Dẫn nhập

Có những lúc người trẻ nhìn vào chính mình và chỉ thấy một mớ bòng bong: những lỗi lầm cũ, những yếu đuối cứ lặp lại, những lời hứa chưa giữ được, những lần muốn sống tốt hơn nhưng lại sa ngã. Khi ấy, câu hỏi không chỉ là: “Tôi đã làm gì sai?” mà sâu hơn: “Tôi còn đáng được yêu không?” Chính ở điểm rất thật ấy, đoạn thư Thánh Phaolô tông đồ gửi tín hữu Rôma vang lên như một Tin mừng nền tảng: “Đức Kitô đã chết vì chúng ta, ngay khi chúng ta còn là những người tội lỗi” (x. Rm 5,8).

Đoạn Rm 5,6-11 là một trong những đoạn văn sâu nhất của Thánh Phaolô về tình yêu cứu độ. Ngài không nói rằng Thiên Chúa yêu ta sau khi ta đã nên tốt. Ngài cũng không nói rằng Chúa Giêsu chết cho một nhân loại xứng đáng, đạo đức, trong sạch và hoàn hảo. Trái lại, Thánh Phaolô nhấn mạnh một điều có thể làm ta bàng hoàng: “Khi chúng ta còn bất lực”, “khi chúng ta còn là tội nhân”, “khi chúng ta vẫn còn yếu đuối”, Đức Kitô đã chết vì chúng ta (x. Rm 5,6.8.10). Như thế, hoán cải Kitô giáo không bắt đầu từ nỗ lực tự cứu mình (tự độ), nhưng từ việc để mình được đánh động bởi một tình yêu đi bước trước.

Đức Giáo hoàng Phanxicô từng viết trong Evangelii Gaudium: “Thiên Chúa không bao giờ mệt mỏi tha thứ cho chúng ta; chính chúng ta mới mệt mỏi khi xin lòng thương xót của Người.” Ngài còn nói thêm rằng mỗi lần ta bước về phía Đức Giêsu, ta khám phá ra Người đã ở đó, đang chờ ta với vòng tay rộng mở[1]. Đây không phải là một khẩu hiệu thiêng liêng. Đây là một chân lý thần học rất thực: lòng thương xót của Thiên Chúa có trước tội lỗi của ta, mạnh hơn tội lỗi của ta, và mở ra cho ta một tương lai mới.

Bài viết này xin triển khai ba điểm: trước hết, Rm 5,6-11 cho thấy tình yêu Thiên Chúa là tình yêu đi bước trước; kế đến, cái chết của Đức Kitô mặc khải lòng thương xót và tình yêu tha thứ của Thiên Chúa; sau cùng, chính kinh nghiệm được tha thứ trở thành nguyên lý hoán cải cho người trẻ hôm nay.

1. Dung mạo của Thiên Chúa

Thánh Phaolô viết: “Hầu như không ai chết vì người công chính; may ra có ai dám chết vì một người lương thiện chăng. Thế mà Đức Kitô đã chết vì chúng ta, ngay khi chúng ta còn là những người tội lỗi. Đó là bằng chứng Thiên Chúa yêu thương chúng ta” (Rm 5,7-8). Lập luận của Phaolô có lẽ chất vấn chúng ta. Trong kinh nghiệm nhân loại, người ta có thể hy sinh cho người thân, người tốt, người có ơn với mình. Nhưng Thiên Chúa làm điều vượt quá lẽ thường: Người yêu hết thảy mọi người, kẻ cả người bất xứng.

Đây là một nét căn bản trong dung mạo Thiên Chúa được mặc khải nơi Đức Kitô. Thiên Chúa không đợi con người nên tốt rồi mới yêu. Thiên Chúa không đợi ta sạch tội mới đưa tay đón ta trở về. Người đi bước trước như người cha trong dụ ngôn đứa con hoang đàng. Thiên Chúa không đợi ta hoàn hảo. Người đến gần khi ta còn bất lực. Thiên Chúa không đợi ta chứng minh mình đáng yêu. Người yêu ta trước, và chính tình yêu ấy làm ta có khả năng sống một đời sống mới.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với người trẻ hôm nay. Nhiều bạn trẻ có thể mang trong mình một hình ảnh méo mó về Thiên Chúa: một quan tòa nghiêm khắc, luôn ghi vào sổ lỗi lầm của mình. Vì thế, có bạn sau một lần sa ngã thì tránh nhà thờ, xa thánh lễ. Sau vài tháng khô khan thì ngại cầu nguyện. Sau một lỗi lầm lớn thì nghĩ mình không còn xứng đáng quay về… Nhưng đoạn Rm 5 cho thấy một dung mạo khác của Thiên Chúa: khi con người còn là tội nhân, Đức Kitô đã chết vì họ. Tuy nhiên, nói Thiên Chúa yêu tội nhân không có nghĩa là Thiên Chúa xem nhẹ tội lỗi. Nếu tội lỗi không nghiêm trọng, thập giá không cần thiết nữa! Chính cái chết của Đức Kitô cho thấy tội lỗi là bi kịch thật sự, nhưng cũng cho thấy tình yêu Thiên Chúa còn thật hơn nhiều. Thập giá không phải là bằng chứng Thiên Chúa ghét nhân loại tội lỗi, nhưng là bằng chứng Thiên Chúa yêu nhân loại đến cùng. Nơi thập giá, dung mạo của một Thiên Chúa yêu con người ngay trong tình trạng tội lỗi được tỏ lộ cách trọn vẹn: Người không đứng xa để chờ con người tự sửa mình, nhưng đi bước trước để cứu độ con người.

2. Kinh nghiệm được tha thứ

Nếu Thiên Chúa thực sự là Đấng như thế, thì người tội lỗi có thể kinh nghiệm sự tha thứ của Người như thế nào? Thánh Phaolô trong Rm 5,6-11 chia sẻ với niềm xác tín: “Đức Kitô đã chết vì chúng ta.” Đây là câu phải được đọc chậm rãi trong nguyện cầu. Không chỉ “Đức Kitô chết cho nhân loại” theo nghĩa rộng, nhưng “Đức Kitô chết cho tôi”, cho con người cụ thể này, với lịch sử cụ thể này, với những yếu đuối cụ thể này. Tôi là một người tội lỗi, nhưng có một tình yêu đã chết cho tôi.

Chính ở đây ta chạm đến trái tim của kinh nghiệm được thứ tha. Tha thứ không phải là Thiên Chúa giả vờ như tội không xảy ra. Tha thứ là Thiên Chúa đi vào tận nơi tội lỗi làm đổ vỡ con người, để tái lập tương quan. Thánh Phaolô dùng các từ rất hình tượng: được nên công chính nhờ máu Đức Kitô, được cứu khỏi cơn thịnh nộ, được hòa giải với Thiên Chúa nhờ cái chết của Con Người, và được cứu nhờ sự sống của Người (x. Rm 5,9-10). Đức Giáo hoàng Phanxicô trong Misericordiae Vultus nhấn mạnh rằng lòng thương xót được trao ban trong ơn tha thứ, đem lại sự an ủi và mở ra cho con người con đường trở về[2]. Điều này rất quan trọng đối với người trẻ. Có những người trẻ sợ xưng tội vì nghĩ tòa giải tội là nơi mình bị mắng. Có những người xấu hổ vì cứ phạm đi phạm lại. Có những người thấy mình đạo đức nửa vời nên không dám trở lại… Nhưng Bí tích Hòa Giải đâu phải là nơi Thiên Chúa làm nhục tội nhân. Đó là nơi Thiên Chúa phục hồi phẩm giá cho từng người.

Một hình ảnh đơn sơ có thể giúp người trẻ dễ hiểu. Có một bạn trẻ làm vỡ chiếc bình quý trong nhà. Bạn ấy sợ quá nên giấu mảnh vỡ dưới gầm giường. Càng giấu, lòng càng nặng. Một ngày, người cha phát hiện. Thay vì chỉ la mắng, ông ngồi xuống nhặt từng mảnh sành, hỏi con có bị thương không, rồi cùng con dọn dẹp. Chiếc bình có thể không còn như cũ, nhưng tương quan cha con được chữa lành vì đứa con dám ra khỏi chỗ trốn.

Tội lỗi cũng vậy. Tội làm vỡ điều gì đó trong ta. Nhưng điều nguy hiểm nhất là ta cứ giấu mảnh vỡ một mình. Thiên Chúa không đến để chà đạp lên mảnh vỡ ấy. Người đến để chữa lành. Phần ta, khi dám để Chúa nhìn thấy những mảnh vỡ, những thương tổn nơi mình, thì kinh nghiệm được tha thứ bắt đầu.

3. Động lực hoán cải

Nếu Thiên Chúa đã yêu ta khi ta còn là tội nhân, vậy ta có cần hoán cải không? Câu trả lời của Tin Mừng là: chính vì được yêu, được tha thứ, ta càng cần và càng có thể hoán cải. Lòng thương xót không phải là chiếc chăn ấm để ta ngủ yên trong tội lỗi. Lòng thương xót là bàn tay kéo ta đứng dậy, làm lại và tiến lên phía trước. Người trẻ cần biết điều này cách quân bình: Thiên Chúa yêu con vô điều kiện, nhưng tình yêu ấy cần con cộng tác bằng hành động hoán cải trở về.

Rm 5 nói đến “hoà giải”. Hòa giải không chỉ là bỏ qua lỗi lầm, nhưng là phục hồi tương quan. Khi con người phạm tội, tương quan với Thiên Chúa, với tha nhân, với chính mình và với thụ tạo bị tổn thương. Khi được hòa giải nhờ Đức Kitô, con người được đưa vào một đời sống mới. Vì thế, hoán cải không chỉ là hối hận. Hoán cải là đổi hướng, đổi cách nhìn, đổi cách yêu, đổi cách sống. Hoặc nói như thánh Carlo Acutis: “Hoán cải không gì khác hơn là chuyển hướng cái nhìn từ thấp lên cao; chỉ cần một chuyển động đơn sơ của đôi mắt.”

Trong mục vụ, hòa giải được hiểu như là một hành trình hơn là một khoảnh khắc cảm xúc. Có những bạn sau một buổi tĩnh tâm rất sốt sắng, khóc nhiều, quyết tâm mạnh mẽ. Nhưng vài tuần sau, các thói quen cũ quay lại. Họ thất vọng và nghĩ mình giả dối. Thật ra, hoán cải có thể bắt đầu bằng một giọt nước mắt, nhưng phải tiếp tục bằng những chọn lựa nhỏ mỗi ngày. Xóa một ứng dụng dẫn mình vào cám dỗ. Nói thật với một người đồng hành. Sắp xếp lại giờ ngủ. Tập cầu nguyện năm phút mỗi ngày. Xin lỗi người mình làm tổn thương. Trở lại với Bí tích Hòa Giải. Tập làm một việc tốt âm thầm.

Đức Phanxicô có một trực giác mục vụ rất quan trọng: câu chuyện về lòng tha thứ có thể được nói đi nói lại mà không nhàm, vì con người luôn cần nghe lại rằng mình còn có thể bắt đầu. Trong Evangelii Gaudium, ngài mời gọi người tín hữu thưa với Chúa: “Lạy Chúa, con đã để mình bị lừa dối; bằng muôn ngàn cách con đã tránh né tình yêu của Chúa, nhưng nay con lại ở đây, để tái lập giao ước với Chúa. Con cần Chúa. Xin cứu con một lần nữa.”[3] Lời cầu này rất hợp với người trẻ, vì nó không giả vờ rằng ta chưa từng tránh né Chúa. Nó nhìn nhận sự thật, nhưng đặt sự thật ấy trong vòng tay cứu độ.

Một bạn trẻ có thể cầu nguyện rất đơn sơ: “Lạy Chúa Giêsu, con không biết phải bắt đầu lại thế nào. Nhưng nếu Chúa đã chết cho con khi con còn là tội nhân, xin giúp con tin rằng hôm nay con vẫn có thể trở về.” Một lời cầu như thế có khi còn thật hơn nhiều lời đạo đức trơn tru. Hoán cải bắt đầu khi người ta thôi chạy trốn ánh mắt của Chúa. Ánh mắt ấy không phải ánh mắt kết án, nhưng là ánh mắt làm cho Phêrô khóc lóc rồi đứng lên.

Từ đây, có thể nói đến “nguyên lý hoán cải” theo Rm 5: không phải sợ hãi làm ta đổi đời sâu xa, mà là tình yêu. Sợ hãi có thể khiến ta tránh một lỗi trong một thời gian. Nhưng chỉ khi con người nhận ra mình được yêu và được tha thứ, tình yêu ấy có thể trở thành động lực giúp họ thay đổi tận bên trong. Điều này không loại bỏ lòng kính sợ Thiên Chúa. Nhưng kính sợ Kitô giáo không phải là nỗi khiếp đảm của nô lệ. Đó là sự run rẩy của người biết mình được yêu quá nhiều và không muốn đánh mất tình yêu ấy.

Khi một người trẻ thật sự tin rằng “có một tình yêu đã chết cho tôi”, bạn ấy sẽ bắt đầu nhìn đời mình khác đi. Thân xác không còn là món đồ để tiêu thụ. Tự do không còn là muốn gì làm nấy. Các tương quan không còn là nơi lợi dụng nhau. Tội lỗi không còn là trò chơi vô hại. Và Bí tích Hòa Giải không còn là nơi đáng sợ, nhưng là cửa nhà Cha.

Tạm kết

Đoạn thư Rm 5,6-11 đặt ta trước trung tâm của Đức tin Kitô giáo: Đức Kitô đã chết cho ta khi ta còn là tội nhân. Đây là nền tảng của mọi hoán cải. Con người không trở về với Chúa để được Chúa bắt đầu yêu. Con người trở về vì khám phá ra mình đã được yêu từ muôn thuở. Tình yêu ấy không dễ dãi, vì nó đi qua thập giá. Nhưng chính vì đi qua thập giá, tình yêu ấy đáng tin tuyệt đối.

Với người trẻ hôm nay, sứ điệp này vừa chữa lành vừa đòi hỏi. Chữa lành, vì không ai bị đóng khung vĩnh viễn trong quá khứ của mình. Đòi hỏi, vì ai đã cảm nhận được tình yêu này thì không thể tiếp tục sống như thể tình yêu ấy không quan trọng. Thiên Chúa luôn tha thứ, luôn chờ đợi, luôn mở cửa. Nhưng Người không muốn ta chỉ đứng mãi ngoài ngưỡng cửa. Người muốn ta bước vào nhà, ngồi vào bàn, nhận lại áo mới, và học sống như người con.

Ước sao mỗi lần nhìn lên cái chết của Chúa Giêsu, ta thấy rõ điều này: tôi là một người tội lỗi, nhưng không bị tội lỗi định nghĩa sau cùng. Có một tình yêu đã chết cho tôi. Có một Đấng không mệt mỏi tha thứ. Có một vòng tay vẫn mở, một khởi đầu mới vẫn chờ. Và có lẽ, trong những ngày mệt mỏi nhất, người trẻ chỉ cần bắt đầu bằng một lời nguyện: “Lạy Chúa, con đây.” Thiên Chúa đã ở đó rồi, không phải với cuốn sổ kết án trên tay, nhưng với trái tim của Người Cha không bao giờ thôi chờ đợi.

[1] Tông huấn Evangelii Gaudium (24.11.2013), số 3.

[2] Misericordiae Vultus (Dung mạo lòng thương xót), số 9.

[3] Tông huấn Evangelii Gaudium, số 3.