GẶP GỠ CÁC GIỚI CHỨC CHÍNH QUYỀN, XÃ HỘI DÂN SỰ VÀ NGOẠI GIAO ĐOÀN
DIỄN VĂN CỦA ĐỨC THÁNH CHA
Hoàng cung Madrid
Thứ Bảy, ngày 6 tháng 6 năm 2026
Kính thưa Đức vua và Hoàng hậu,
Kính thưa các Công chúa Điện hạ,
Kính thưa quý vị đại diện xã hội dân sự,
Kính thưa quý thành viên ngoại giao đoàn,
Thưa quý bà và quý ông,
Tôi cảm tạ Chúa vì cơ hội được gặp gỡ quý vị hôm nay, đồng thời bày tỏ tâm tình biết ơn trước lời mời thực hiện chuyến tông du này đến Tây Ban Nha. Hành trình này sẽ diễn ra qua nhiều chặng, mỗi chặng làm nổi bật một khía cạnh trong sự phong phú đa diện của một đất nước vĩ đại, nơi đã đón nhận Tin mừng suốt gần hai thiên niên kỷ. Truyền thống từ lâu vẫn liên kết việc loan báo Tin mừng đầu tiên trên bán đảo Iberia với hoạt động rao giảng của Thánh Tông đồ Giacôbê Tiền. Mối liên hệ này mang tầm quan trọng thần học sâu sắc, bởi nó diễn tả ý thức của Giáo hội địa phương tính liên tục của mình với sứ mạng tông đồ khởi đi từ biến cố trong ngày Lễ Ngũ Tuần. Dù không thể bao quát toàn bộ căn tính đa diện của dân tộc quý vị, mối dây liên kết cổ xưa giữa đức tin Kitô giáo và vùng đất này đã góp phần định hình sâu sắc nền văn hóa của quý vị, đồng thời vẫn là nguồn hy vọng và định hướng giữa những thách đố mà ngày nay chúng ta phải cùng nhau đối diện với tư cách là một gia đình nhân loại. Tôi nghĩ đến những cách thể hiện của lòng đạo đức bình dân như một sự tái hiện chân thực của ơn cứu độ trong mọi thành phố và làng mạc, hòa nhịp với những bối cảnh khác nhau của năm tháng và của đời sống. Cùng với di sản nghệ thuật và âm nhạc, cũng như rất nhiều các hiệp hội và hội bác ái, những thực tại ấy làm chứng cho cuộc gặp gỡ sinh hoa trái giữa Đức Giêsu Kitô và dân tộc của quý vị, một dân tộc đầy nhiệt huyết, yêu mến sự sống và biết diễn tả tình yêu ấy!
Tôi đến giữa quý vị để củng cố, khích lệ và khơi dậy nơi các tín hữu một lòng trung thành mới mẻ đối với Tin mừng, đồng thời thúc đẩy sự hòa giải và cộng tác sâu sắc hơn giữa các thành phần khác nhau của quốc gia này. Thật vậy, chính lịch sử của quý vị cho thấy rằng một nền văn hóa gặp gỡ, không phải là đối đầu, mới là điều nuôi dưỡng sự ổn định và thịnh vượng. Trên thực tế, thông điệp hòa bình, điều đáng tiếc là ngày nay có người xem là ngây thơ, và có người lại cho là đối kháng, vẫn được đón nhận bởi những ai không khép mình trong các hệ tư tưởng định kiến, nhưng mở lòng trước chân lý. Như Đức Giáo hoàng Phanxicô đã dạy chúng ta, thực chất luôn có “một sự căng thẳng thường trực giữa các ý tưởng và thực tại. Thực tại đơn thuần là chính nó, trong khi ý tưởng là những điều được tạo ra. Cần phải có một cuộc đối thoại liên tục giữa hai chiều kích ấy, để các ý tưởng không bị tách rời khỏi thực tại. Thật nguy hiểm khi chỉ sống trong thế giới của ngôn từ, hình ảnh và những lời hoa mỹ” (Evangelii Gaudium, 231). Ngài kết luận rằng: “thực tại thì cao hơn ý tưởng” (sđd.). Chân lý luôn vĩ đại hơn chúng ta; đó lý lý do tại sao chân lý khiến chúng ta kinh ngạc và lôi kéo chúng ta bước vào những hành trình thanh luyện và hòa giải, nơi cuộc đối thoại với người khác, và với Đấng Khác, trở thành điều quan trọng nền tảng.
Về điểm này, tôi muốn nhắc đến hai nhân vật lỗi lạc của đất nước này, những người trong suốt năm thế kỷ qua đã làm phong phú đời sống của Giáo hội và hành trình thiêng liêng của biết bao người, vượt ra ngoài cả biên giới Tây Ban Nha. Tôi đang muốn nói đến Thánh Gioan Thánh Giá và Thánh Têrêsa Ávila, những vị thánh mà niềm say mê mầu nhiệm Thiên Chúa đã liên kết họ thành những người bạn. Lối sống thần bí của các ngài là một nền thần bí của “đôi mắt rộng mở”, nghĩa là không tách mình khỏi lịch sử, nhưng đi sâu đến tận gốc rễ của các vấn đề và trái tim của thực tại. Đặc biệt, khi tìm cách giải thích các biến chuyển và vượt qua những căng thẳng đang làm thời đại chúng ta trở nên u tối, chúng ta có thể thấy hữu ích khi suy tư về chủ đề đêm tối, một chủ đề rất thân thuộc với Thánh Gioan Thánh Giá, vị thánh mà chúng ta đang mừng Năm Thánh của ngài. Thật nghịch lý, trong cơn khát ánh sáng, ngài đã học biết trân trọng bóng tối — “đêm hạnh phúc” (Đêm Tối của Linh Hồn, 3), như là thời điểm linh hồn được giải thoát khỏi những điều mà nó tưởng rằng nó đã biết và sở hữu. Ngày nay cũng vậy, điều khiến chúng ta sợ hãi nhất, điều khơi dậy bóng tối của lý trí và bạo lực của cảm xúc nơi nhiều người, chính là điều chưa biết; trước điều chưa biết ấy, chúng ta có thể cảm thấy bị choáng ngợp bởi cảm giác lạc lối mà không có tấm bản đồ, như thể chúng ta đã mất phương hướng. Vì thế, ngay cả trong đời sống công cộng, chúng ta cần những người nam và nữ có khả năng nhận ra ánh sáng giữa đêm tối: một khởi đầu mới, tựa như bình minh của một chân lý vẫn còn làm chúng ta lóa mắt, nhưng nếu chúng ta biết tin tưởng và tìm được sự bình an, chân lý ấy sẽ nhẹ nhàng dẫn dắt chúng ta đến với chính nó. “Ôi, đêm tối đã dẫn đường! Đêm tối đáng yêu hơn bình minh! Ôi, đêm đã kết hợp Người yêu và người mình yêu, người mình yêu trở nên đồng hình đồng dạng với Người Yêu!” (sđd., 5).
Thời đại của chúng ta, dường như đang bị chao đảo bởi những mất cân bằng và xung đột nghiêm trọng, từ trong sâu thẳm vẫn đang cất lên tiếng kêu đòi hòa bình, đòi một sự hiểu biết mới về nhân vị cùng phẩm giá bất khả xâm phạm của con người, đòi một nền văn minh tình thương (cf. Magnifica Humanitas, số 186).
Thánh Têrêsa cũng mô tả tiến trình này qua hình ảnh lâu đài nội tâm. Khi một người đi từ căn phòng này sang phòng khác để tiến vào gian phòng trong cùng, nghĩa là tiến vào chính trái tim của mình, thánh điện của chân lý, không gian trở nên rộng mở hơn, tâm trí được khai mở, các thử thách được vượt qua, những căng thẳng tan biến, tha nhân tìm được vị trí của họ, và vũ trụ trở thành một mái nhà. Đây không phải là sự trốn chạy vào trong cái tôi, nhưng là sự mở lòng triệt để với Totus Alius et Semper Novus, là điều đạt được khi chúng ta trở về với chính mình. Chiều kích này của con người chính là lý do tại sao tự do tôn giáo và tự do lương tâm phải được bảo vệ.
Ngày nay, cám dỗ tìm kiếm sự ủng hộ bằng cách thổi bùng ngọn lửa phân cực dường như càng gia tăng thay vì suy giảm, và phẩm giá con người vẫn tiếp tục bị xâm phạm. Vì thế, chúng ta cần văn hóa, cần đời sống nội tâm và một nền giáo dục chất lượng, tự do; chúng ta cần chiều kích siêu việt. Thế nhưng, ngay trong những đêm tối ấy, những người nam và nữ trung thành với chân lý đã được thúc đẩy để tiến bước từ phòng này sang phòng khác cho đến khi công lý và hòa bình gặp gỡ nhau trong lương tâm của họ. Chính nhờ sự tự do của họ mà chúng ta học để được tự do.
Giáo hội Công giáo hiện diện để phục vụ cơn khát của tâm hồn con người. Đó là một sự phục vụ không mang dấu ấn của sự áp đặt, nhưng là chứng tá Tin mừng được minh chứng bởi biết bao vị tử đạo và thánh nhân. Ngày nay, Giáo hội sẵn sàng đặt mình phục vụ tương lai của một dân tộc đang tìm kiếm sự hòa giải và hòa bình.
Vì tình yêu đối với chân lý, tôi mời gọi mọi người hãy gạt sang một bên những luận điệu mang tính chia rẽ và phân cực về thực tại xã hội cũng như lịch sử của quý vị, để vượt qua những sự giản lược nghèo nàn bằng việc trân trọng tính phức tạp mang lại hiệu quả. Tôi nhìn thấy nơi đây một ơn gọi đặc biệt thích hợp với châu Âu, trong đó Tây Ban Nha giữ một vai trò độc đáo và nền tảng. Đó là món quà mà “Lục địa già” có thể trao cho thế giới nếu muốn giữ mãi sự trẻ trung; bởi lẽ tuổi trẻ được tìm thấy nơi những ai cảm thấy mình vẫn có một tương lai và một sứ mạng có ý nghĩa. Trân trọng và nghiên cứu sự phức tạp, học cách không phủ nhận nhưng đón nhận nó như một phúc lành, đồng thời tránh xa những cách tiếp cận dựa trên căn tính có vẻ như giải thích được mọi sự nhưng thực chất chỉ làm cho thế giới phủ đầy những “bóng ma” và kẻ thù, đó là nhiệm vụ của những người thừa kế một lịch sử vĩ đại. Các công nghệ mới đã tạo nên một môi trường nhân tạo trong đó những lựa chọn nền tảng của chúng ta bị thử thách, các thành kiến bị khuếch đại, tư duy phản biện bị suy yếu và các lợi ích thống trị gieo rắc những xu hướng hủy diệt. Tuy nhiên, điều thiện hảo vẫn có thể chiến thắng và lan tỏa.
Điều cốt yếu, đặc biệt đối với những người nắm giữ trọng trách về kinh tế, chính trị và thể chế, là phải thực hiện một bước nhảy vọt về chất lượng, một sự thay đổi hướng đi trong cách đầu tư cho trường học, đại học và nghiên cứu, cũng như cho các cộng đồng địa phương và xã hội dân sự, vốn là mảnh đất nuôi dưỡng sự tham gia và trung gian văn hóa. Nền an ninh, điều mà chúng ta quá thường trông đợi tìm thấy nơi vũ khí và các bức tường, thực chất chỉ có thể đạt được cách tốt nhất khi chúng ta học bước đi cạnh nhau, cùng nhau phát triển, sát cánh bên nhau. Chính lịch sử của quý vị làm chứng cho điều đó. Chẳng hạn, sự hiện diện của Hồi giáo trên bán đảo Iberia đã cấu thành một thực tại chính trị, văn hóa và tôn giáo lâu dài. Trong suốt thời kỳ đó, không chỉ có sự đối đầu, mà còn có những nỗ lực nhằm tạo ra không gian tiếp xúc, đối thoại và trao đổi về ý nghĩa của chân lý giữa các Kitô hữu, người Hồi giáo và người Do Thái. Tại Trường Phiên dịch được phát triển bởi Đức vua Alfonso X (người thông thái), các chuyên gia từ ba tôn giáo đã cộng tác trong việc dịch thuật các văn bản thuộc di sản phong phú của tiếng Ả Rập, Hy Lạp và Do Thái, góp phần phổ biến các tác phẩm của những triết gia như Averroes (1126–1198) và Maimonides (1138–1204), cùng nhiều nhân vật khác. Đặc biệt, các thành phố Córdoba và Toledo đã trở thành những trung tâm đối thoại giữa các ngôn ngữ, các tôn giáo và các nền tri thức. Đó chính là chân lý được kể lại bởi các thành phố châu Âu: sự phân tầng lịch sử của chúng, mạng lưới liên đới đã định hình nên những khác biệt của chúng qua nhiều thế kỷ, biến những xung đột tất yếu thành những khởi đầu mới.
Như một người con cao quý khác của vùng đất này đã dạy chúng ta, những thử thách và thất bại luôn mở ra cơ hội để nhìn lại chính mình. Thánh Inhã Loyola đã có sự can đảm ấy. Ngài đã tin tưởng vào những lúc sầu khổ và những niềm an ủi trong tâm hồn mình, nhờ thực hành phân định và vận dụng trí tưởng tượng, để rồi chọn bình an thay vì vũ khí, và các thánh thay vì những người quyền lực. Ngài hiểu rằng điều thiện hảo mà ngài bị cuốn hút không phải là ảo tưởng, và vì thế cuộc khủng hoảng của ngài đã biến thành một ân sủng. Điều tương tự cũng có thể xảy ra với những “sự mới mẻ” đang làm đảo lộn chúng ta ngày nay và thường gây chia rẽ. “Chúng ta phải tránh những lời nói mang tính hạ nhục hoặc đối kháng; thay vào đó hãy chọn sự rõ ràng giúp soi sáng và sự thẳng thắn mở ra những khả năng mới. Chúng ta không thể làm ngơ trước những lòng nhiệt thành ngây thơ, cũng không thể nuôi dưỡng những nỗi sợ hãi vô căn cứ. Thay vào đó, chúng ta hãy thiết lập các tiêu chuẩn để phân định – phẩm giá con người, đích đến phổ quát của của cải, chọn ưu tiên dành cho người nghèo, chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta và hòa bình – và chúng ta hãy chuyển hóa các tiêu chuẩn này thành những cách thực hành cụ thể như hoạch định có trách nhiệm, đánh giá tác động nhân văn và xã hội, bao gồm những người dễ bị tổn thương nhất, thúc đẩy năng lực hiểu biết kỹ thuật số và hướng dẫn nghiên cứu cũng như công nghiệp hướng tới công lý và hòa bình” (Magnifica Humanitas, số 14).
Thưa Đức vua và Hoàng hậu, thưa các Công chúa Điện hạ, thưa quý bà và quý ông, tôi bày tỏ lòng biết ơn đối với đất nước quý vị vì sự gắn bó trung thành với luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương, được thể hiện qua cam kết tích cực đối với hòa bình và tình liên đới giữa các dân tộc. Đồng thời, tôi cũng khuyến khích quý vị tiếp tục vun đắp đối thoại và tình bằng hữu công dân ngay trong chính đất nước mình; lưu tâm tới những góc nhìn của người nghèo và người trẻ khi hình dung về tương lai; hãy hài hòa giữa những đòi hỏi về quyền tự trị với sự hiệp nhất; và thúc đẩy sự hiệp nhất của châu Âu, không phải để đối kháng với các cường quốc khác, nhưng như một món quà cho toàn thể gia đình nhân loại.
Xin Thiên Chúa chúc phúc cho Tây Ban Nha!
Chuyển ngữ từ: vatican.va