Là bạn của Israel, Tòa Thánh có thể phục vụ cả người Ả rập Kitô giáo lẫn Hồi giáo

Một tháng trước ngày Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI đến Thánh Địa, Đức Thượng phụ Latinh Fouad Twal, Tổng giám mục giáo phận Giêrusalem đã đưa ra một chìa khóa mới góp phần “giải mã” ý nghĩa chuyến hành hương này.

Thưa Đức Thượng phụ, chuyến viếng thăm Thánh Địa của Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI diễn ra đúng lúc quốc gia đang ở vào một giai đoạn khó khăn khác, đến nỗi các Kitô hữu Palestin là những người đầu tiên tỏ ra hoài nghi hơn cả, thậm chí cho thấy họ không thông cảm với quyết định này. Ngài sẽ nói gì với họ?

Quả thực cộng đồng Kitô hữu Palestin địa phương cho thấy họ đang bối rối, băn khoăn và lo ngại; chúng ta cần biết rõ điều đó.

Do được biết trước họ về kế hoạch Đức Thánh Cha sẽ hành hương Thánh Địa, nên chúng tôi cũng tự hỏi chuyến viếng thăm này thuận lợi ra sao.

Sự kiện Đức Thánh Cha đến một nơi đang gặp khó khăn, ngay vào lúc đang có khó khăn, để gặp gỡ những con người cực kỳ nhạy cảm khiến chúng tôi phải suy nghĩ.

Chúng tôi đã nói chuyện với các nhà tổ chức, với chính Đức Thánh Cha, và ở đây với các anh em giám mục của chúng tôi trong Hội nghị Giám mục Công giáo tại Thánh Địa. Theo kết quả của những trao đổi này và sau khi thấy rằng chương trình hành hương cố gắng danh thời gian đồng đều cho cả Jordan lẫn Palestin và Israel, nên cuối cùng chúng tôi cũng đã tin rằng: chuyến đi này nhất định sẽ là, và phải là, một phúc lành cho mọi người.

Những lo ngại – thậm chí tôi có thể nói những lo sợ – mà bà* nói đến, phần nào cũng chính đáng thôi, nhưng tôi muốn nhấn mạnh rằng các Kitô hữu Ả Rập sống ở những vùng đang tranh chấp và ở Giêrusalem cũng từng cảm thấy như thế và ở đây đó vẫn còn cảm thấy như thế. Thực tế của các Kitô hữu sống ở Israel và của các Kitô hữu ở Jordan là hoàn toàn khác nhau; họ nhìn cuộc viếng thăm của Đức Thánh Cha theo một quan niệm khác. Trong một địa phận có những thực tại rất khác biệt, chúng tôi phải cố gắng nhìn cuộc viếng thăm này với cái nhìn bao quát hơn trong mọi chiều kích: chính trị và xã hội, con người và tôn giáo.

Tuy nhiên, vẫn còn 3 điểm này: Đức Thánh Cha đến vào một thời gian khó khăn – nhất là sau cuộc chiến ở dải Gaza – đến một vùng đất khó khăn để gặp những người rất nhạy cảm.

Người Do Thái, Kitô hữu và người Hồi giáo đều nhạy cảm sao?

Vâng, mỗi người đều có sự nhạy cảm và quan điểm của mình, và hiện nay ai cũng chuẩn bị giành phần tốt nhất của chiếc bánh từ cuộc viếng thăm này…

Về cơ bản, trong giai đoạn khó khăn này, đâu là lí do chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha? Có cảm tưởng là ngài chọn thời điểm xấu nhất?

Không! Không! Ngay từ khi làm giáo hoàng, ngài đã bày tỏ ước muốn đến viếng Thánh Địa. Hội đồng Giám mục chúng tôi đã mời ngài. Đích thân tôi đã mời ngài. Và ngài cũng nhận được lời mời từ các nhà cầm quyền Jordan, Israel và Palestin. Mặt khác, các chuẩn bị cho chuyến viếng thăm đã được tiến hành cả tháng rồi, thế rồi xảy ra cuộc chiến Gaza và xung đột leo thang. Vậy phải làm gì? Chờ thời điểm thuận lợi hơn ư? Vùng này chẳng bao giờ có hòa bình! Chờ cho các vấn đề của Palestin giải quyết xong ư? Tôi e rằng hai hoặc ba triều giáo hoàng nữa sẽ qua đi trước khi vấn đề được giải quyết dứt khoát!

Đó là câu chuyện cái ly đầy một nửa hay cạn một nửa… Có người nói: “Tình hình đang khó khăn, tốt hơn là Đức Giáo hoàng đừng đến” Người khác lại bảo: “Tình hình đang khó khăn, Đức Giáo hoàng nên đến thì tốt hơn”. Đó là quan điểm của chúng tôi. Trong lúc khó khăn này, tôi muốn Đức Thánh Cha đến giúp chúng tôi “vượt lên”: đi xa hơn, nhìn xa hơn.

Đức Thánh Cha đến thăm mọi Giáo Hội, mọi con người đang sống ở Đất Thánh để khuyến khích chúng tôi trung thành với sứ mạng, với đức tin, và với ý thức mình thuộc về Vùng Đất này. Chúng tôi không được quên rằng ngài đến thăm viếng. Hãy hình dung những hậu quả tiêu cực có thể xảy ra cho nền công nghiệp hành hương – rất quan trọng và quyết liệt – nếu Đức Giáo Hoàng sợ không đến. Sẽ có bao nhiêu khách du lịch và hành hương hủy bỏ chuyến thăm của họ? Làm sao chúng tôi khuyến khích họ đến thăm chúng tôi được?

Một điểm cuối cùng: Xin nhắc lại là Đức Thánh Cha đã 82 tuổi và ngài bày tỏ ước muốn hành hương đến Thánh Địa. Vừa hành hương vừa thăm viếng mục vụ là rất mệt. Hiện nay Đức Thánh Cha vẫn còn có sức khỏe để làm việc này.

Nhưng các khách hành hương và khách du lịch không phải nói gì với nhà cầm quyền…

Đúng vậy. Nhưng các Kitô hữu trên khắp thế giới theo Đức Thánh Cha đi hành hương sẽ không phân tích chính trị như thế. Đa số sẽ chỉ nói: “Nếu Đức Thánh Cha không sợ, sao chúng ta lại phải sợ?”.

Các Kitô hữu địa phương sẽ nói với vị giáo hoàng hành hương: “Chào mừng!” “Ahlan wa sahlan !” Nỗi lo lắng của họ đơn giản chỉ là: “Ngài sẽ nói gì?” hay: “Ngài sẽ khiến cho người ta nói gì?”

Thưa Đức Thượng phụ, phần lớn báo chí Israel và quốc tế đều giải thích chuyến đi này theo góc độ đem lại hòa khí cho những quan hệ của Giáo Hội với Do Thái giáo, nhất là sau vụ Williamson. Điều làm cho người Palestin lo ngại là Israel với tư cách là một quốc gia có thể hưởng lợi từ đó…

Tôi hiểu điều đó, và tôi biết mỗi bên sẽ cố gắng kiếm lợi tối đa từ chuyến viếng thăm này, cả Jordan và Israel, cả Palestine và thậm chí giáo hội địa phương. Đó là một lí do khác nữa để mỗi người chúng tôi phải sáng suốt và chuẩn bị.

Israel sẽ làm hết sức có thể để giới thiệu quốc gia mình trong tình trạng tốt nhất. Tôi hiểu điều đó, đó là quyền của họ.

Công việc của chúng tôi không phải là phê phán hay bác bỏ những gì người khác làm. Công việc của chúng tôi là thi hành bổn phận của mình để chuyến viếng thăm này càng trở nên chuyến viếng thăm mục vụ; chúng tôi có trách nhiệm làm sao cho các Kitô hữu gặp được Đức Thánh Cha, cầu nguyện với ngài và nghe sứ điệp hòa bình công lý ngài gửi đến tất cả mọi người. Nếu ai từng đọc các sứ điệp do Tòa Thánh ấn hành liên quan đến Thánh Địa, Iraq và Trung Đông, họ phải thấy rằng đó là những sứ điệp tuyệt hay chưa từng có, rất phong phú về mặt nhân bản, tinh thần Kitô giáo và công lý. Chắc chắn Đức Thánh Cha cũng sẽ tiếp tục như thế trong chuyến viếng thăm Thánh Địa sắp tới.

Giáo Hội địa phương chúng tôi sẽ phải lo cho chương trình được quân bình: các nơi sẽ đến thăm, các người sẽ gặp gỡ, các bài phát biểu. Nhiệm vụ của chúng tôi là “giúp đỡ Đức Thánh Cha”. Ngài luôn có thông tin về hoàn cảnh của chúng tôi, mặt tích cực cũng như tiêu cực. Ngài biết nỗi sợ hãi và lo lắng của chúng tôi, cũng như niềm hi vọng và vui mừng của chúng tôi khi cộng tác chặt chẽ với các nhà cầm quyền để đón tiếp ngài.

Vị khâm sứ Tòa Thánh nói rằng chuyến đi này không mang tính chính trị, nhưng có thể được hiểu ngầm …

Ở quốc gia này, không thể hiểu được có gì đó lại không mang chiều kích chính trị. Đức Khâm sứ có lí khi nhấn mạnh rằng chuyến đi này trước hết và trên hết là cuộc hành hương. Nhưng chúng ta không nên tự đánh lừa mình: trăm phần trăm đó là chính trị. Mọi ngày, mọi động thái, mọi cuộc hội họp và thăm viếng, mọi sự đều có ý nghĩa chính trị. Ở đây chúng tôi thở chính trị, bầu khí quyển của chúng tôi là chính trị. Chính trị ở chỗ mọi người đều làm chính trị và chúng tôi không nhường điều đó cho các nhà chính trị và quốc hội; mỗi người góp hạt muối của mình và điều đó chẳng sửa chữa gì cả. Như thế không thể hiểu được là cuộc hành hương này lại không mang chiều kích chính trị.

Nếu như vậy, chúng ta có thể mong đợi những tiến bộ về chính trị hay không? Và/hoặc tiến bộ trong quan hệ giữa Tòa thánh và quốc gia Israel?

Trong các cuộc đối thoại và gặp gỡ, Tòa Thánh luôn đi bước trước, luôn đưa ra sáng kiến. Và bây giờ trong giai đoạn này, dù có những vấn đề, dù có những e ngại, Tòa Thánh vẫn can đảm đi bước trước với hi vọng rằng liên hệ giữa Tòa thánh và quốc gia Israel sẽ được cải thiện, hi vọng rằng ít nhất Israel cũng sẽ có động thái đẹp để tiến đến hòa bình.

Về thoả thuận thiết lập quan hệ giữa Tòa thánh và Israel (vẫn đang được thảo luận) các chuyên gia cho biết sẽ có những tiến bộ.

Năm năm vừa qua, bên nào cũng quả quyết là có tiến bộ, nhưng rốt cuộc chẳng có gì…

Đúng vậy, ở lãnh vực này cũng như lãnh vực hòa bình, mọi việc đang tiến triển, ngay cả nếu tiến triển này không được rao giảng trên mái nhà. Trong trường hợp đó, một số người đã “làm hỏng nồi xúp ngoại giao” và phức tạp hóa cuộc sống của chúng tôi. Trong giai đoạn có rất nhiều cuộc gặp gỡ và đối thoại này, từ-chìa-khóa đối với tôi là “tin cậy”. Nhưng thực tế phải có hành động can đảm mới có thể đưa đến tin cậy.

Không thể phủ nhận rằng hiện nay đang thiếu sự tin cậy lẫn nhau.

Như Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã gọi người Do thái là “những người anh của chúng ta trong đức tin”, chắc chắn Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI cũng nhấn mạnh sự gắn bó của người Kitô hữu với Do thái giáo ngay trong bản chất. Nhưng vì ở đây cái gì cũng bị chính trị hóa, nên điều đó có nguy cơ bị một số người cho là ủng hộ Israel như một quốc gia. Phải chăng điều đó cũng không bao hàm nguy cơ đặt các Kitô hữu Ả rập vào thế quân bình mong manh ở đây cũng như ở toàn vùng Trung Đông?

Khó mà tìm được quân bình chắc chắn và duy trì được. Người ta nói rằng, Vatican càng trở thành bạn của Israel, càng có thêm thuận lợi để xây dựng hòa bình và công lý nhờ tình bạn ấy. Nếu quan hệ giữa Giáo hội Công giáo toàn cầu và Israel cứ căng thẳng, tất cả chúng tôi – Kitô hữu và người Ả Rập – sẽ thua. Trái lại, nếu Israel hoàn toàn tin tưởng Tòa Thánh, dựa trên tình hữu nghị ấy, Tòa thánh có thể nói đến chân lý, công lý và hòa bình. Vì với ngôn ngữ của tình bạn, có thể nói với nhau những gì mà người ta sẽ không chịu nghe nếu là do kẻ thù nói.

Làm bạn với nhau và nói như thế sẽ tốt cho tất cả: cho bạn bè, cho Israel, và cho người khác. Tôi hi vọng tình bạn giữa Tòa Thánh và Israel là song phương.

Tôi lưu ý là Tòa Thánh đã có quan hệ ngoại giao với hầu hết các quốc gia Ả Rập, và các quan hệ này đều tốt đẹp. Nếu đọc diễn văn của các vị đại sứ Ả Rập với Tòa Thánh, sẽ thấy họ cần đến Giáo Hội, không chỉ Tòa Thánh mà là Giáo Hội, bất cứ ở đâu trên thế giới cũng có Giáo Hội. Chúng ta phải có cái nhìn toàn cầu để hiểu vị trí của Tòa Thánh - quốc gia nhỏ bé được toàn thể thế giới Công giáo hậu thuẫn – và không nên chỉ nhìn sự việc từ một góc, sẽ làm tầm nhìn bao quát bị biến dạng.

Tòa Thánh càng là bạn của Israel, càng có thể can thiệp để đem lại điều tốt cho toàn thể cư dân ở Thánh Địa: người Do thái, người Hồi giáo và Kitô hữu. Đó là mong ước lớn nhất của chúng tôi.

* Thực hiện phỏng vấn: Marie-Armelle Beaulieu (CTS News)

(Nguồn: Custodie de Terre Sainte)