Khủng hoảng kinh tế: phải có một nền đạo đức mạnh

WHĐ / ZENIT (3.6.2010) – Phát biểu với những người tham gia Hội nghị của quỹ “Centesimus Annus-Pro Pontefice” về chủ đề quan hệ giữa “Phát triển, tiến bộ và công ích”, hôm 22-5 vừa qua, Đức giáo hoàng Bênêđictô XVI nhắc nhở là cần phải mưu cầu công ích cho tất cả mọi người với mục tiêu nhắm đến là sự “phát triển toàn diện của các dân tộc”. Điều này cũng giả thiết phải có sự tiến bộ của nền dân chủ. 

Công ích cho tất cả mọi người 

Về mối quan hệ giữa chính trị và tài chính, Đức giáo hoàng khẳng định “chính trị phải ở trên tài chính, nhưng chính nền đạo đức phải định hướng mọi hoạt động”, bao gồm cả chính trị. Bởi vì, trên bình diện thế giới, điểm quy chiếu về mặt đạo đức chính là “công ích cho mọi người”, và “ý muốn thực hiện công ích này” với “các thể chế thích hợp”. Do đó, cần phải “nhận ra điều mà mọi dân tộc đều phải đạt tới để thể hiện con người của mình, một cách trật tự và hòa hợp”. 

Công ích bao gồm nhiều lợi ích khác nhau: vật chất, tri thức, đạo đức, tinh thần, các thể chế. 

Củng cố dân chủ 

“Sự dấn thân vì công ích của gia đình các dân tộc và cho mọi xã hội, do đó, bao hàm các thể chế cơ cấu hóa đời sống xã hội của thế giới về mặt pháp lý và dân sự, chính trị và văn hóa”. Do đó, cũng cần phải làm sao để bảo đảm có được và duy trì “trật tự kinh tế và sản xuất mang tính trách nhiệm về mặt chính trị và ngang tầm con người”, nhờ ở “hành động phối hợp và thống nhất ở các cấp độ khác nhau, bao gồm cả cấp độ quốc tế”. 

Đức giáo hoàng cũng khuyến khích việc “củng cố hóa các hệ thống lập hiến, pháp lý và hành chính tại các quốc gia” vốn chưa có đầy đủ các thứ này. 

Sự tương trợ về mặt vật chất không đủ 

Do đó, đối với Đức giáo hoàng, các sự trợ giúp về mặt tài chính không đủ, còn cần phải có “các sự giúp đỡ nhằm củng cố các bảo đảm cho một quốc gia có luật pháp, một hệ thống trật tự công cộng công bằng và hiệu quả, trong sự tôn trọng nhân quyền và các thể chế thực sự dân chủ và cho phép mọi người tham gia”. 

“Gia đình nhân loại có thể lớn lên với tính cách một xã hội các dân tộc tự do khi sự toàn cầu hóa được định hướng bởi tình liên đới và bởi công ích cũng như bởi công bằng xã hội phát ra từ đó, và các dân tộc tìm thấy trong thông điệp của Đức Kitô và Giáo hội một nguồn quý báu”. 

“Cuộc khủng hoảng và các khó khăn các quan hệ quốc tế, các quốc gia, xã hội và nền kinh tế hiện nay đang phải trải qua, quả thực, một phần lớn là do sự thiếu tin tưởng và thiếu một cảm hứng thích hợp -liên đới, sáng tạo và đầy năng lực- nhằm đạt đến công ích, vốn dẫn đến các mối quan hệ thực sự nhân bản là tình bằng hữu, liên đới và tương tác của hoạt động kinh tế”. 

Những tính toán vô trách nhiệm 

Đức giáo hoàng nhắc nhở rằng “công ích là cứu cánh đem lại ý nghĩa cho sự tiến bộ và phát triển, không có nó, tiến bộ và phát triển sẽ bị giới hạn vào việc sản xuất ra của cải vật chất mà thôi, dĩ nhiên là cần thiết, nhưng không hướng các của cải này vào công ích. Và cuối cùng, cái sẽ thắng chính là chủ nghĩa tiêu thụ, sự lãng phí, cái nghèo và đủ thứ bất cân xứng: những tác nhân tiêu cực đối với tiến bộ và phát triển”. 

Nguy cơ nằm ở bình diện đạo đức, Đức giáo hoàng nhấn mạnh bằng cách trích dẫn Thông điệp Caritas in veritate (số 9), khi “sự tương thuộc đương nhiên giữa các dân tộc và các quốc gia lại không đi đôi với sự tương tác về mặt đạo đức của lương tri, từ đó không thể đưa đến một sự phát triển nhân bản đích thực như kết quả”.

Ở đây, Đức giáo hoàng chỉ ra “sự yếu kém”: “Một sự tương tác như vậy, xem ra còn quá yếu nơi các nhà nước vốn, đối diện với những giai đoạn đầu cơ vô trách nhiệm đối với các dân tộc nghèo khổ nhất, đã không phản ứng với những quyết định thích hợp của việc quản lý tài chính”. 

Một thứ bậc các lợi ích 

Đức giáo hoàng cũng lưu ý là cần phải thiết lập nên một “thứ bậc chính xác” các lợi ích của con người, để nhận ra “loại phát triển nào cần phải được cổ vũ”. Và ngài nhấn mạnh là “chỉ có sự phát triển toàn diện các dân tộc” mới là “mục tiêu tâm điểm của công ích đại đồng”. Điều này giả thiết phải có “sự trợ giúp”, “tình liên đới” và sự lệ thuộc vào nhau giữa các quốc gia, xã hội và thị trường. 

Để được như vậy, cần phải có sự đóng góp của mọi người, đặc biệt của các tôn giáo, “nhất là khi tôn giáo rao giảng tình huynh đệ và hòa bình, bởi vì tôn giáo dạy dỗ người ta biết dành cho Thượng Đế một không gian và mở các xã hội nặng dấu ấn của sự thế tục hóa trước sự siêu việt”. 

Tôn giáo trong không gian công cộng 

Đức giáo hoàng nhấn mạnh đến những hậu quả của việc loại trừ tôn giáo: “Việc loại trừ tôn giáo ra khỏi lĩnh vực công cộng –cũng như phong trào bảo căn tôn giáo –sẽ ngăn cản con người gặp gỡ nhau và hợp tác với nhau vì sự tiến bộ của nhân loại; đời sống của xã hội sẽ nghèo động cơ và chính trị sẽ mang bộ mặt đàn áp và gây hấn”. 

Đức giáo hoàng kết luận bằng cách khẳng định rằng cái nhìn của Kitô giáo về phát triển, về tiến bộ và về công ích (như được giới thiệu trong giáo huấn xã hội của Giáo hội) “đáp ứng các chờ đợi thâm sâu nhất của con người.”