong các mối tương quan.
KẾT LUẬN
Truyền thông là nền tảng cho các mối tương quan giữa người với người, khi có khả năng chuyển tải được niềm tin, sự cảm thông và thấu hiểu – là những điều thiết yếu để phát triển sự gắn bó sâu sắc.
Ba chiều kích then chốt của sự kết nối chính là:
- Thấy: nhìn thấy nhân phẩm của từng người.
- Nghe: nghe và trân trọng mọi tiếng nói của tha nhân.
- Lắng nghe: chăm chú nghe để đào sâu vào mối tương quan nhờ dấn thân tin tưởng cách trọn vẹn.
Để xây dựng cộng đoàn, truyền thông có khả năng thúc đẩy đối thoại, niềm nở đón tiếp, kể chuyện và cùng cử hành các nghi thức tập thể nhằm đạt tới các mục tiêu chung.
Cuối cùng, chiều kích thiêng liêng của truyền thông sẽ được thể hiện qua những hành động:
- Chia sẻ “nỗi niềm dễ bị tổn thương”, mở đường cho niềm tin.
- “Lắng nghe cách linh thánh” là tôn trọng phẩm giá người khác.
- “Đối thoại phục hồi” mang lại sự chữa lành và tái thiết các mối tương quan.
Các yếu tố trên đây củng cố một chân lý sâu xa: truyền thông không chỉ là kỹ năng, mà còn là con đường dẫn tới những mối tương quan bền vững, kết nối đích thực và xây dựng những cộng đoàn đầy sức sống. n
Trích Bản tin Hiệp Thông / HĐGMVN, Số 148 (Tháng 7 & 8 năm 2025)
