Chữ viết và hình ảnh cùng hội tụ trong triển lãm mang tên “Hơn cả ngàn lời: Hình ảnh từ L’Osservatore Romano”, được tổ chức tại Phòng trưng bày Nghệ thuật Vatican (The Vatican Pinacoteca).

Triển lãm được khai mạc vào thứ Tư, ngày 30 tháng 9, với buổi giới thiệu nhằm làm sáng tỏ ý nghĩa của cuộc hành trình xuyên qua bóng tối và ánh sáng, qua đó nói lên những chủ đề về hòa bình, hy vọng, đau khổ và ơn cứu độ.

Bảo vệ phẩm giá con người

Tại lễ khai mạc, Đức Tổng Giám mục Paul Richard Gallagher, Ngoại trưởng phụ trách Quan hệ với các Quốc gia và Tổ chức Quốc tế thuộc Phủ Quốc vụ khanh Tòa thánh, phát biểu:

“Chủ đề triển lãm gợi nhắc một chân lý đơn sơ nhưng đặc biệt ý nghĩa đối với một tờ báo: có những hình ảnh, nhờ tính trực tiếp và tức thời, có thể truyền đạt những điều mà đôi khi rất nhiều lời nói vẫn khó diễn tả. Một bức ảnh, một bản vẽ hay một hình minh họa không chỉ có thể đi kèm với văn bản, mà còn mở ra chìa khóa giúp chúng ta hiểu văn bản ấy và, theo một nghĩa nào đó, nhìn thực tại bằng đôi mắt mới.”

Trích dẫn bài diễn văn Đức Thánh cha Lêô XIV dành cho các đại diện trong ngành điện ảnh ngày 15 tháng 11 năm 2025, Đức Tổng Giám mục Gallagher nhấn mạnh rằng một hình ảnh đích thực có khả năng “gìn giữ và bảo vệ phẩm giá con người”.

Thông tin và đào luyện

Sơ Raffaella Petrini, Chủ tịch Phủ Thống đốc Quốc gia Thành Vatican, cũng phát biểu tại lễ khai mạc, đã điểm lại lịch sử và những giá trị của nhật báo của các Đức Giáo Hoàng.

Sơ Petrini cho biết: “Năm 1961, Giovanni Battista Montini, về sau là Đức Giáo hoàng Phaolô VI, đã mô tả L’Osservatore Romano là một ‘tờ báo hết sức đặc biệt’, trong một bài viết dành cho nhật báo của Tòa thánh nhân dịp kỷ niệm 100 năm thành lập.”

Sơ nói tiếp: “Cũng chính Đức Giáo Hoàng ấy đã nhấn mạnh rằng L’Osservatore Romano không đơn thuần là một nhật báo cung cấp thông tin, mà còn là một tờ báo có sứ mạng đào luyện.”

Sơ cũng đề cao sức mạnh của thông tin bằng hình ảnh: “Các bản tin và bài phóng sự hằng ngày cho chúng ta biết những gì đang diễn ra, nhưng hình ảnh thường tiếp tục lên tiếng ngay cả khi các trang báo đã được lưu trữ và những tin tức ấy không còn mới nữa.”

Sơ nói thêm: “Ngay từ những ngày đầu, L’Osservatore đã tự xác định mình là tiếng vọng của Huấn quyền Giáo hội. Nhờ đó, người Công giáo trên khắp thế giới có cơ hội theo dõi sát sao các hoạt động của Đức Giáo Hoàng và đọc những sứ điệp của ngài, qua đó nhận ra mình là thành phần của cùng một Giáo hội.”

L’Osservatore đã góp phần giúp tiếng nói của Đức Giáo Hoàng trở thành nguồn khích lệ đối với nhiều người, kể cả những người ở xa hoặc đang đau khổ, “củng cố nơi họ cảm thức gần gũi và thuộc về cộng đồng Kitô hữu.”

Từ quá khứ đến tương lai

Triển lãm trưng bày số báo đầu tiên xuất bản năm 1861, những dòng tít “Habemus Papam” – “Chúng ta đã có Giáo hoàng” – từ thời Đức Giáo hoàng Lêô XIII đến Đức Giáo hoàng Lêô XIV, những ấn bản có trang báo được trình bày trọn vẹn trên một trang, các bức ảnh chụp cùng Đức Giáo hoàng Piô XII, và cuối cùng là sự xuất hiện của các ấn phẩm có màu.

Tuy nhiên, trên hết, những bức ảnh và hình minh họa kể lại câu chuyện về cuộc đổi mới diện mạo đồ họa được thực hiện ngày 04 tháng 10 năm 2020, qua đó dành vị trí nổi bật hơn cho hình ảnh.

“Không còn nghi ngờ gì nữa, phần lớn công lao trong cuộc chuyển đổi này phải được ghi nhận là nhờ triều đại Giáo hoàng của Đức Phanxicô”, ông Andrea Monda, Tổng Biên tập L’Osservatore Romano, giải thích.

“Ngôn ngữ của Bergoglio vốn đã rất giàu sức gợi hình, và chính ngài cũng nhiều lần bày tỏ, cả công khai lẫn riêng tư, quan niệm rằng ‘một hình ảnh có giá trị hơn ngàn lời nói’.”

Làm cho điều thiện được lan tỏa

Ông Paolo Ruffini, Bộ trưởng Bộ Truyền thông, nhận định rằng triển lãm được hình thành như một hành trình hướng vào nội tâm mỗi người, đặc biệt nhằm giúp chúng ta thay đổi cách nhìn về sự vật và con người.

Trong số những nội dung được đề cập, ông nhắc đến chủ đề Đức Thánh cha Lêô XIV chọn cho ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 61: “Một cái nhìn mới: Biết chú tâm trong thời đại câu khách bằng những tiêu đề giật gân” – (A New Gaze: Pay Attention in the Age of Cleckbait.”

Khi suy tư về cả những khía cạnh tích cực lẫn tiêu cực của thực tại, ông Ruffini đề cập đến thách đố mà L’Osservatore Romano và Bộ Truyền thông cùng đón nhận: “Nhìn thấy, ngay cả khuôn mặt ghê tởm của sự dữ, để đón nhận và cứu chuộc nó”; đồng thời, “ngay cả trong hỏa ngục, vẫn nhận ra điều không thuộc về hỏa ngục, như Italo Calvino đã viết. Hãy làm chứng cho điều ấy qua việc kể lại những câu chuyện, để minh chứng sức mạnh biến đổi của điều thiện.”

Sức mạnh của hình ảnh

Tiếp đó, ông Andrea Monda, người giới thiệu triển lãm, nói về những hình ảnh được trưng bày như một dạng biblia pauperum – “Kinh thánh dành cho người nghèo” – theo cách riêng của chúng. Ông cũng nhắc lại bài giảng Đức Thánh cha Lêô XIV đã giảng tại nhà thờ chính tòa Metz, trong đó Đức Thánh Cha nói:

“Ai bước vào đều được đắm mình trong một ‘biblia pauperum’ phong phú, một nguồn mạch cầu nguyện và suy niệm qua những sắc màu muôn vẻ. Tại nơi ngập tràn ánh sáng này, vẻ huy hoàng của những ô cửa kính màu lịch sử, gần đây càng được tôn lên nhờ tài năng của Marc Chagall.”

“Hiện tại của chúng ta ở đây”, bà Barbara Jatta, Giám đốc Bảo tàng Vatican, khẳng định, “chính là những bức ảnh mà L’Osservatore Romano lựa chọn mỗi ngày để mô tả thực tại chung quanh chúng ta, diễn tả hiện tại bằng hình ảnh và hình dung về tương lai đang chờ đợi chúng ta.”

Dấu ấn của các họa sĩ minh họa

Trong bài phát biểu, ông Andrea Monda nhìn lại hoạt động biên tập trong những năm gần đây và cách thức tờ báo đã thay đổi.

Ông cũng giải thích quá trình hình thành triển lãm, trong đó có đề xuất ban đầu của ông Alessandro Gisotti, Phó Giám đốc Biên tập của Bộ Truyền thông. Ông Gisotti nhận thấy có thể tổ chức một cuộc triển lãm từ những trang bìa của nhật báo.

Một đề xuất khác đến từ Đức Tổng Giám mục Gallagher, người cũng từng nhấn mạnh giá trị của một số bức vẽ.

Phần thứ hai của triển lãm, được thực hiện với sự đóng góp đáng kể của Văn phòng Triển lãm thuộc Bảo tàng Vatican, dành riêng cho các họa sĩ thiết kế và minh họa những chuyên mục thường kỳ của tờ báo.

Các bảng trưng bày giới thiệu những hình ảnh được sáng tác cho các bài suy niệm Tin mừng và các bài giáo lý của Đức Giáo Hoàng, qua đó làm nổi bật phong cách riêng biệt của từng nghệ sĩ.

Triển lãm cũng dành một không gian cho trang cuối của tờ báo, nơi kể từ tháng 01 năm 2025, những bức tranh khổ lớn đã được đăng kèm các bài viết xuất bản vào thứ Bảy. Đây là những tác phẩm nguyên bản do các tác giả người Ý sáng tác riêng cho L’Osservatore Romano.

Chiều kích tự sự và thi vị này cũng là một nét đặc trưng khác trong cuộc đổi mới về hình thức và khả năng biểu đạt của nhật báo.

Ở giữa phòng triển lãm, một chiếc bàn được bố trí như thư viện báo chí, cho phép khách tham quan đọc các số báo hằng ngày, cũng như các tạp chí hằng tháng Donna, Chiesa, Mondo và L’Osservatore di Strada.

Tác giả: Eugenio Murrali (vaticannews.va)