Tại Ayacucho, vào tháng 02 năm 1985, nỗi sợ hãi đã xâm chiếm đời sống thường nhật. Người ta chết trong các ngôi làng, trên những con đường vùng Andes, tại các vùng nông thôn, nơi bạo lực của tổ chức Con đường Sáng (Sendero Luminoso) lan rộng cùng với các chiến dịch trấn áp của lực lượng an ninh. Các cộng đồng nông dân, phần lớn là người bản địa, phải trả cái giá đắt nhất trong một cuộc chiến đã khiến Peru đẫm máu suốt gần hai mươi năm. Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II nhất quyết đến chính nơi ấy. Trước một dân chúng đã kiệt quệ, ngài kêu gọi những người lựa chọn cầm vũ khí hãy từ bỏ bạo lực.

Bốn mươi mốt năm sau, Peru đang chờ đón Đức Giáo hoàng Lêô XIV. Mới vừa qua, sau ca phẫu thuật phổi phải, ngài đã xác nhận chuyến tông du Mỹ Latinh theo kế hoạch, diễn ra từ ngày 06 đến ngày 17 tháng 11, với Uruguay và Argentina là hai chặng dừng chân còn lại.

Trong khoảng thời gian ấy, đã có ba chuyến viếng thăm của các vị Giáo hoàng, giữa một lịch sử quốc gia bị chia cắt sâu sắc. Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã đến Peru vào năm 1985 và trở lại năm 1988; Đức Giáo hoàng Phanxicô đến thăm đất nước này vào năm 2018. Ba cuộc gặp gỡ với một dân tộc mang dấu ấn của chủ nghĩa khủng bố, những cuộc khủng hoảng kinh tế và những rạn nứt của nền dân chủ, nhưng vẫn trung thành với truyền thống Kitô giáo lâu đời.

Để hiểu được đức tin ấy, cần ngược dòng lịch sử xa hơn nhiều so với thời điểm người châu Âu đặt chân đến đây. Người dân Peru gìn giữ di sản của một trong những nền văn minh lớn của châu Mỹ thời tiền Colombo. Cuzco, kinh đô của đế chế Inca, từng là trung tâm của một thế giới xây dựng nên một cơ cấu tổ chức chính trị và văn hóa phi thường từ vùng núi Andes. Khi người Tây Ban Nha đến, một tiến trình loan báo Tin mừng dần hình thành; dù không tránh khỏi những mâu thuẫn, tiến trình này đã đan xen với truyền thống của các dân tộc vùng Andes. Từ đó hình thành một Kitô giáo với những cách biểu đạt độc đáo, cho đến ngày nay vẫn có thể nhận ra qua các ngôn ngữ, những lễ kính thánh bổn mạng và các cuộc rước kiệu diễn ra khắp các làng mạc, thành phố.

Khi Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II hạ cánh xuống Lima ngày 01 tháng 02 năm 1985, nền dân chủ mới được khôi phục chưa đầy năm năm, trong khi cuộc xung đột vũ trang trong nước đang lan sang những khu vực mới. Tại các vùng nông thôn hẻo lánh nhất, các linh mục, nữ tu và giáo lý viên cùng chia sẻ cuộc sống thiếu thốn của những cộng đồng mà họ được trao phó chăm sóc. Giáo hội Công giáo hiện diện trong các trường học, trạm xá và điểm truyền giáo, tại những nơi mà khoảng cách với các trung tâm quyền lực còn được thể hiện qua sự thiếu vắng các dịch vụ thiết yếu.

Chuyến tông du của vị Thánh Giáo hoàng người Ba Lan đã đi qua vùng đất đầy tương phản ấy. Tại Lima, ngài gặp gỡ các tín hữu và giới chức; tại Arequipa, ngài cử hành lễ phong chân phước cho Ana de los Ángeles Monteagudo; tại Cuzco, ngài đến với trái tim của thế giới Inca cổ đại. Ở Iquitos, ngài gặp một Giáo hội xuôi ngược theo các dòng sông để đến với những cộng đồng trong rừng sâu. Nhưng chính Ayacucho đã mang đến cho chuyến thăm ý nghĩa bi thương sâu sắc nhất: hòa bình đòi hỏi phải tôn trọng sự sống, thực thi công lý và xây dựng hòa giải.

Peru không chỉ là đất nước của bạo lực. Đây còn là quê hương của Thánh Rosa Lima, vị thánh đầu tiên của châu Mỹ; của Thánh Martinô de Porres; và của Thánh Toribio de Mogrovejo, vị Tổng Giám mục đã đi qua những vùng lãnh thổ rộng lớn để thăm viếng các cộng đồng và thúc đẩy việc loan báo Tin Mừng bằng các ngôn ngữ bản địa. Qua những mâu thuẫn của lịch sử thuộc địa, truyền thống thánh thiện ấy đã để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống đất nước.

Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II trở lại Peru vào tháng 5 năm 1988, khi lạm phát bào mòn tiền lương và bạo lực vẫn tiếp diễn. Chuyến tông du tập trung tại Lima, khép lại Đại hội Thánh Thể và Thánh Mẫu lần thứ năm của các quốc gia Bolivar (Bolivia, Colombia, Ecuador, Panama, Peru và Venezuela).

Ngày 14 tháng 5, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II dâng hiến đất nước cho Đức Mẹ Truyền Giáo; ngày hôm sau, ngài chủ sự Thánh lễ bế mạc tại San Miguel. Trong một xã hội bị chia cắt, ngài kêu gọi các Kitô hữu tái thiết những mối dây liên kết đã bị nỗi sợ hãi và cảnh khốn cùng xé đứt.

Khi Đức Giáo hoàng Phanxicô, vị Giáo hoàng đầu tiên xuất thân từ Mỹ Latinh, đến chính thủ đô Peru ba mươi năm sau, vào ngày 18 tháng 1 năm 2018, cuộc xung đột vũ trang đã kết thúc, nhưng những vết thương do các vụ thảm sát và tình trạng bất bình đẳng vẫn còn đó.

Ngày 19 tháng 1, tại Puerto Maldonado, Đức Giáo hoàng Phanxicô gặp gỡ các dân tộc Amazon, những người gìn giữ các ngôn ngữ và truyền thống đang bị đe dọa bởi hoạt động khai thác vàng, nạn phá rừng và nạn buôn người. Ngài yêu cầu họ phải là những chủ thể quyết định tương lai của chính mình, đồng thời chỉ ra cho Giáo hội một con đường: loan báo Tin Mừng mà không xóa bỏ các nền văn hóa.

Ngày hôm sau, tại Trujillo, Đức Giáo hoàng Phanxicô bắt gặp một vết thương khác của Peru. Những trận lũ lụt do hiện tượng El Niño ven biển năm 2017 gây ra đã phá hủy nhà cửa, đường sá và mùa màng. Tại Huanchaco, ngài cử hành Thánh lễ trước một cộng đồng dân cư vẫn đang nỗ lực tái thiết cuộc sống. Sau đó, ngài kính viếng Đức Mẹ Cửa Ngõ (Virgen de la Puerta), một trong những lòng sùng kính được yêu mến nhất ở miền bắc Peru. Những ảnh tượng thánh được rước qua các đường phố và những lời kinh được truyền lại trong các gia đình kể về một Giáo hội đã học cách kiên cường vượt qua nghịch cảnh, kể cả nhờ lòng đạo đức bình dân.

Tại Lima, trước các thánh tích của những vị thánh Peru, Đức Giáo hoàng Phanxicô tìm lại cội nguồn của truyền thống ấy. Với các giám mục, ngài nêu gương Thánh Toribio de Mogrovejo, vị mục tử không ngồi chờ đoàn chiên đến với mình tại tòa giám mục, nhưng chủ động đi tìm họ, băng qua núi non và những vùng đất hiểm trở. Đó là mẫu gương của sự gần gũi dành cho một Giáo hội được mời gọi đến với những vùng ngoại biên và không đánh mất sự gắn bó với cuộc sống của người dân.

Chuyến tông du sắp tới bổ sung một yếu tố đặc biệt vào câu chuyện này. Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã đến Peru với tư cách là nhà truyền giáo thuộc Dòng Thánh Augustinô vào đúng năm 1985, năm diễn ra chuyến viếng thăm đầu tiên của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II. Tại Chulucanas, thuộc vùng Piura, ngài đã hiểu được đời sống của một Giáo hội bén rễ sâu trong các cộng đồng miền bắc đất nước. Ngài trở lại vào năm 1988, cũng đúng năm có một chuyến tông du của Đức Giáo hoàng, để dấn thân tại Trujillo vào việc đào tạo các tu sĩ trẻ của Dòng Thánh Augustinô, giảng dạy và thi hành sứ mạng mục vụ giáo xứ.

Năm 2014, ngài được Đức Giáo hoàng Phanxicô bổ nhiệm làm Giám quản Tông tòa Chiclayo; năm sau, ngài trở thành Giám mục Chính tòa của giáo phận này. Trong chuyến thăm của Đức Giáo hoàng Phanxicô năm 2018, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã là một trong những vị mục tử của Giáo hội ấy, nơi ngài am hiểu các gia đình, giáo xứ và những thách đố xã hội.

Vì thế, đối với Đức Giáo hoàng Lêô XIV, đây cũng sẽ là một cuộc trở về. Còn đối với Giáo hội Peru, đây là cuộc gặp gỡ với một Đấng kế vị Thánh Phêrô, người từng là một trong những vị mục tử của chính Giáo hội này. “Tôi rất vui vì có thể trở lại lục địa nơi tôi đã trải qua nhiều khoảnh khắc trong cuộc đời mình,” ngài chia sẻ hôm thứ Hai, ngày 26 tháng 10, khi xác nhận chuyến thăm. Ngài nói thêm: “Ước gì chuyến đi này trở thành cơ hội để chúng ta mở rộng tâm hồn với nhau, củng cố sự hiệp thông giữa chúng ta như anh chị em, và làm mới lại cam kết loan báo Tin mừng trong niềm vui!”

Tác giả: Silvina Perez (L’Osservatore Romano 27/10/2026)

Nguồn: giaophanvinhlong.net