Một cuốn sách mới, Trí tuệ nhân tạo và Giáo hội Công giáo: Những thách đố, phân định và niềm hy vọng trong thời đại kỹ thuật số (Artificial Intelligence and the Catholic Church: Challenges, Discernment and Hope in a Digital Age), tìm hiểu những vấn đề luân lý, thần học và mục vụ do sự phát triển nhanh chóng của AI đặt ra trong xã hội cũng như trong đời sống và sứ mạng của Giáo hội.

Cuốn sách do hai tác giả Leo-Martin Angelo R. Ocampo, OP, và Ivan Efreaim A. Gozum, OP, biên soạn, được nhà xuất bản Claretian Communications phát hành. Cả hai đều là giảng viên của Học viện Tôn giáo và là cộng tác viên nghiên cứu tại Trung tâm Thần học, Tôn giáo học và Đạo đức học thuộc Đại học Giáo hoàng và Hoàng gia Santo Tomas ở Manila.

Dựa trên các lĩnh vực thần học, luân lý học và khoa học xã hội, hai tác giả tiếp cận AI không chỉ như một đổi mới công nghệ, nhưng như một sự phát triển đang làm biến đổi các mối tương quan của con người, công việc, giáo dục, truyền thông, quản trị và đời sống xã hội.

Vượt lên trên nỗi sợ hãi và sự say mê

Cuốn sách ra đời trong bối cảnh Giáo hội Công giáo tiếp tục đào sâu suy tư về những cơ hội và thách đố do trí tuệ nhân tạo mang lại.

Trong Thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Thánh cha Lêô XIV đặt AI và các công nghệ mới nổi khác vào số những “điều mới mẻ” đặc trưng cho thời đại hiện nay. Ngài kêu gọi sự khôn ngoan và tinh thần cùng nhau phân định, để việc phát triển công nghệ luôn hướng đến phẩm giá con người và công ích.

Đức Thánh Cha cảnh báo về cả sự nhiệt tình thiếu suy nghĩ đối với công nghệ lẫn nỗi sợ hãi vô căn cứ trước công nghệ. Thay vào đó, ngài kêu gọi một cách tiếp cận đặt nền tảng trên phẩm giá con người, sự ưu tiên dành cho người nghèo, việc chăm sóc công trình tạo dựng và nỗ lực kiến tạo hòa bình.

Trọng tâm của sự phân định này là một câu hỏi căn bản: Làm thế nào để con người có thể vẫn thực sự là con người trong một thế giới ngày càng được công nghệ hóa?

Ocampo và Gozum triển khai câu hỏi này xuyên suốt cuốn sách. Thay vì chỉ đặt vấn đề liệu có nên chấp nhận hay loại bỏ AI, các tác giả xem xét cách thức AI có thể được thiết kế, quản trị và sử dụng nhằm phục vụ con người và các cộng đồng.

Phần thảo luận của họ đề cập đến những vấn đề như tự do và trách nhiệm, các mối tương quan giữa con người, giáo dục và việc làm, truyền thông, quản trị và công ích. Các tác giả cũng xem xét những hệ quả của AI đối với giáo dục tôn giáo, hoạt động mục vụ, việc loan báo Tin mừng và suy tư thần học.

Vì thế, đối với các tác giả, AI không đơn thuần là một vấn đề kỹ thuật. Sự phát triển của nó đặt ra những câu hỏi căn bản về ý nghĩa của việc làm người, cũng như về hình thái xã hội mà nhân loại mong muốn xây dựng.

“Sự khôn ngoan, sáng suốt về luân lý và niềm hy vọng của Tin mừng”

Trong lời tựa của cuốn sách, Đức Hồng y José F. Advincula, Tổng Giám mục Manila, mô tả trí tuệ nhân tạo là “một trong những biến đổi quan trọng nhất của thời đại chúng ta”.

Ngài nhận xét rằng AI đang nhanh chóng thay đổi cách con người làm việc, giao tiếp, quản trị, học tập và hiểu về chính mình. Đối với Giáo hội, sự biến đổi này không phải là lý do để rút lui, nhưng là lời mời dấn thân.

Đức Hồng y viết rằng Giáo hội được mời gọi đối diện với những thách đố của trí tuệ nhân tạo “bằng sự khôn ngoan, sáng suốt về luân lý và niềm hy vọng của Tin mừng.”

Ngài đánh giá cao các tác giả vì đã cho thấy cách Giáo hội có thể trung thành đồng hành với nhân loại khi AI ngày càng trở thành một phần gắn liền với đời sống thường nhật.

Cuốn sách cũng nhận được những đánh giá tích cực từ các thần học gia bên ngoài Philippines.

Cha Daniel Patrick Huang, SJ, điều phối viên chuyên ngành Truyền giáo học tại Đại học Giáo hoàng Gregoriana ở Rôma, nhận định cuốn sách này như là một công trình nhập môn có giá trị về trí tuệ nhân tạo, trong bối cảnh ảnh hưởng của công nghệ này đối với đời sống con người ngày càng trở nên rõ rệt.

Ngài nhấn mạnh sự quan tâm của các tác giả đối với cả những khả năng lẫn những nguy cơ của AI, cũng như điều mà ngài gọi là cách tiếp cận “niềm hy vọng thực tế”, gắn liền với truyền thống tri thức của Dòng Đa Minh.

Stephan van Erp, OP, Giáo sư Thần học Căn bản tại Đại học KU Leuven và Giáo sư cộng tác tại Đại học Công giáo Australia, cũng mô tả cuốn sách là “một giáo trình trình nhập môn kịp thời và giàu thông tin về trí tuệ nhân tạo.”

Ông đặc biệt lưu ý đến việc cuốn sách khảo sát những hệ quả của AI đối với giáo dục và nền kinh tế, đồng thời đối thoại với các vấn đề về sự thật, công lý, phẩm giá con người và niềm hy vọng.

Một tiếng nói Philippines trong cuộc đối thoại toàn cầu

Đối với Ocampo và Gozum, cuộc đối thoại về trí tuệ nhân tạo cuối cùng không thể tách rời khỏi sứ mạng của Giáo hội là bảo vệ phẩm giá con người và đồng hành với con người giữa những biến đổi xã hội nhanh chóng.

Công trình của hai tác giả cũng phản ánh sự quan tâm ngày càng gia tăng của các thần học gia Công giáo tại Philippines đối với những vấn đề phát sinh từ quá trình chuyển đổi kỹ thuật số của xã hội.

Khi AI ngày càng được tích hợp vào đời sống thường nhật, thách đố không còn chỉ là hiểu xem công nghệ có thể làm được những gì. Thách đố còn là phân định con người nên làm gì với công nghệ ấy – và những giá trị nào phải hướng dẫn các lựa chọn đó.

Cuốn sách mới này góp thêm một tiếng nói thần học của Philippines vào cuộc đối thoại toàn cầu, đồng thời kêu gọi tiến bộ công nghệ phải luôn phục vụ con người, các mối tương quan nhân loại và công ích.

Tác giả: Cha Kasmir Nema, SVD, và Nữ tu Helen Ann Palacay, FMIJ – Manila

Nguồn: vaticannews