Trong bối cảnh các đạo luật về trợ tử và an tử tiếp tục được thúc đẩy tại nhiều nơi ở châu Âu, hai diễn biến quan trọng tại Quốc hội Pháp và Vương quốc Anh cho thấy sự kháng cự đối với việc hợp pháp hóa cái chết được trợ giúp y khoa vẫn còn mang ý nghĩa quan trọng về mặt chính trị và luân lý.

Tại Paris, Thượng viện Pháp một lần nữa từ chối thông qua dự luật về cái gọi là “cái chết có hỗ trợ”, trong khi tại Anh, một dự luật gây tranh cãi nhằm hợp pháp hóa trợ tử tại Anh và xứ Wales đã thất bại vì không hoàn tất được quy trình lập pháp trước khi khóa họp Quốc hội kết thúc.

Mặc dù bối cảnh chính trị của mỗi quốc gia khác nhau, cả hai sự kiện đều cho thấy một cuộc tranh luận sâu xa hơn tại châu Âu, không còn chỉ xoay quanh quyền tự quyết cá nhân, nhưng ngày càng tập trung vào việc bảo vệ những người dễ bị tổn thương, những giới hạn của y khoa, và căn tính luân lý của các xã hội đang đối diện với tình trạng dân số già hóa và hệ thống y tế quá tải.

Pháp xác lập một ranh giới đạo đức mới

Vào thứ Hai, ngày 11 tháng 5, Thượng viện Pháp đã áp đảo thông qua một dự luật riêng biệt nhằm tăng cường chăm sóc giảm nhẹ. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau đó, các thượng nghị sĩ đã bác bỏ lần thứ hai đề xuất do chính phủ hậu thuẫn nhằm hợp pháp hóa điều mà những người ủng hộ gọi là “cái chết có hỗ trợ.”

Sau bảy giờ tranh luận, có 151 thượng nghị sĩ bỏ phiếu chống, trong khi 118 người bỏ phiếu thuận.

Kết quả này cho thấy sự chia rẽ sâu sắc trong đời sống chính trị của nước Pháp. Trong khi Hạ viện – Quốc hội Pháp – trước đó đã hai lần thông qua các phiên bản của dự luật, thì Thượng viện một lần nữa từ chối vượt qua điều mà nhiều nhà lập pháp gọi là “một ranh giới luân lý nền tảng”.

Những người phản đối lập luận rằng việc hợp pháp hóa an tử hoặc trợ tử sẽ biến vai trò của y học từ chữa lành và đồng hành trở thành việc cố ý gây ra cái chết.

Những người ủng hộ quyết định của Thượng viện nhấn mạnh rằng cuộc bỏ phiếu này không phải là sự khước từ lòng trắc ẩn, nhưng là sự bảo vệ một quan niệm khác về phẩm giá con người: một phẩm giá được đặt nền trên sự chăm sóc, xoa dịu nỗi đau đớn, tình liên đới và sự đồng hành cho đến khi con người chết tự nhiên.

Quan điểm này đã được Giáo hội Công giáo tại Pháp mạnh mẽ bảo vệ. Đầu năm nay, các giám mục Pháp cảnh báo rằng: “việc cố ý gây ra cái chết không thể được xem là một bước tiến của nhân loại.” Các ngài kêu gọi các nhà lập pháp cũng như người dân chống lại việc hợp pháp hóa trợ tử, đồng thời khẳng định rằng: “một xã hội huynh đệ thực sự được nhận biết qua cách xã hội ấy chăm sóc những thành viên dễ bị tổn thương nhất, chứ không phải qua việc dễ dàng chấp nhận gây ra cái chết cho họ.”

Việc Thượng viện bác bỏ dự luật không nhất thiết chấm dứt tiến trình lập pháp. Chính phủ Pháp hiện có thể triệu tập một ủy ban hỗn hợp nhằm tìm kiếm sự dung hòa giữa hai viện. Nếu các cuộc thương lượng thất bại, dự luật có thể được đưa trở lại cả Hạ viện lẫn Thượng viện để tiếp tục xem xét.

Tuy nhiên, sự phản đối liên tiếp của Thượng viện cho thấy vấn đề này vẫn còn rất xa mới đạt được đồng thuận chính trị, ngay cả tại một trong những quốc gia tục hóa nhất châu Âu.

Dự luật tại Anh sụp đổ trước khi được đưa ra bỏ phiếu

Trong khi đó, tại Anh và xứ Wales, một đề xuất riêng biệt nhằm hợp pháp hóa trợ tử cũng đã thực sự sụp đổ – không phải vì bị bác bỏ trực tiếp, nhưng đơn giản chỉ vì nghị viện không còn đủ thời gian để hoàn tất tiến trình lập pháp qua việc thông qua của Thượng viện.

Dự luật, được Hạ viện thông qua vào tháng 6 năm 2025, có thể cho phép trợ tử đối với những người trưởng thành mắc bệnh nan y với tiên lượng sống dưới sáu tháng.

Theo khuôn khổ đề xuất, bệnh nhân cần được sự chấp thuận của hai bác sĩ và một hội đồng chuyên môn thẩm định, đồng thời chất gây tử vong phải do chính bệnh nhân tự sử dụng.

Ban đầu, những người ủng hộ giới thiệu đây là một hệ thống được kiểm soát chặt chẽ và quy định cẩn trọng. Tuy nhiên, khi được chuyển đến Thượng viện, dự luật đã vấp phải sự xem xét gay gắt ngoài dự kiến.

Từ cuối năm 2025 đến tháng 4 năm 2026, các nghị sĩ đã đề xuất hơn 1.200 sửa đổi. Khối lượng sửa đổi quá lớn khiến tiến trình bị kéo dài đến mức dự luật không thể hoàn tất các giai đoạn lập pháp trước khi Quốc hội bế mạc khoá họp.

Theo thủ tục nghị viện Anh, những dự luật không hoàn tất toàn bộ tiến trình trước khi khóa họp kết thúc sẽ tự động hết hiệu lực và phải bắt đầu lại từ đầu nếu được tái trình.

Charles Falconer, một trong những người cổ võ chính cho dự luật, cáo buộc các đối thủ đã cố tình sử dụng thủ tục nghị viện để ngăn cản việc thông qua đạo luật.

Tuy nhiên, sự thất bại của dự luật cũng diễn ra đồng thời với những dấu hiệu cho thấy công chúng Anh ngày càng thận trọng hơn trước việc hợp pháp hóa trợ tử.

Các cuộc khảo sát cho thấy sự lo ngại về áp lực đối với những người dễ bị tổn thương

Một cuộc khảo sát do tổ chức More in Common thực hiện cho thấy chỉ có 29% người dân Anh muốn dự luật được tái trình ngay lập tức. Ngược lại, 53% cho rằng dự luật ấy hoặc không nên được đưa trở lại, hoặc nếu có thì phải đi kèm với những biện pháp bảo vệ mạnh mẽ hơn nhiều.

Dữ liệu khảo sát cho thấy mối quan ngại đặc biệt mạnh mẽ về việc bảo vệ người cao tuổi, người khuyết tật, người mắc bệnh nan y và những người dễ bị tổn thương về kinh tế khỏi những hình thức ép buộc tinh vi.

Có tới 90% người tham gia khảo sát cho rằng bệnh nhân trước hết cần được bảo đảm tiếp cận chăm sóc giảm nhẹ trước khi bất kỳ hình thức trợ tử nào được xem xét.

71% người được hỏi ủng hộ việc bắt buôc phải có sự phê chuẩn của tòa án đối với từng trường hợp – một biện pháp bảo vệ vốn đã bị loại bỏ trong quá trình thương lượng tại Quốc hội.

Đáng chú ý hơn cả, 95% số người được khảo sát yêu cầu phải có những biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn áp lực từ gia đình, tài chính hoặc xã hội đối với những bệnh nhân đang cân nhắc việc trợ tử.

Những con số này cho thấy rằng, ngay cả nơi những công dân về nguyên tắc có thiện cảm với việc trợ tử, vẫn tồn tại nỗi lo ngại sâu sắc về cách các đạo luật như thế có thể được thực thi trong thực tế, đặc biệt trong bối cảnh hệ thống y tế quá tải và những hoàn cảnh gia đình mong manh về mặt cảm xúc.

Tác giả: Elizabeth Owens

Nguồn: ZENIT - English