Trong bài thuyết trình chính kéo dài 55 phút ngày 22 tháng 9, Đức Tổng Giám mục phó Lizardo Estrada Herrera của Cusco, Pêru, Tổng Thư ký Hội đồng Giám mục Mỹ Latinh và Caribê, gọi tắt là CELAM, đã lần lại nguồn gốc của tiến trình phát triển tính hiệp hành trong khu vực, bắt đầu từ 70 năm trước, khi CELAM được thành lập vào năm 1955.

Trong khi đó, Đức Giám mục Alain Faubert của Quebec chỉ cần 17 phút cho phần “cập nhật ngắn” về các hoạt động của Ủy ban Đặc biệt về việc thực hiện tính Hiệp hành trong Giáo hội tại Canađa kể từ năm 2021, trong khuôn khổ kỳ họp toàn thể thường niên của Hội đồng Giám mục Công giáo Canađa.

Tuy nhiên, khi cảm ơn Tổng Thư ký CELAM về công việc của ngài, cả Đức Giám mục Faubert và Đức Tổng Giám mục Donald J. Bolen của Regina đều nhận xét rằng, trong khi ý niệm về tính hiệp hành được chuyển từ Vatican đến Canađa, thì tại Mỹ Latinh và Caribê, tiến trình này lại phát triển từ chính nền văn hóa Giáo hội vốn đã hiện hữu trong khu vực.

Tiến trình hiệp hành đã “phát triển cách tự nhiên nơi anh em”

Đức Tổng Giám mục Bolen nói với vị Tổng Giám mục người Pêru: “Có cảm giác như các Giám mục CELAM đang thực hiện những hướng dẫn từ Tòa thánh, vốn thực sự bắt nguồn từ chính các Giáo hội của anh em. Đối với chúng tôi, kinh nghiệm có phần khác biệt, bởi chúng tôi có cảm giác đây là điều đến từ bên ngoài. Còn nơi anh em, chúng tôi chứng kiến một điều đã phát triển cách tự nhiên.”

Trong phần trình bày của mình, Đức Giám mục Faubert nói với các Giám mục đồng nhiệm rằng: “Sau phần trình bày của Đức cha Lizardo, công việc về tính hiệp hành tại Canađa có vẻ khá khiêm tốn, nhưng đó là thực tế mà chúng ta được trao ban. Trong vài tháng tới sẽ có những giai đoạn quan trọng.”

Trong số những bước đi “cần phải thực hiện” được Đức cha Faubert nêu lên, có cuộc họp tiếp theo của Ủy ban Đặc biệt, dự kiến diễn ra ngày 15 tháng 10, gần đúng năm năm sau ngày Đức Giáo hoàng Phanxicô chính thức khởi động tiến trình hiệp hành trên toàn thế giới.

Bất kể sự khác biệt về tốc độ thích nghi, thông điệp của Canađa cũng như của Mỹ Latinh – Caribê về tính hiệp hành đều gặp nhau ở một điểm: nhấn mạnh sự cần thiết phải biến đổi Giáo hội bằng cách biến tính hiệp hành thành một kinh nghiệm được sống cách cụ thể.

Tính hiệp hành nhằm “hiện thực công cuộc loan báo Tin mừng”

Đức Giám mục Faubert nói: “Chúng ta có thể tiếp tục nói về tính hiệp hành, nhưng điều quan trọng nhất là sống, thực hành và hiểu chiều kích Công giáo của tính hiệp hành này. Như Đức cha Lizardo đã nói, mục đích không phải là trở nên hiệp hành chỉ vì tính hiệp hành. Mục đích là để… hiện thực công cuộc loan báo Tin mừng.”

Đức Tổng Giám mục Estrada nhấn mạnh mục đích này qua hai đoạn video mà ngài trình chiếu, trình bày tiến trình lịch sử của CELAM, từ một hội nghị của hàng Giám mục Mỹ Latinh năm 1955 đến một phương thế giúp Giáo hội đối diện với câu hỏi làm thế nào để đáp ứng những thực tại cụ thể của khu vực sau Công đồng Vatican II.

Đức Tổng Giám mục Herrera cho biết, một hội nghị Giám mục năm 1979 do Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II khai mạc về việc loan báo Tin mừng cho tương lai của Mỹ Latinh đã “nhắc nhở chúng ta rằng loan báo Tin mừng có nghĩa là nhìn vào những khuôn mặt cụ thể của các dân tộc chúng ta và nhận ra sự hiện diện của Đức Kitô nơi họ”.

Điều đó mở đường cho việc gia tăng các mạng lưới cũng như “các mối tương quan giữa các Giám mục, Giáo hội và hoạt động mục vụ xuyên biên giới”, và dẫn đến một hội nghị năm 2007 dưới thời Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI. Văn kiện chung kết của hội nghị này được chịu trách nhiệm bởi Đức Hồng y Jorge Mario Bergoglio, Đức Giáo hoàng Phanxicô quá cố.

Đức Giáo hoàng Phanxicô thách đố: “Hãy hình dung một điều gì đó mới mẻ”

Đức Tổng Giám mục người Pêru kể lại: “Khi chúng tôi trình bày đề nghị về một hội nghị tương lai với Đức Giáo hoàng Phanxicô lúc bấy giờ, câu trả lời của ngài mang tính thách đố: ‘Hãy hình dung một điều gì đó mới mẻ’. Và chúng tôi đã mạnh dạn thực hiện điều đó.” Vị Tổng Giám mục này từng là Giám mục phụ tá của Tổng Giáo phận Cusco, cho đến khi được Đức Giáo hoàng Lêô XIV bổ nhiệm làm Tổng Giám mục phó của Tổng Giáo phận vào ngày 29 tháng 8.

Đến tháng 11 năm 2021, chỉ một tháng sau khi tiến trình hiệp hành toàn cầu được khởi động tại một cuộc họp ở Rôma, CELAM đã hoàn tất một “giai đoạn lắng nghe và tổng hợp”, với một đại hội được tổ chức trực tiếp nhưng đồng thời có khoảng 70.000 người tham dự qua các phương tiện kỹ thuật số.

Ngài nói: “Kinh nghiệm này, theo một nghĩa nào đó, đã đi trước con đường mà sau đó tiến trình Thượng Hội đồng và tính hiệp hành đã thực hiện.”

Tuy nhiên, Đức Tổng Giám mục Estrada nhấn mạnh rằng nét mới mẻ của Giáo hội được thể hiện qua tính hiệp hành không chỉ đơn thuần là đổi tên những cơ cấu quản trị và hoạt động vốn có.

Ngài nói: “Điều mới mẻ đích thực nằm trong cách thức cùng nhau bước đi. Đại hội Giáo hội tìm cách bắt đầu bằng việc lắng nghe Dân Chúa. Đó là một tiến trình lắng nghe rộng rãi, nhằm vươn tới các vùng ngoại biên, và cả vượt ra ngoài những ranh giới của chính Giáo hội: với những hình thức tham gia khác nhau, các diễn đàn theo chủ đề, những đóng góp cá nhân và cộng đoàn, cùng nhiều phương thức gặp gỡ khác nhau.”

Tiến trình là “một phòng thí nghiệm đích thực về tính hiệp hành”

Đức Tổng Giám mục Estrada gọi tiến trình này là “một phòng thí nghiệm đích thực về tính hiệp hành”. Điều đó có nghĩa là đến tháng 10 năm 2021, khi Thượng Hội đồng về tính hiệp hành chính thức được khởi động, “Giáo hội tại Mỹ Latinh và Caribê không bắt đầu từ con số không. Giáo hội tại khu vực này đã trải qua một hành trình dài và quanh co, và thực sự đã học được cách lắng nghe cách sâu sắc”.

Theo ngài, sự thay đổi được khơi lên đã đi thẳng vào trọng tâm của vấn đề nằm phía sau chính việc lắng nghe theo tinh thần hiệp hành. Thời gian sẽ cho thấy Giáo hội được biến đổi sâu xa đến mức nào trong thực tế, qua việc áp dụng những phương thức tiếp cận mang tính hiệp hành. Tuy nhiên, những bước đầu tiên đã được thực hiện khi Giáo hội học được sự cần thiết của việc lắng nghe.

Ngài kết luận: “Ở đây, chúng ta thấy một trong những biến đổi lớn lao mà hành trình hiệp hành đã tạo ra. Câu hỏi không còn chỉ là: ‘Mỗi người nghĩ gì?’ Nhưng bắt đầu trở thành: ‘Thần Khí đang nói gì với Giáo hội khi chúng ta cùng nhau lắng nghe?’”

Trong kỳ họp toàn thể, các Giám mục cũng thảo luận về những sáng kiến mục vụ cần được nghiên cứu để chuẩn bị cho các hoạt động mừng kỷ niệm 500 năm sắp tới của các sự kiện Đức Mẹ Guadalupê hiện ra. Năm 1531, Đức Maria đã hiện ra với Thánh Juan Diego trên đồi Tepeyac, nay thuộc Thành phố Mexicô, nơi có Vương cung thánh đường Đức Mẹ Guadalupê.

Chương trình nghị sự của kỳ họp toàn thể các Giám mục cũng bao gồm các phiên thảo luận về tương quan với các dân tộc bản địa, đời sống gia đình, mục vụ dành cho người di cư và người tị nạn, cũng như một Giờ thánh kết hợp với kinh Chiều để cầu nguyện cho các nạn nhân và những người sống sót sau nạn lạm dụng tình dục.

Tác giả: Peter Stockland (osvnews.com)