Đức Thánh cha Lêô XIV đã thực hiện một bước tiến quan trọng nhằm biến một trong những sáng kiến môi trường có tầm ảnh hưởng sâu rộng nhất của Đức Giáo hoàng Phanxicô trở thành hiện thực cụ thể trong đời sống của các định chế Tòa thánh. Qua một sắc lệnh giáo hoàng ban hành ngày 01 tháng 6 năm 2026, Đức Thánh Cha đã thiết lập Quỹ “Fratello Sole” (Anh Mặt Trời), một tổ chức mới của Vatican có trách nhiệm điều phối một dự án nông nghiệp – quang điện (agrivoltaic) quy mô lớn, nhằm cung cấp năng lượng bền vững cho toàn bộ Quốc gia Thành Vatican.

Sáng kiến này đánh dấu một giai đoạn mới trong nỗi lực lâu dài của Tòa thánh nhằm kết hợp trách nhiệm đối với môi trường, đổi mới công nghệ và việc quản trị tài nguyên cách hiệu quả. Không chỉ là một động thái mang tính biểu tượng về sinh thái, dự án hướng đến mục tiêu giúp Vatican hoàn toàn tự chủ về sản xuất năng lượng, đồng thời vẫn duy trì hoạt động nông nghiệp và bảo vệ cảnh quan tự nhiên xung quanh.

Trụ sở của Quỹ Fratello Sole dù sẽ được đặt trong Thành Vatican, nhưng lại hoạt động chủ yếu tại khu vực ngoại lãnh thổ Santa Maria di Galeria, nằm ở phía Tây Bắc thành phố Rôma. Đây là một địa điểm có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử Vatican: từ năm 1957, nơi đây là trung tâm phát sóng của Đài Phát thanh Vatican, một trong những phương tiện truyền thông quan trọng nhất của Giáo hội trong suốt thế kỷ XX.

Theo kế hoạch mới, khu vực này sẽ được xây dựng một hệ thống nông nghiệp – quang điện có khả năng sản xuất điện năng từ nguồn tái tạo, đồng thời vẫn cho phép tiếp tục canh tác trên phần đất bên dưới và xung quanh các tấm pin mặt trời. Dự án hướng đến hai mục tiêu chính là bảo đảm nhu cầu năng lượng của khu phức hợp Đài Phát thanh Vatican và sau đó là tiến tới cung cấp năng lượng cho toàn bộ Quốc gia Thành Vatican.

Dự án này không phải là một sáng kiến xuất hiện trong một sớm một chiều. Nó được khơi nguồn từ tầm nhìn về môi trường sinh thái của Đức Giáo hoàng Phanxicô, đặc biệt qua Thông điệp Laudato Si' công bố năm 2015. Trong văn kiện này, Đức Thánh Cha kêu gọi nhân loại có trách nhiệm hơn trong việc chăm sóc công trình tạo dựng và thúc đẩy việc phát triển các nguồn năng lượng sạch. Sau đó, Đức Phanxicô tiếp tục đào sâu chủ đề này trong Tông huấn Laudate Deum, và đến tháng 6 năm 2024, ngài ban hành Tự sắc Fratello Sole, chính thức khởi động tiến trình dẫn đến việc xây dựng nhà máy năng lượng mới.

Một dấu mốc mang tính quyết định đã diễn ra vào ngày 31 tháng 7 năm 2025, khi Toà thánh và Cộng hoà Ý ký kết một thỏa thuận song phương nhằm quy định khuôn khổ pháp lý cho về việc phát triển dự án trên. Thỏa thuận này chính thức có hiệu lực từ ngày 27 tháng 5 năm 2026, mở đường cho việc thành lập Quỹ Fratello Sole và xúc tiến việc thực hiện dự án.

Khi thiết lập Quỹ này, Đức Thánh cha Lêô XIV đã gọi sáng kiến này là “một dấu chỉ hy vọng cho tương lai”, đồng thời nhấn mạnh rằng việc sản xuất năng lượng và hoạt động nông nghiệp không nhất thiết phải xung đột lợi ích với nhau. Trái lại, dự án hướng đến việc chứng minh rằng tiến bộ công nghệ, sản xuất lương thực và bảo vệ môi trường có thể được kết hợp hài hoà trong cùng một mô hình phát triển bền vững.

Dự án này đặt ra những mục tiêu kỹ thuật đầy kỳ vọng. Theo những giải thích trước đây của Vatican, hệ thống mới sẽ áp dụng các giải pháp kỹ thuật nhằm: duy trì hoạt động nông nghiệp, bảo vệ sự cân bằng thủy văn – địa chất của khu vực, giảm thiểu tối đa tác động môi trường, đồng thời bảo tồn các di sản văn hóa, khảo cổ và cảnh quan thiên nhiên của địa điểm này. Nói cách khác, thành công của dự án sẽ không chỉ được đo bằng sản lượng điện năng tạo ra, nhưng còn bằng khả năng tôn trọng và gìn giữ vùng đất nơi dự án được khai triển.

Đức Thánh cha Lêô XIV đã đích thân đến thăm khu phức hợp Santa Maria di Galeria. Trong chuyến thăm vào tháng 6 năm 2025 này, ngài nhận định rằng sáng kiến trên là cơ hội quý giá để Giáo hội cống hiến cho thế giới một chứng tá cụ thể.Trước những quan ngại ngày càng gia tăng về biến đổi khí hậu, ngài nhấn mạnh trách nhiệm chăm sóc công trình tạo dựng – một chủ đề đã trở thành thành phần không thể thiếu trong Học thuyết Xã hội Công giáo ngày nay.

Ngoài việc quản lý dự án năng lượng hiện tại, Quỹ mới được thành lập còn được trao cho một sứ mệnh rộng lớn hơn. Điều lệ của Quỹ cho phép tổ chức này thúc đẩy các dự án nông nghiệp – quang điện tại những địa điểm khác, hợp tác với các cơ sở khoa học trong việc nghiên cứu năng lượng tái tạo và tham gia các tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực phát triển năng lượng bền vững.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên kéo dài ba năm, Đức Lêô XIV đã bổ nhiệm hai vị lãnh đạo cao cấp của Vatican điều hành Quỹ: Sơ Raffaella Petrini, Chủ tịch Phủ Thống đốc Quốc gia Thành Vatican, giữ chức Chủ tịch Quỹ, và Tổng Giám mục Giordano Piccinotti, Chủ tịch Cơ quan Quản trị Tài sản Tòa thánh, giữ chức Phó Chủ tịch Quỹ.

Việc thành lập Quỹ Fratello Sole cho thấy sự tiếp nối quan trọng giữa hai triều đại giáo hoàng của Đức Phanxicô và Đức Lêô XIV. Dù hai vị Giáo hoàng có những nét riêng trong phong cách lãnh đạo và mục vụ, dự án này minh chứng rằng những sáng kiến lớn của Giáo hội có thể vượt qua giới hạn của từng triều đại và trở thành một phần trong tầm nhìn thể chế lâu dài và bền vững.

Tác giả: Valentina di Giorgio

Nguồn: zenit.org