Trong bài chia sẻ nhân dịp kỷ niệm mười năm Tông huấn Amoris laetitia, Đức Hồng y Protase Rugambwa mời gọi nhìn nhận các gia đình Kitô hữu không chỉ như những người cần được Giáo hội chăm sóc mục vụ, nhưng còn là những chủ thể tích cực, cùng chịu trách nhiệm về sứ mạng của Giáo hội.

Qua bí tích Hôn phối, các đôi vợ chồng xây dựng một “Giáo hội tại gia”, nơi đức tin được nuôi dưỡng và trao truyền giữa các thế hệ. Nhưng sứ mạng của gia đình không dừng lại trong phạm vi gia đình. Những kinh nghiệm sống của các đôi vợ chồng, từ việc giáo dục con cái đến những khó khăn trong đời sống hôn nhân, còn có thể đóng góp thiết thực cho công cuộc mục vụ và đào tạo của Giáo hội.

Đức Hồng y đặt ra một câu hỏi đáng suy nghĩ: Sau mười năm Amoris laetitia, các gia đình đã thực sự được trao một vai trò tích cực hơn trong việc đào tạo chủng sinh, phó tế và những người làm mục vụ hay chưa?

Từ kinh nghiệm của các Cộng đoàn Kitô hữu nhỏ tại Đông Phi, ngài cho thấy một mô hình sống động của Giáo hội hiệp hành: các gia đình cùng tham gia hoạch định, cộng tác và đảm nhận những sứ vụ cụ thể trong cộng đoàn. Nhờ đó, các giáo xứ dần trở thành “gia đình của các gia đình”, nơi mọi người không còn xa lạ với nhau, nhưng cùng chia sẻ trách nhiệm và góp phần loan báo Tin mừng.

Vì thế, việc canh tân mục vụ gia đình không chỉ là làm nhiều hơn cho các gia đình, mà còn là tạo điều kiện để chính các gia đình tham gia tích cực hơn vào sứ mạng của Giáo hội.

Sau đây là toàn văn bản dịch Việt ngữ bài chia sẻ “Các gia đình Kitô hữu là chủ thể của sứ mạng Giáo hội - Đón nhận tình yêu hôn nhân và gia đình như động lực cho sứ mạng của Đức Hồng y Protase Rugambwa trong cuộc gặp gỡ “Mười năm sau Amoris laetitia” diễn ra tại Vatican từ ngày 07-14/10/2026.

_____________________

Bài chia sẻ của Đức Hồng y Protase Rugambwa

Các gia đình Kitô hữu là chủ thể của sứ mạng Giáo hội

Đón nhận tình yêu hôn nhân và gia đình như động lực cho sứ mạng

Thứ Ba, ngày 13 tháng 10 năm 2026

Dẫn nhập

Vào ngày thứ năm của buổi gặp gỡ này, tôi khiêm tốn mời quý vị nhìn vào thực tại của các gia đình Kitô hữu không chỉ như những đối tượng nhận sự chăm sóc mục vụ của Giáo hội, mà còn như những chủ thể tích cực trong sứ mạng của Giáo hội. Bốn ngày qua, chúng ta đã lắng nghe và làm việc về tất cả vấn đề liên quan đến việc phát triển công tác chăm sóc mục vụ gia đình sau Amoris Laetitia. Xin để chủ đề của ngày hôm nay giúp chúng ta phân định thêm xem làm thế nào Tông huấn này đang thúc đẩy chúng ta hướng về một Giáo hội thi hành sứ mạng cùng với và qua các gia đình, những gia đình cần được hiểu như các tác nhân tích cực của hoạt động truyền giáo. Vì vậy, hôm nay, sau mười năm Amoris Laetitia, chúng ta cần tự hỏi: chúng ta đã học được gì về vai trò chủ động truyền giáo của chính các đôi vợ chồng và các gia đình?

Đôi nét lịch sử

Xét từ góc độ lịch sử, cần lưu ý rằng trước hết, Tông huấn trình bày những ý tưởng rút từ giáo huấn của Công đồng Vatican II, đặc biệt về sứ vụ của người giáo dân trong bối cảnh Giáo hội tại gia. Qua bí tích Hôn phối, các đôi vợ chồng Kitô hữu hình thành một dạng Giáo hội tại gia, mà vai trò của Giáo hội tại gia này là thiết yếu đối với việc giảng dạy và truyền đạt đức tin.

Thứ hai, Tông huấn cũng dựa trên giáo huấn của các Đức Giáo hoàng sau Công đồng Vatican II về hôn nhân và đời sống gia đình. Không cần nêu nhiều ví dụ, chúng ta có thể trích giáo huấn của Đức Giáo hoàng Phaolô VI khi ngài nói: “Chính các đôi vợ chồng, qua vai trò lãnh đạo của họ… trở thành những tông đồ đối với các đôi vợ chồng khác.” Giáo huấn tương tự cũng được Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II vang vọng trong Familiaris Consortio, số 21.

Tác động của Tông huấn đối với đời sống và sứ mạng của Giáo hội

Không lặp lại những điều đã được trình bày với chúng ta, chúng ta biết Tông huấn này đã khơi dậy một làn sóng canh tân và củng cố công tác chăm sóc mục vụ gia đình, trong tất cả sự đa dạng của các gia đình. Bên cạnh cách tiếp cận lấy gia đình làm trung tâm, nhiều giáo phận và giáo xứ đã tìm thấy nơi Tông huấn sự khích lệ để phát triển và chăm lo không chỉ việc chuẩn bị hôn nhân, việc đồng hành với các đôi vợ chồng cũng như với những người tái hôn, mà còn cả việc tham gia vào các hoạt động mục vụ khác. Gia đình đã trở thành điểm giao thoa của mọi lĩnh vực trong công cuộc mục vụ. Quả thực, gia đình được nhìn nhận rõ ràng là nơi hội tụ của các thế hệ, nơi các giá trị được truyền trao, đức tin được sống và tương lai của cả cá nhân cũng như xã hội được định hình. Chắc chắn, các gia đình và các đôi vợ chồng đang tham gia vào nhiều sứ vụ khác nhau. Hơn nữa, thật đáng khích lệ khi thấy nhiều cách tiếp cận mục vụ tập trung vào việc đón tiếp, đồng hành và phân định nhu cầu của con người, dù đã chịu phép Rửa hay chưa, đã kết hôn hay đã tái hôn, đang được thúc đẩy qua các phong trào, hiệp hội và nhiều nhóm tín hữu khác nhau. Việc đồng hành và phân định mục vụ đối với từng cá nhân và các nhóm người, trong sự đa dạng của bậc sống của họ, đã làm lộ ra những thực tại mà cho đến lúc đó có thể chưa được chú ý. Chính ở đây, chúng ta thấy các gia đình và các đôi vợ chồng đang chuyển từ việc chỉ là những người nhận sự chăm sóc mục vụ sang việc trở thành những người tham gia tích cực và những chủ thể đồng trách nhiệm trong sứ mạng của Giáo hội. Có lẽ ở đây chúng ta nên tự hỏi: các sứ vụ khác nhau đang xuất hiện và có sự tham gia của các gia đình cần được nhìn nhận, phát triển thêm như thế nào, và cần thực hiện những bước cụ thể nào?

Việc các gia đình tham gia như những chủ thể tích cực của hoạt động mục vụ được nâng đỡ rất nhiều bởi những kinh nghiệm cụ thể mà họ đã có được với tư cách là những Kitô hữu trung thành và dấn thân. Những kinh nghiệm này có thể được sử dụng không chỉ trong nỗ lực nâng đỡ sự lớn mạnh của sứ mạng Giáo hội, mà còn trong việc định hình việc đào tạo những người được mời gọi đồng hành với họ. Ở một số nơi, đã có những bước đi được thực hiện, chẳng hạn như việc vận động các đôi vợ chồng và các gia đình hỗ trợ sự phát triển kinh tế của Giáo hội và các cơ sở của Giáo hội. Một điều rất đáng khích lệ nữa là sự hỗ trợ dành cho công tác đào tạo các nhân sự mục vụ, giúp họ định hình bản thân thông qua những trải nghiệm thực tế về đời sống hôn nhân, vai trò làm cha mẹ cũng như các thực tại khác của gia đình và xã hội. Những vấn đề và thách thức cụ thể mà các gia đình cũng như toàn xã hội đang đối diện được chia sẻ với các mục tử, nhờ đó các mục tử được vun đắp và hoàn thiện hơn qua những trải nghiệm này. Ở đây xuất hiện một câu hỏi rất thú vị: trong mười năm Amoris Laetitia này, các đôi vợ chồng và các gia đình ở địa phương chúng ta có được trao một vai trò tích cực hơn trong việc đào tạo các chủng sinh, các phó tế và những người làm mục vụ khác hay không? Chúng ta cũng hãy tự hỏi liệu chúng ta đã học được điều gì mới từ sự tham gia của họ trong lãnh vực này, và có thể thực hiện thêm những bước nào. Đây là những câu hỏi mở có thể giúp chúng ta tìm ra hướng đi nhằm thúc đẩy sứ vụ tích cực của các gia đình.

Kinh nghiệm của châu Phi về Giáo hội là Gia đình và thực tại của các Cộng đoàn Kitô hữu nhỏ cho sứ mạng (Small Christian Communities (SCC))

Khi tôi sắp kết thúc bài phát biểu ngắn này, xin cho phép tôi chia sẻ với quý vị kinh nghiệm của tôi về việc thúc đẩy sứ vụ tích cực của các gia đình và các đôi vợ chồng, được nâng đỡ bởi cách hiểu của người châu Phi về Giáo hội là Gia đình[1] cùng với việc phát triển, thiết lập các cơ cấu Cộng đoàn Kitô hữu nhỏ (SCC). Cách hiểu về Giáo hội là Gia đình quả thực đã nuôi dưỡng một ý thức mạnh mẽ về sự thuộc về, khiến gia đình của Thiên Chúa cùng bước đi và sẵn sàng phục vụ trong tinh thần cộng tác. Đây chính là một lối sống làm Giáo hội theo tinh thần hiệp hành, đã được kinh nghiệm ở Đông Phi từ khi các cơ cấu SCC được giới thiệu và thiết lập vào thập niên 1970, như những đơn vị lý tưởng của hoạt động mục vụ, nhằm thúc đẩy sự cộng tác và đồng trách nhiệm của các tín hữu trong đời sống và sứ mạng của Giáo hội. Đó là một bước chuyển đã làm cho các giáo xứ được biến đổi thành “gia đình của các gia đình”, nơi các tín hữu không xa lạ với nhau mà dễ dàng tương tác, lên kế hoạch và đóng góp vào sứ mạng cao quý là loan báo Tin mừng. Trong các cơ cấu này, nhiều sứ vụ dành cho người giáo dân tại địa phương đã được phát triển như: mục vụ kết nối cộng đồng, mục vụ bí tích, mục vụ phát triển kinh tế, mục vụ phát triển phụ nữ, mục vụ chăm sóc sức khỏe gia đình và cộng đồng, mục vụ giới trẻ, cũng như mục vụ cổ vũ ơn gọi đời thường và đời sống thánh hiến (bao gồm cả việc đào tạo và hỗ trợ các nhân sự mục vụ tương lai) – các gia đình và các cặp vợ chồng đã thực sự dấn thân vào đời sống và sứ mạng của Giáo hội thông qua việc tham gia vào các hoạt động mục vụ đa dạng.[2] Lối tham gia sứ vụ này được mở rộng qua các hiệp hội giáo dân, các phong trào và các nhóm, nơi những sáng kiến ấy được hoạch định và nâng đỡ về mặt mục vụ bởi cả các mục tử lẫn các nam nữ tu sĩ.

Đằng sau tất cả những điều này, và như một nền tảng đặc biệt trong bối cảnh châu Phi, chúng ta cần thúc đẩy sự hiểu biết về Giáo hội như là Gia đình, theo như Đức Gioan Phaolô II đã đề xướng (trong Tông huấn Ecclesia in Africa, số 63). Được định hướng bởi công cuộc canh tân mục vụ và truyền giáo, điều này cần được thực hiện theo cách thức sống của một Giáo hội hiệp hành, đặt nền tảng trên tinh thần hiệp thông và tham gia để thực thi sứ mạng của toàn thể Dân Chúa.

Tác giả: Đức Hồng y Protase Rugambwa (amorislaetitia.va)

[1] Gioan Phaolô II, Tông huấn hậu Thượng hội đồng Ecclesia in Africa (14-9-1995).

[2] Protase Rugambwa, Sứ vụ và sự cộng tác trong các Cộng đoàn Kitô hữu nhỏ, “Các cộng đoàn tại giáo phận Rulenge – Tanzania, một nghiên cứu điển hình”, Đại học Lateranô – Rôma, 1998 (luận án tiến sĩ), tr. 136-143.