Trước những bước phát triển nhanh chóng của AI, Đức Thánh cha nhấn mạnh rằng tương lai của công nghệ này không phải là điều tất yếu, nằm ngoài sự kiểm soát của con người. Trái lại, chính con người có trách nhiệm định hướng, thay đổi và từ chối những ứng dụng không phù hợp.

Ngài cảnh báo rằng nếu chỉ xem việc phát triển AI như một cuộc đua phải giành chiến thắng, chúng ta có nguy cơ quá chú trọng vào thành tựu công nghệ mà quên đi những người bị bỏ lại phía sau.

Đặc biệt, Đức Thánh cha khẳng định: “Máy móc là công cụ, không phải là con người.” Vì thế, những quyết định liên quan đến sự sống, quyền tự do và việc sử dụng vũ lực không bao giờ được phó mặc cho máy móc.

Ngài cũng kêu gọi xây dựng những cơ chế quốc tế hiệu quả để bảo đảm AI phục vụ con người và công ích, các lợi ích của tiến bộ công nghệ được chia sẻ công bằng và những người dễ bị tổn thương không bị gạt ra bên lề.

Thách đố của thời đại AI không chỉ là tạo ra những cỗ máy ngày càng thông minh, mà còn là bảo đảm rằng con người vẫn chịu trách nhiệm về những gì mình tạo ra.

Sau đây là toàn văn bản dịch Việt ngữ bài diễn văn của Đức Thánh cha Lêô XIV gửi các tham dự viên cuộc gặp gỡ do Hàn lâm viện Tòa thánh về Sự sống tổ chức, ngày 30/10/2026:


DIỄN VĂN CỦA ĐỨC THÁNH CHA LÊÔ XIV
GỬI CÁC THAM DỰ VIÊN HỘI NGHỊ
“TƯƠNG LAI CỦA TRÍ TUỆ NHÂN TẠO:
CUỘC ĐỐI THOẠI GIỮA VATICAN VÀ GIỚI KHOA HỌC
VỀ NHỮNG BƯỚC PHÁT TRIỂN VÀ ỨNG DỤNG CỦA CÁC CÔNG NGHỆ THÔNG MINH”
DO HÀN LÂM VIỆN TÒA THÁNH VỀ SỰ SỐNG
VÀ VIỆN TƯƠNG LAI SỰ SỐNG PHỐI HỢP TỔ CHỨC

Hội trường Công nghị
Thứ Sáu, ngày 30 tháng 10 năm 2026

[Đa phương tiện]


Nhân danh Cha và Con và Thánh Thần.
Bình an cho anh chị em.

Tôi xin chào mừng tất cả anh chị em và cảm ơn sự có mặt của anh chị em trong buổi sáng hôm nay. Anh chị em đến từ nhiều quốc gia, mang theo rất nhiều những câu hỏi và góc nhìn đa dạng. Đồng thời, tôi tin rằng anh chị em cùng chia sẻ một cảm thức bất an nào đó trước sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Chúng ta nhận ra hướng đi mình cần thực hiện, song những gì đã làm để tiến về phía trước vẫn chưa đủ. Tôi chân thành cảm ơn anh chị em đã chia sẻ những mối quan ngại, cũng như những ý tưởng và đề xuất cho tương lai. Đây là những thành quả đầu tiên của một phương pháp tiếp cận liên ngành, điều mà ngày càng trở nên cần thiết nếu chúng ta muốn giải quyết tính phức tạp của những thách đố lớn của thời đại.

Hàn lâm viện Tòa thánh về Sự sống, đơn vị tổ chức cuộc gặp gỡ này, ý thức rõ những thách đố nảy sinh ở bất cứ nơi nào phẩm giá con người bị đe dọa. Về vấn đề này, khi phát biểu trước các nhà lãnh đạo G7, Đức Thánh cha Phanxicô đã mô tả trí tuệ nhân tạo là “một công cụ vừa thú vị vừa đáng sợ”, đồng thời khẳng định rằng không bao giờ được giao phó cho bất kỳ cỗ máy nào quyền quyết định tước đoạt mạng sống con người (x. Diễn văn tại Phiên họp G7 về Trí tuệ nhân tạo, ngày 14 tháng 6 năm 2024). Những lời ấy vẫn còn nguyên tính thời sự. Trong Thông điệp Magnifica Humanitas, tôi đã cố gắng đi sâu hơn vào những vấn đề này. Hôm nay, tôi muốn đưa ra năm suy tư đặc biệt sau đây.

Thứ nhất, tương lai của trí tuệ nhân tạo không phải là điều đã được định sẵn. Là một công nghệ do con người phát triển, tương lai của nó phụ thuộc vào những lựa chọn mà chúng ta đưa ra. Do đó, chúng ta có trách nhiệm định hướng, thay đổi, và từ chối những ứng dụng của nó khi cần thiết (x. các số 97, 104). Vì thế, câu hỏi mang tính quyết định không đơn thuần là: “Trí tuệ nhân tạo có thể làm được gì?”, mà phải là: “Nó phải phục vụ cho mục đích nào?”. Những ai chỉ xem sự phát triển của công nghệ này như một cuộc đua cần phải thắng có nguy cơ tập trung duy nhất vào đích đến, mà quên đi những người bị bỏ lại phía sau. Một hệ thống đáng tin cậy, phục vụ con người, luôn có giá trị hơn một hệ thống sở hữu sức mạnh phi thường nhưng những hệ quả của nó lại không thể dự liệu hoặc kiểm soát một cách thích đáng.

Thứ hai, máy móc là công cụ, không phải là con người. “Cái được gọi là trí tuệ nhân tạo không trải qua các kinh nghiệm, không có thân xác, không cảm nhận niềm vui hay đau đớn, không trưởng thành qua các mối tương quan và cũng không thấu hiểu từ bên trong ý nghĩa của tình yêu, lao động, tình bạn hay trách nhiệm” (số 99). Ngày nay, một số người đề xuất trao quyền cho những hệ thống này, thậm chí công nhận chúng có tư cách pháp nhân. Cách tiếp cận như thế có nguy cơ làm lu mờ trách nhiệm của con người và khiến những người chịu thiệt hại buộc phải đối diện với một thực thể không có khuôn mặt.

Thứ ba, có những quyết định tuyệt đối không bao giờ được ủy thác. Khi một người bị đưa vào danh sách mục tiêu hoặc được nhập vào cơ sở dữ liệu kiểm soát biên giới, người ấy có nguy cơ bị giản lược thành một điểm dữ liệu thuần túy. Những quyết định liên quan đến sự sống con người, quyền tự do và việc sử dụng vũ lực luôn phải đặt dưới sự giám sát hiệu quả, đầy đủ thông tin và có trách nhiệm của con người (x. các số 198–200). Vì lý do này, trí tuệ nhân tạo phải được “giải trừ vũ khí” (số 110), và tôi khuyến khích các quốc gia họp tại Genève vào tháng 11 này hãy thực hiện những bước đi cụ thể nhằm tiến tới việc cấm các loại vũ khí sát thương tự động.

Thứ tư, các công nghệ thông minh phải được định hướng về ích chung. “Công lý đòi hỏi mọi người phải được tiếp cận với những lợi ích của sự đổi mới, bao gồm việc chăm sóc, tri thức, công cụ và cơ hội” (số 161). Thật vậy, chúng tuyệt đối không được trở thành mục đích tự thân hoặc chỉ phục vụ lợi ích của một thiểu số đặc quyền. Trái lại, sự phát triển của chúng phải thúc đẩy tình liên đới và sự tham gia ở các cấp độ khác nhau trong cộng đồng toàn cầu, bảo đảm rằng những thành quả của tiến bộ được phân chia công bằng, đặc biệt dành cho những người túng thiếu nhất (x. các số 71–72).

Sau cùng, tôi muốn nhấn mạnh một thách đố có lẽ là cấp bách nhất. Chúng ta đã biết nhiều nguyên tắc luân lý cần phải định hướng cho sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Điều chúng ta cần hiện nay là những thể chế có khả năng đưa các nguyên tắc ấy vào thực tiễn, đặc biệt là những thể chế quốc tế hiệu quả có thể bảo vệ công ích toàn cầu (x. số 64). Điều này đòi hỏi phải có những tiêu chuẩn chung, cơ chế giám sát độc lập và các cơ chế giải trình rõ ràng, để những quyết định liên quan đến việc phát triển và sử dụng trí tuệ nhân tạo có thể được thẩm tra, bị chất vấn khi cần thiết, đồng thời phải có những biện pháp khắc phục thích đáng đối với mọi thiệt hại gây ra (x. các số 105, 107).

Các bạn thân mến, với những suy tư trên đây, một lần nữa tôi xin cảm ơn những đóng góp quý báu của các bạn trong lãnh vực này và khuyến khích các bạn kiên trì trong những nỗ lực của mình, cùng nhau làm việc trong tinh thần đối thoại và trách nhiệm chung vì công ích. Tôi đồng hành với các bạn trong lời cầu nguyện, và tôi ban phép lành cho từng người trong các bạn. Cảm ơn các bạn.

Chuyển ngữ từ: vatican.va