Trao đổi với Crux Now, ông Waseem Haddad, chuyên gia về hoạt động liên tôn trong khu vực, khẳng định rằng cho dù có vụ tấn công ngày 23 tháng 10 nhằm vào một nhà thờ Chính thống giáo Hy Lạp tại tỉnh Karak, khiến chín người thiệt mạng và hàng chục người khác bị thương, người Kitô hữu vẫn thuộc về Jordan.

Ông Haddad nói: “Người Kitô hữu có cội rễ sâu xa tại Jordan. Đây là đất nước của họ, và họ tham gia vào đời sống công cộng, chính trị, kinh doanh, giáo dục cũng như mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế. Các Giáo hội Kitô giáo, trường học và tổ chức bác ái đã giữ vai trò lâu đời tại đây, với nhiều hoạt động phục vụ dành cho cả người Kitô hữu lẫn người Hồi giáo”.

Ông tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng của người Kitô hữu đối với toàn khu vực.

Ông nói: “Người Kitô hữu thuộc về khu vực này. Đây là quê hương của họ, và chúng ta cần nói về họ như những công dân và những đối tác trong tương lai của khu vực, một tương lai chung của tất cả mọi người. Sự thuộc về đó phải được thể hiện qua cách người ta được đối xử như thế nào.”

Ông nói thêm: “Chỉ nói những lời tốt đẹp về sự chung sống là chưa đủ, nếu các gia đình vẫn không chắc chắn về các quyền lợi của mình hoặc tương lai của con cái họ. Hoàn cảnh của các Kitô hữu khác biệt đáng kể giữa các nơi trong khu vực”.

Ông Haddad hiện là Giám đốc Chương trình cấp cao phụ trách khu vực Ả Rập tại Trung tâm Đối thoại Quốc tế (KAICIID). Tòa thánh là một thành viên sáng lập với vai trò quan sát viên của KAICIID, tổ chức được Ả Rập Xê Út, Áo và Tây Ban Nha thành lập năm 2012, sau cuộc gặp giữa Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI và Quốc vương Abdullah của Ả Rập Xê Út vào năm 2007.

Ông Haddad nói với Crux Now rằng mặc dù có mong muốn đạt được sự thấu hiểu lớn hơn giữa các tôn giáo tại Trung Đông, công tác này cần thu hút sự tham gia của càng nhiều người càng tốt.

Ông nói: “Có một cam kết chân thành trong khu vực và chúng tôi nhận thấy điều đó nơi các nhà lãnh đạo tôn giáo cũng như các đối tác mà chúng tôi hợp tác rất chặt chẽ. Tuy nhiên, đối thoại vẫn có thể chỉ giới hạn trong những nhóm những người vốn đã có niềm tin vững chắc vào điều đó và cảm nhận được lợi ích của nó”.

Ông giải thích rằng thách thức đặt ra là phải “mở rộng những nhóm đó và thu hút những người có thể chưa nhận ra giá trị của đối thoại”. Ông nói thêm: “Tôi muốn nói rằng hiện nay, đối thoại đang chịu nhiều sức ép, điều đó có nghĩa là sự hiện diện và những nỗ lực của nó càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.”

Ông Haddad nói: “Tuy nhiên, vẫn còn một chặng đường chúng ta phải đi để mọi người có thể thẳng thắn nói về nỗi sợ hãi, sự phân biệt đối xử và quyền công dân chung. Nếu không, những cuộc gặp gỡ và tuyên bố sẽ chẳng có nhiều ý nghĩa trong đời sống thường nhật của họ”.

Hôm thứ Hai, lực lượng an ninh Jordan đã bắt giữ ba người đàn ông liên quan đến vụ tấn công nhà thờ, sau một cuộc đấu súng khiến cả ba nghi phạm đều bị thương.

Ông Haddad cho rằng phản ứng của chính phủ Jordan là một dấu hiệu tích cực cho đất nước. Ông nói: “An ninh và phẩm giá của các Kitô hữu đã được nhìn nhận như một phần trong an ninh và phẩm giá của Jordan. Phản ứng của cộng đồng Kitô giáo cũng đáng chú ý.” Ông nói thêm: “Bất kể nỗi đau thương, các tiếng nói từ Giáo hội địa phương và cộng đồng đã tái khẳng định rằng họ thuộc về Jordan, và bác bỏ việc quy trách nhiệm cho người Hồi giáo về tội ác này.”

Dưới đây là toàn văn bản dịch Việt ngữ cuộc phỏng vấn giữa ông Haddad và Crux Now.

Cuộc phỏng vấn sau đây đã được biên tập một chút để diễn đạt rõ ràng hơn.

Crux Now: Ông đánh giá như thế nào về tình hình đối thoại liên tôn trên toàn khu vực Trung Đông?

Ông Haddad: Có một cam kết chân thành trong khu vực và chúng tôi nhận thấy điều đó nơi các nhà lãnh đạo tôn giáo cũng như các đối tác mà chúng tôi hợp tác rất chặt chẽ. Tuy nhiên, đối thoại vẫn có thể chỉ giới hạn trong những nhóm những người vốn đã có niềm tin vững chắc vào điều đó và cảm nhận được lợi ích của nó.

Thách thức đối với chúng tôi là phải mở rộng những nhóm đó và thu hút những người có thể chưa nhận ra giá trị của đối thoại. Đó chính là công việc mà chúng tôi thực hiện hằng ngày trong khu vực.

Tôi muốn nói rằng hiện nay, đối thoại đang chịu nhiều sức ép, điều đó có nghĩa là sự hiện diện và những nỗ lực của nó càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, vẫn còn một chặng đường chúng ta phải đi để mọi người có thể thẳng thắn nói về nỗi sợ hãi, sự phân biệt đối xử và quyền công dân chung. Nếu không, những cuộc gặp gỡ và tuyên bố sẽ chẳng có nhiều ý nghĩa trong đời sống thường nhật của họ.

Tôi cũng cho rằng chúng ta cần thận trọng, không nên xem mọi khó khăn đều là xung đột tôn giáo. Chiến tranh, tình trạng di tản và những khó khăn kinh tế đều tác động đến mối tương quan giữa những cộng đồng, và những vấn đề đó có thể bắt nguồn từ nhiều yếu tố xã hội khác nhau.

Chẳng hạn, để giải quyết những vấn đề này, chúng ta cần có trách nhiệm chính trị và các thể chế hoạt động hiệu quả. Các nhà lãnh đạo tôn giáo có thể đóng một vai trò hỗ trợ quan trọng, nhưng họ không thể tự mình giải quyết những vấn đề đó. Vai trò của họ là thiết yếu, bởi họ có thể phản bác những định kiến ngay trong cộng đồng của họ và lên tiếng khi những người khác bị đe dọa.

Đó là một nỗ lực lớn mà KAICIID luôn tìm cách thúc đẩy trên toàn khu vực. Bằng cách kết nối các nhà lãnh đạo tôn giáo với xã hội dân sự, hoặc thậm chí với các nhà lãnh đạo cộng đồng, chúng tôi tạo ra một không gian để cả hai phía cùng tìm kiếm các giải pháp chung, và trên hết, những giải pháp xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân.

Sau những tình huống xảy ra bạo lực, các nhà lãnh đạo tôn giáo có thể đóng một vai trò rất lớn, vượt qua việc chỉ lên án những hành vi bạo lực ấy. Họ có thể tiếp tục đồng hành với các gia đình bị ảnh hưởng, góp phần lấy lại lòng tin và ngăn chặn việc quy kết trách nhiệm tập thể, nhưng không yêu cầu người dân phải gạt bỏ quyền đòi hỏi công lý.

Họ hiểu cộng đồng của họ hơn bất cứ ai và có thể đóng vai như kim chỉ nam trong những thời điểm khó khăn, bằng cách kiên trì dấn thân mỗi ngày để thực sự trở thành một phần trong đời sống của người dân, cả những lúc vui lẫn lúc buồn, trong quá khứ, hiện tại và cả tương lai.

Đó là lý do tại sao, tại KAICIID, chúng tôi quy tụ những người thuộc các tôn giáo và niềm tin khác nhau, đồng thời tiếp tục kết nối các nhà lãnh đạo tôn giáo với những nhà hoạch định chính sách và các tác nhân cộng đồng. Chúng tôi mong muốn không ngừng duy trì những mối tương quan đó, vượt ra ngoài khuôn khổ của một cuộc gặp gỡ hay một cuộc khủng hoảng.

Đối với tôi, việc người dân có cảm thấy tiếng nói của họ được lắng nghe hay không là thước đo, và liệu sự hợp tác đó có giúp giải quyết những lo ngại của họ hay không. Chúng ta cần đối thoại song song với trách nhiệm chính trị, chứ không phải để thay thế trách nhiệm chính trị.

Vậy người Kitô hữu có vị trí như thế nào trong bức tranh rộng lớn đó? Tình hình của họ trong khu vực hiện nay ra sao?

Người Kitô hữu thuộc về khu vực này. Đây là quê hương của họ, và chúng ta cần nói về họ như những công dân và những đối tác trong tương lai của khu vực, một tương lai chung của tất cả mọi người. Sự thuộc về đó phải được thể hiện qua cách người ta được đối xử như thế nào.

Chỉ nói những lời tốt đẹp về sự chung sống là chưa đủ, nếu các gia đình vẫn không chắc chắn về những quyền lợi của mình hoặc tương lai của con cái họ. Hoàn cảnh của các Kitô hữu khác biệt đáng kể giữa các nơi trong khu vực. Tình trạng bất ổn, khó khăn kinh tế và sự thiếu lòng tin vào các thể chế đều ảnh hưởng đến toàn thể xã hội.

Người Kitô hữu và những nhóm tôn giáo thiểu số khác có thể phải đối mặt với những mối đe dọa hoặc sự phân biệt đối xử vì niềm tin của họ. Những vấn đề ấy cần được giải quyết trực tiếp, đồng thời không được quên những khó khăn mà họ cùng chia sẻ với các anh chị em Hồi giáo của mình.

Các nhà lãnh đạo và tổ chức Kitô giáo cũng là những đối tác tích cực trong các tiến trình đối thoại và xây dựng hòa bình. Tại KAICIID, chúng tôi hướng đến việc tìm kiếm những phương thức hoạt động nhằm đưa các mối tương quan này lên vị trí hàng đầu.

Một ví dụ tiêu biểu là công tác chúng tôi phát triển cùng với Nền tảng Liên tôn về Đối thoại và Hợp tác trong Thế giới Ả Rập (IPDC). Nền tảng này ra đời từ một sáng kiến của KAICIID vào năm 2018, khi chúng tôi quy tụ các nhà lãnh đạo tôn giáo và các tổ chức Hồi giáo và Kitô giáo cấp cao từ khắp khu vực Ả Rập, nhằm tìm kiếm những phương thức thúc đẩy sự chung sống hòa bình, quyền công dân chung và sự gắn kết xã hội thông qua việc cổ võ đối thoại và hợp tác liên tôn.

Nền tảng này đã phát triển lên đến gần 25 thành viên cấp cao, và trở thành một bộ phận quan trọng trong nỗ lực ứng phó trong khu vực, và hiện nay, nền tảng hướng đến việc đấu tranh chống hận thù và chủ nghĩa bè phái, đồng thời hỗ trợ những nỗ lực chung nhằm ngăn ngừa xung đột và củng cố sự hiểu biết lẫn nhau,trong đó gồm nhiều sáng kiến khác nhau trong khu vực, được phát triển với sự hợp tác của KAICIID.

Nhiều tổ chức đã phát tín hiệu báo động về sự sụt giảm nghiêm trọng số lượng Kitô hữu tại các quốc gia như Syria. Cần phải làm gì để giúp các Kitô hữu tiếp tục ở lại Trung Đông?

Đối với tôi, điều đó bắt đầu từ việc thúc đẩy quyền công dân và xây dựng lòng tin. Cũng như mọi người khác, các Kitô hữu cần cảm nhận rằng đây là đất nước của họ và gia đình họ có một tương lai ở đó. Các quyền của họ không phụ thuộc vào số lượng người của họ hay vào việc ai đang nắm quyền.

Tại Iraq, đặc biệt là ở Mosul, nơi tuần trước tôi đã đến cùng với KAICIID để tham gia các dự án và hoạt động can thiệp nhằm nhìn lại những nỗ lực của chúng tôi tại đất nước này trong 10 năm qua, tôi được nghe những câu chuyện đau lòng từ các Kitô hữu và những cộng đồng khác.

Điều đọng lại sâu sắc trong tôi là cảm thức quê hương của họ và quyết tâm ở lại Iraq. Chúng ta cần lắng nghe những gì có thể giúp điều đó trở thành hiện thực, thay vì chỉ đơn thuần động viên họ ở lại. Các Kitô hữu cùng chung một quê hương và một tương lai với những người anh chị em Hồi giáo của mình. Các gia đình cần an ninh, việc làm, tự do và những thể chế mà họ có thể tin tưởng.

Đó là lý do tại sao việc xây dựng lòng tin lại quan trọng đến vậy. Chúng ta không thể bảo đảm tương lai cho một cộng đồng trong khi toàn bộ xã hội rộng lớn hơn vẫn bất an. Lòng tin phụ thuộc vào những gì người dân thực sự trải nghiệm: pháp luật có bảo vệ họ hay không, những mối quan ngại của họ có được xem xét nghiêm túc hay không, và họ có được tiếng nói trong những quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống của họ hay không.

Vì lẽ đó, hòa giải, quyền công dân chung và sự tham gia dân chủ là vô cùng quan trọng. Chúng ta không thể yêu cầu các gia đình ở lại chỉ nhằm bảo tồn sự đa dạng của khu vực. Họ cần cảm thấy rằng việc ở lại sẽ đem đến cho bản thân và con cái họ một cuộc sống xứng đáng, không phải sống trong sợ hãi.

Thực ra, chúng tôi đang lên kế hoạch tổ chức một cuộc tham vấn khác tại Syria vào tháng 11, theo hình thức tương tự như những gì chúng tôi đã thực hiện ở Iraq. Trong năm nay, chúng tôi đã có một dự án trên phạm vi toàn quốc và mong muốn được nhìn thấy những dự án lớn mà chúng tôi đang phát triển ở đó, cùng những phản hồi từ các đối tác, vì nó sẽ giúp KAICIID chúng tôi tiếp tục hỗ trợ những nhịp cầu đối thoại liên tôn và liên văn hóa trong đất nước này cũng như trên toàn khu vực.

Theo ông, tại sao vụ tấn công ở Jordan lại xảy ra? Ông nhận định thế nào về phản ứng của chính phủ Jordan trước vụ tấn công?

Tôi tin rằng KAICIID không ở vị thế đưa ra bình luận về các chi tiết đó khi cuộc điều tra vẫn đang được tiến hành. Điều duy nhất chúng tôi có thể nói là những suy nghĩ của chúng tôi luôn hướng về các nạn nhân bị thương cùng tất cả những ai chịu ảnh hưởng bởi hành vi bạo lực này.

Tại KAICIID, chúng tôi tin chắc rằng các nơi thờ phượng phải luôn là những không gian dành cho cầu nguyện, suy niệm và hòa bình.

Tôi từ Iraq đến Amman vào khoảng thời điểm xảy ra vụ tấn công. Tối thứ Sáu hôm đ1o, tôi nhìn thấy sự bàng hoàng và đau đớn trên gương mặt của cả người Kitô hữu lẫn người Hồi giáo. Rõ ràng, nỗi đau thương không chỉ giới hạn trong cộng đồng Kitô giáo.

Tôi tin rằng phản ứng của chính quyền Jordan đáng được ghi nhận. Ba ngày quốc tang, chuyến thăm những người bị thương của Quốc vương, lời chia buồn của Hoàng gia và việc Thủ tướng thay mặt Quốc vương tham dự tang lễ có ý nghĩa quan trọng.

Nhà nước đã ở bên cạnh các gia đình, cùng chia sẻ mất mát với họ và tôn trọng các truyền thống tôn giáo của họ. Điều có ý nghĩa đối với tôi là cách chính phủ và công chúng đứng về phía các gia đình. Điều đó cho thấy nỗi đau của họ là mối bận tâm của toàn thể đất nước.

An ninh và phẩm giá của các Kitô hữu đã được nhìn nhận như một phần trong an ninh và phẩm giá của Jordan. Phản ứng của cộng đồng Kitô giáo cũng đáng chú ý. Bất kể nỗi đau thương, các tiếng nói từ Giáo hội địa phương và cộng đồng đã tái khẳng định rằng họ thuộc về Jordan, và bác bỏ việc quy trách nhiệm cho người Hồi giáo về tội ác này.

Họ kêu gọi công lý, nhưng không để vụ tấn công khiến họ quay lưng chống lại những người láng giềng. Chúng ta cần tôn trọng cam kết đó, đồng thời không mặc nhiên cho rằng những nỗi lo sợ của họ đã biến mất.

Tôi cũng muốn nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ thường dân trong mọi biện pháp ứng phó tiếp theo, dù trong phạm vi Jordan hay bên ngoài biên giới nước này. Nhà nước phải bảo vệ công dân và truy cứu trách nhiệm những người gây ra tội ác, đồng thời thực hiện mọi biện pháp phòng ngừa cần thiết để tránh gây thêm đau khổ cho những gia đình không liên quan đến tội ác.

Bất kỳ báo cáo nào về thương vong của thường dân cũng cần phải được xem xét một cách cẩn trọng và minh bạch, cùng với sự hỗ trợ dành cho những người chịu ảnh hưởng.

Người Kitô giáo tại Jordan đang sống như thế nào?

Người Kitô hữu có cội rễ sâu xa tại Jordan. Đây là đất nước của họ, và họ tham gia vào đời sống công cộng, chính trị, kinh doanh, giáo dục cũng như mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế. Các Giáo hội Kitô giáo, trường học và tổ chức bác ái đã giữ vai trò lâu đời tại đây, với nhiều hoạt động phục vụ dành cho cả người Kitô hữu lẫn người Hồi giáo.

Đối với tôi, những mối tương quan trong đời sống thường nhật là quan trọng – và đây là một trụ cột căn bản trong công việc của KAICIID: cách tiếp cận trong địa phương. Người Kitô hữu lớn lên, học tập và làm việc bên cạnh những người anh chị em Hồi giáo của họ. Họ biết nhau như những người láng giềng và bạn bè.

Chúng ta cần luôn ghi nhớ đời sống chung đó khi thảo luận về các mối tương quan giữa những cộng đồng tôn giáo.

Chính phủ Jordan đã phản ứng mạnh mẽ sau cuộc tấn công. Chính phủ Ả Rập Xê Út gần đây cũng đã hủy bỏ án tử hình đối với một người Sri Lanka lao động nhập cư bị cáo buộc phạm tội báng bổ. Đây có phải là tín hiệu cho thấy các chính phủ trong khu vực đang nới lỏng cách tiếp cận đối với tự do tôn giáo?

Tôi cho rằng điều quan trọng nhất là chúng ta cần duy trì đối thoại với các chính phủ, các nhà lãnh đạo tôn giáo và các cộng đồng, thấu hiểu hoàn cảnh của họ và cùng nhau hợp tác ở những nơi có thể đạt được tiến bộ; đây cũng chính là cách thức tiếp cận mà chúng tôi áp dụng trong công việc tại KAICIID. Việc ghi nhận một bước tiến tích cực sẽ góp phần thúc đẩy cuộc đối thoại đó.

Tôi hy vọng những bước đi này sẽ dẫn đến những tiến bộ xa hơn. Cam kết của chúng tôi vẫn luôn là bảo vệ quyền tự do tôn giáo hoặc niềm tin cho tất cả mọi người.

Chuyển ngữ từ: cruxnow