WHĐ
(20.05.2010) – Hằng trăm tài liệu liên quan đến những cuộc điều tra của Giáo Hội
về các cá nhân và những tác phẩm trong thời Toà án dị giáo đã được
Dĩ nhiên Toà án
dị giáo và Mục lục sách cấm không phải là những trang sử tốt đẹp trong lịch sử
Giáo Hội công giáo, nhưng những tài liệu này sẽ giúp các học giả phân biệt được
chân lý và những điều chỉ là giai thoại lưu truyền, vì những tài liệu này cho
thấy cung cách làm việc của Toà án dị giáo và xua tan những định kiến đã tích tụ
từ lâu. Do không thể tiếp cận kho lưu trữ vốn chỉ mới chính thức mở ra cho công
chúng từ năm 1998, một vài học giả và sử gia đã đưa ra những luận chứng thiếu nền
tảng về mục đích của Giáo Hội trong thời kỳ này.
Đức hồng y
Georges Cottier, nhà thần học của phủ giáo hoàng dưới thời Đức Gioan Phaolô II,
cho biết: vì chỉ tập trung vào những trường hợp trong đó Giáo Hội hành xử rất
khắc nghiệt – như trường hợp kết án Galilê và Giordano Bruno – nên một vài sử
gia đi đến kết luận cho rằng Giáo Hội đã dấn mình vào cuộc chiến tệ hại chống lại
khoa học. Thật là sai lầm khi nhìn những hoạt động của toà án này như cuộc đấu
tranh nhân danh đức tin để chống lại khoa học, trong khi toà án này thực ra chỉ
muốn ngăn ngừa việc phổ biến những tư tưởng chịu ảnh hưởng của Thệ phản. Học giả
Spruit cũng cho biết Toà án dị giáo không nhằm tấn công khoa học và triết học tự
nhiên; đúng hơn một vài cá nhân và tác giả đã bị kết án là về vấn đề nội dung
niềm tin tôn giáo của họ.
Cụ thể là trường
hợp Nicola Copernicus, nhà khoa học người Ba Lan vào giữa thế kỷ 16, người đầu
tiên vào năm 1534 đưa ra giả thuyết về trái đất quay chung quanh mặt trời, lý
thuyết khiến Galilê gặp rắc rối sau này. Khi Copernicus đưa ra giả thuyết đó,
các nhà kiểm duyệt hầu như không biết đến cho tới khi một người Thệ phản viết về
công trình đó, và thế là sách bị liệt vào Mục lục sách cấm. Cho nên Copernicus
bị lên án không phải vì chủ trương trái đất quay chung quanh mặt trời, nhưng vì
bị cho là theo Thệ phản. Thực vậy, toà án không quan tâm đến những ý tưởng và
giải đáp về khoa học ngoại trừ khi những giả thuyết này tác động cách tiêu cực đến
tầm nhìn tôn giáo của Giáo Hội về con người.
Vụ xử án đầu
tiên và duy nhất liên quan thuần tuý đến khoa học là vụ xử Galilê, và đây quả
là một sai lầm lớn. Những tài liệu mới liên quan đến Galilê sẽ được công bố
trong cuốn thứ hai của bộ sách, bàn đến thế kỷ 17, hi vọng sẽ ra mắt vào năm
2014.
Theo các tác giả
biên soạn bộ sách, dựa vào những tài liệu được công bố, các sử gia sẽ có những đánh
giá đúng đắn hơn về lịch sử. Giáo sư Baldini cho rằng chắc chắn Toà án dị giáo đã
tạo nên bầu khí sợ hãi và đe doạ, nhưng nếu nói rằng toà án này đã quá áp bức đến
độ khoa học không thể phát triển, thì đó là khẳng định phóng đại quá mức. Theo
ý kiến của các tác giả biên soạn, phát triển khoa học chủ yếu dựa vào phát triển
kinh tế và kỹ thuật chứ không chỉ do những ý kiến mang tính tôn giáo và văn
hoá.
Ngoài ra, cho
dù Toà án dị giáo vi phạm điều mà ngày nay ta gọi là những quyền căn bản của
con người, thì vẫn phải nhìn nhận rằng toà án này đã đem đến tiến trình xử án mới
và là nền móng cho tiến trình tố tụng ngày nay. Chính từ toà án này mới có những
yếu tố quan trọng như luật sư bào chữa, lời chứng kèm với lời thề, kháng án lên
toà cao hơn…
(Theo CNS)