TRÍCH DẪN
“Trước mặt chúng ta hôm nay là các vị tử đạo tại Việt Nam, những thợ gặt của Thiên Chúa mà Thánh vịnh nói tới:
‘Ai nghẹn ngào ra đi gieo giống,
mùa gặt mai sau khấp khởi mừng.
Họ ra đi, đi mà nức nở, mang hạt giống vãi gieo;
lúc trở về, về reo hớn hở, vai nặng gánh lúa vàng’ (Tv 126,5-6).
Trong ánh sáng của những lời huyền nhiệm này, chúng ta hiểu được ý nghĩa đích thực của những chứng tá lịch sử nơi các vị tử đạo của Hội thánh Việt Nam. Với nước mắt của các ngài, bao hạt giống Tin mừng và ân sủng đã được gieo, từ đó trổ sinh thật phong phú ân huệ đức tin” (Trích bài giảng của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II trong thánh lễ tôn phong hiển thánh cho 117 vị tử đạo Việt Nam, ngày 19/6/1988)
SUY NIỆM
“Làm sao kể lại cho hết?”
Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã hỏi như thế khi nhắc đến lịch sử Hội thánh Việt Nam. Từ năm 1533, khi Tin mừng bắt đầu được rao giảng trên đất Việt, Hội thánh tại Việt Nam đã trải qua ba thế kỷ thử thách, đợt này nối đợt kia, giống như Hội thánh phương Tây trong ba thế kỷ đầu. Hàng ngàn Kitô hữu đã chết vì đạo, nhiều người chết trên núi, trong rừng, nơi những miền đất xa nhà. Ngay cả 117 vị được tuyên thánh ngày 19/6/1988 cũng không thể nhắc tên từng vị: 8 giám mục, 50 linh mục và 59 giáo dân, trong đó có một phụ nữ là Thánh Anê Lê Thị Thành, mẹ của sáu người con.
Đức Thánh Cha chỉ dừng lại ở hai gương mặt. Cha Vinh Sơn Liêm, Dòng Đaminh, chịu tử đạo năm 1773. Cha Anrê Dũng Lạc sinh trong một gia đình ngoại đạo rất nghèo, từ nhỏ được gửi cho một thầy giảng, làm linh mục năm 1823 và đi truyền giáo ở nhiều nơi. Hơn một lần, giáo dân góp tiền chuộc ngài ra khỏi tù, nhưng ngài lại nói: “Ai chết vì đức tin sẽ được lên trời; ngược lại, chúng ta cứ phải trốn tránh liên tục, tiêu tốn tiền bạc để đút lót những kẻ bách hại! Sẽ tốt hơn nhiều nếu cứ để chúng tôi bị bắt và chết”. Ngày 21 tháng 12 năm 1839, ngài bị xử trảm tại Hà Nội.
Nghe qua, câu nói ấy có vẻ liều lĩnh. Nhưng Đức Gioan Phaolô II đặt nó cạnh bài Tin mừng của thánh lễ, nơi Chúa Giêsu nói rõ với các môn đệ rằng họ sẽ bị điệu ra trước vua chúa quan quyền, anh sẽ nộp em, cha sẽ nộp con, và họ sẽ bị mọi người ghét bỏ vì danh Thầy (x. Mt 10,17-22). Chúa không lôi kéo môn đệ bằng những lời hứa dễ nghe. Nhưng Người cũng không để họ một mình: “Khi người ta nộp anh em, đừng lo phải nói gì; vì không phải anh em nói nhưng Thần Khí của Cha anh em sẽ nói cho anh em” (Mt 10,19-20). Thánh Thần là sức mạnh thay cho sự yếu đuối của con người. Phần đông các vị tử đạo của chúng ta là những người bình thường: cha xứ, thầy giảng, giáo dân, người cha người mẹ trong gia đình. Các ngài không có tài ăn nói hơn ai. Các ngài đứng vững nhờ Thần Khí Chúa đã hứa, vì “cái yếu đuối nơi Thiên Chúa thì mạnh mẽ hơn sức mạnh loài người” (1Cr 1,25).
Đức Thánh Cha còn nói đến một cách gieo khác của các ngài. Các vị tử đạo đã mở ra một cuộc đối thoại sâu xa với người dân và văn hóa dân tộc mình. Theo sách giáo lý đầu tiên bằng tiếng Việt, các ngài làm chứng rằng chỉ tôn thờ một Thiên Chúa, Đấng đã dựng nên trời đất; đồng thời các ngài dạy tín hữu tôn trọng và thờ kính tổ tiên theo cách thức của từng vùng miền, trong ánh sáng mầu nhiệm Phục sinh. Nhờ các ngài, người Công giáo Việt Nam biết rằng thờ phượng Thiên Chúa và hiếu thảo với ông bà cha mẹ là hai điều đi chung một đường. Hội thánh không chối từ truyền thống văn hóa của dân tộc, nhưng muốn nhập thể vào truyền thống ấy và góp phần vào sự phát triển đích thực của quê hương.
Từ đau khổ và nước mắt của các ngài, Hội thánh có được “mùa lúa vàng của Thiên Chúa”. Đức Thánh Cha gọi các vị tử đạo là “những bậc thầy của chúng ta”, và nói rằng máu các ngài là nguồn ân sủng để người Kitô hữu Việt Nam lớn lên trong đức tin. Ngài nhắc câu nói quen thuộc của Tertullianô: “Máu các thánh tử đạo là hạt giống làm trổ sinh các Kitô hữu”. Theo ngài, hạt giống ấy còn là những người hôm nay đang âm thầm làm việc trong vườn nho của Chúa, nhiều khi giữa lo âu và hy sinh, đang cầu nguyện cho Nước Cha trị đến ngay trên mảnh đất Thiên Chúa đã đặt họ sống.
Cuối bài giảng, Thánh Gioan Phaolô II trở về với bài đọc thứ nhất: “Linh hồn người công chính ở trong tay Thiên Chúa và không hình khổ nào chạm tới được” (Kn 3,1). Câu này nghe như trái với lịch sử, vì các vị tử đạo đã chịu cực hình quá sức. Nhưng sách Khôn ngoan nhìn xa hơn: kẻ ngu muội tưởng các ngài đã chết, nhưng thật ra các ngài đang ở trong bình an, vì Thiên Chúa đã thử các ngài như thử vàng trong lửa và đón nhận các ngài như của lễ toàn thiêu (x. Kn 3,2-6). Đức Thánh Cha kết thúc bằng một lời cầu chúc: “Nguyện cho mùa gặt của các ngài sẽ kéo dài trong hân hoan!”
Ba mươi tám năm sau, mùa gặt ấy vẫn chưa dừng. Những nhà thờ giáo xứ đông người mỗi sáng Chúa nhật, những gia đình còn giữ giờ kinh tối, những em nhỏ được ông bà cha mẹ chở đi học giáo lý: đó là lúa mọc lên từ hạt giống các ngài đã gieo. Đức tin ấy không tự nhiên mà có. Cha ông đã giữ nó bằng nước mắt, có khi bằng máu, rồi trao lại cho chúng ta.
Hôm nay, khi mừng kính các Thánh Tử đạo Việt Nam, bạn hãy nhớ rằng các ngài trung thành trong những việc nhỏ hằng ngày trước khi trung thành đến giờ phút cuối. Có lẽ bạn sẽ không phải đổ máu vì đức tin. Nhưng mỗi ngày bạn vẫn có những lúc phải chọn: nói thật khi nói dối dễ hơn, tha thứ khi lòng còn muốn giữ lại, ở lại với giờ kinh khi điện thoại đang réo gọi, sống tử tế với người hàng xóm không cùng niềm tin. Người chung quanh nhận ra Đức Kitô qua những chọn lựa ấy trước khi nghe ta nói về Người. Làm chứng cho đức tin trên quê hương Việt Nam hôm nay phần lớn là như thế: sống đạo cách đơn sơ và bền bỉ, để hạt giống các bậc cha ông tiền bối đã gieo tiếp tục sinh bông hạt.
CẦU NGUYỆN
Lạy các Thánh Tử đạo Việt Nam, các ngài đã gieo trong nước mắt để Hội thánh trên quê hương chúng con được gặt trong hân hoan. Chúng con cảm tạ Thiên Chúa vì máu các ngài đã đổ ra, và vì đức tin của cha ông còn được trao đến tay chúng con hôm nay. Xin các ngài cầu bầu cho chúng con biết cậy vào sức mạnh của Thánh Thần khi đức tin bị thử thách, biết giữ đạo trong gia đình như các ngài đã giữ, và biết làm chứng cho Đức Kitô giữa đồng bào mình bằng một đời sống ngay lành, cho đến hơi thở cuối cùng.
Lạy các Thánh Tử đạo Việt Nam, xin cầu cho chúng con. Amen.
Tác giả: Lm. Giuse Phạm Hoài Vũ
