Triển lãm lớn về Fra Angelico tại Bảo tàng ở Capitole (Roma)

WHĐ (18.06.2009) – Triển lãm kéo dài từ 16-06 đến 05-07-2009, được xem là cuộc triển lãm lớn nhất về Fra Angelico từ rất lâu nay.

“Fra Angelico, bình minh của thời Phục hưng”. Tựa đề của cuộc triển lãm cho thấy cầu nguyện đã trở thành một động cơ sáng tác đối với nghệ sĩ như thế nào.

Fra Angelico, tên thật là Guido di Pietro, sinh tại Vicchio di Mugello năm 1387. Vào dòng Đa Minh, ngài lấy tên là Gioan dòng anh em thánh Đa Minh ở Fiesole. Ít năm trước khi ngài qua đời vào năm 1455, người đương thời gọi ngài bằng biệt hiệu Angelico, vì trước con mắt của họ, các tác phẩm vẽ trên tường của ngài phản ánh một sự thanh thản trong sáng đến độ người ta có thể nói chính các thiên thần đã vẽ các tác phẩm này và cũng vì ngài đã nổi tiếng là con người thánh thiện.

Fra Angelico tiết lộ ngài lấy cảm hứng từ thần học của thánh Thomas Aquino (1225-1274), được gọi là Tiến sĩ Thiên thần.

Đối với Fra Angelico, được Đức Giáo hoàng Gioan-Phaolô II phong chân phước năm 1982, cây cọ, vải vẽ, các panô hay các bức tường trên đó ngài vẽ, tất cả đều là những thứ để loan báo Tin Mừng. Nguồn cảm hứng lớn của ngài là các đoạn Thánh Kinh, Cựu và Tân Ước, cuộc đời các thánh (Phêrô, Phaolô, Phanxicô Assidi, Đa Minh, Catarina thành Sienna…).

Theo sử gia nghệ thuật, Antonio Giordano, giáo sư tại đại học dân chúng ở Roma (UPTER), “nhiều bức họa của Fra Angelico dành cho lòng đạo đức, suy gẫm và chiêm niệm riêng tư”.

Giáo sư lưu ý đến “tính cách đồ sộ của các nhân vật, sự rực rỡ của màu sắc ngài dùng, nét duyên dáng của các gương mặt, đặc biệt là của Đức Trinh nữ và các thiên thần. Và vẻ trang trọng của các Thánh và chứng từ của các thánh tử đạo”.

Nghệ thuật thánh là lĩnh vực nghệ thuật duy nhất thày dòng Đa Minh, thụ phong linh mục vào khoảng năm 1418, sử dụng. Cuộc đời và nhân đức của thánh Têphanô và thánh Lorensô là những chủ đề của các bích họa trang trí nhà nguyện Nicolas, bên trong bảo tàng Vatican, do Đức Giáo hoàng Nicolas V yêu cầu thực hiện.

Theo Antonio Paolucci, giám đốc Bảo tàng Vatican, ngôi nhà nguyện này, vốn là nhà nguyện riêng của Giáo hoàng, không được mấy người trong số hàng ngàn khách hành hương và du lịch biết đến, tuy họ tới để thăm viếng nhà nguyện Sixtine. Nhà nguyện này được xem là một viên ngọc của lịch sử hội họa của thế giới.

Các tác giả viết tiểu sử của ngài cho biết Fra Angelico chỉ cầm cọ để vẽ sau khi đọc một lời nguyện. Ngài có lòng nhân lành và nhạy cảm đến độ khi vẽ ảnh chuộc tội hay gương mặt của Chúa Giêsu chịu đau khổ trong cuộc Thương khó, ngài cảm động rơi nước mắt.

Fra Angelico cũng là tác giả của các bức họa trang trí tu viện thánh Marcô, được thực hiện theo yêu cầu của Đức Giáo hoàng Eugêniô IV. Vào năm 1446, Đức Giáo hoàng đề nghị ngài làm giám mục Florence, nhưng ngài từ chối vì tự nhận mình bất xứng và khẳng định ngài có nhiệm vụ vâng lời trước tiên các bề trên của cộng đoàn.

Mặc dù tài cao và là họa sĩ đã ghi dấu ấn sâu đậm trên lịch sự hội họa trong thời chuyển tiếp từ Trung đại sang Phục hưng, Fra Angelico không hề có một bức tự họa nào.

Ngài không coi trọng việc làm giàu. “Ngài nói sự giàu sang đích thực chỉ có thể là sự bằng lòng với cái ít”, nghệ sĩ Giorgio Vasari, đồ đệ của ngài, đã viết gần một thế kỷ sau khi ngài qua đời.

Tác phẩm lớn nhất của ngài là bức Truyền tin, được lưu giữ tại Bảo tàng Prado ở Madrid. Nhưng đây không phải là bức họa duy nhất của ngài về cuộc gặp gỡ giữa Đức Mẹ Maria và thiên thần Gabriel.

Tại cuộc triển lãm ở Roma (cuộc triển lãm lớn nhất dành cho nghệ sĩ từ năm 1995) cũng có trưng bày bức panô về Truyền tin, thường được lưu giữ ở tu viện Đức Maria đầy Ân sủng ở Milan.

Trong một khung cửa sổ, phía sau thiên thần, người ta thấy có Ađam và Eva. Ở đây Fra Angelico cho chúng ta hiểu rằng Đức Mẹ Maria là Eva mới. Với lời “xin vâng” của Ngài trước Thiên thần, Maria đã đem lại cho nhân loại sự cứu chuộc mà Eva đã làm mất khi bất tuân lời Thiên Chúa.

Phía dưới một bức hình lớn, một số bức họa khổ nhỏ cho thấy nhiều lần Đức Mẹ Maria trong cuộc đời của Ngài, đã lặp lại lời “xin vâng” của Truyền tin: khi Ngài đính hôn với thánh Giuse, khi thăm viếng bà chị họ Êlisabet, khi các mục đồng tới bái lạy và khi dâng Chúa Giêsu vào Đền thánh.

Một số bức họa khác họa lại các khoảnh khắc của cuộc đời thường ngày của Đức Mẹ Maria. Nhiều bức có tựa đề “Mẹ nhân loại” trong đó Mẹ Maria xuất hiện với tất cả sự giản dị, gương mặt biểu cảm và đầy vẻ dịu dàng bên Chúa Hài đồng Giêsu.

“Đối với Fra Angelico, Đức Trinh nữ luôn là Theotokos (Mẹ Thiên Chúa) hay Regina Coeli (Nữ vương thiên đàng)”, giáo sư Giordano nhấn mạnh. Ngài luôn vẽ Đức Mẹ với những nét “của một người mẹ rất dịu hiền bế Chúa Giêsu Hài đồng trên tay”.

Mộ của Fra Angelico nằm tại Roma trong Vương cung thánh đường Santa Maria Sopra Minerva, gần điện Panthéon, trong tu viện nơi ngài mất vào năm 1454. Cũng tại nơi này có mộ thánh Catarina thành Sienna.

Đức Giáo hoàng Gioan-Phaolô II, trong Tự sắc viết vào dịp phong chân phước cho ngài, khẳng định rằng các tác phẩm của ngài “là kết quả của sự hài hòa trọn vẹn giữa cuộc đời thánh thiện và sức sáng tạo hoạt động nơi ngài”, những tác phẩm kêu gọi con người chiêm ngắm “những sự trên trời”.   

(Theo ZENIT)